Οι ηλεκτρονικές πληρωμές γίνονται ένα όλο και πιο σημαντικό μέρος των συστημάτων πληρωμών, προσφέροντας μεγαλύτερη ευελιξία και μικρότερο κόστος σε σχέση με τα παραδοσιακά συστήματα πληρωμών.

Στη σύγχρονη κοινωνία, καμία οικονομική δραστηριότητα δεν είναι εφικτή χωρίς πληρωμές. Υπό αυτή την έννοια θα μπορούσε να πει κανείς ότι τα συστήματα πληρωμών αποτελούν μια από τις πιο σημαντικές υποδομές της οικονομίας. Οι ηλεκτρονικές πληρωμές, η σύγχρονη έκφανση των παραδοσιακών συστημάτων πληρωμών, προσφέρουν ένα ασφαλές περιβάλλον, ενισχύουν τη διαφάνεια των συναλλαγών, ενδυναμώνουν τους καταναλωτές, αυξάνουν τις πωλήσεις αγαθών και υπηρεσιών, δίνοντας, παράλληλα, λύσεις στο πρόβλημα της ρευστότητας, που ταλανίζει πολλές από τις ελληνικές επιχειρήσεις. Αν και συχνά όταν μιλάει κανείς για ηλεκτρονικές πληρωμές φέρνει στο μυαλό του μόνο τις online συναλλαγές που γίνονται στο Internet, εντούτοις υπάρχουν πολλά είδη ηλεκτρονικών πληρωμών, ενώ συνεχώς παρουσίαζονται νέες μορφές τους.

Όπως είναι, για παράδειγμα, οι συναλλαγές που γίνoνται με κάθε είδους κάρτες (πιστωτικές, χρεωστικές, gift cards ή loyalty cards), οι online συναλλαγές που γίνονται στο Internet, οι πληρωμές που γίνονται μέσω μια φορητής συσκευής με διάφορους τρόπους (ανέπαφες πληρωμές, πληρωμές με SMS κ.λπ.), πληρωμές με ψηφιακά πορτοφόλια (digital wallets/e-wallets), τα κιόσκια αυτοεξυπηρέτησης χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, οι βιομετρικές πληρωμές και οι P2P (Person-to-Person) πληρωμές, όπου μπορεί κανείς να διεξάγει συναλλαγές μέσα από μια P2P σύνδεση και, τέλος, οι πληρωμές που γίνονται με ψηφιακό νόμισμα, όπως είναι το Bitcoin.

Οικονομία, ευελιξία, αποτελεσματικότητα
Τα συστήματα ηλεκτρονικών πληρωμών μπορούν να ενεργήσουν ως ένα τραπεζικό κανάλι χαμηλού κόστους χωρίς να χρειάζεται η επίσκεψη σε ένα τραπεζικό κατάστημα, προσφέροντας, έτσι, μια τεράστια δυναμική για τα προϊόντα πληρωμών. Προσφέρουν, συνάμα, μια σημαντική μείωση του κόστους σε σχέση με τις παραδοσιακές βασισμένες στο χαρτί πληρωμές, τόσο για τις επιχειρήσεις όσο και για τους καταναλωτές. Οι ηλεκτρονικές πληρωμές διεκπεραιώνονται, επιπλέον, πολύ πιο γρήγορα από τις παραδοσιακές. Η απαλλαγή από το χαρτί και την ανάγκη ταχυδρομικής αποστολής μειώνει δραστικά το κόστος, οι επιχειρήσεις εξοικονομούν σημαντικό χρόνο, το οποίο θα δαπανούσαν για τη διεκπεραίωση των κλασικών συναλλαγών, οι πελάτες δεν χρειάζεται να περιμένουν σε ουρές για να διεκπεραιώσουν τις συναλλαγές τους.

Εκτός αυτού, τα συστήματα ηλεκτρονικών πληρωμών προσφέρουν εν γένει σημαντικά αυξημένη ασφάλεια, καθώς λαμβάνουν χώρα μέσω της μεταφοράς της κρυπτογραφημένης πληροφορίας. Αποτελούν, δε, ένα πολύ κρίσιμο παράγοντα ανάπτυξης για όλους τους τύπους των οικονομιών. Η συνεχιζόμενη καινοτομία στις επιλογές ηλεκτρονικών πληρωμών παίζει ένα σημαντικότατο ρόλο στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας, στη δημιουργία διαφάνειας στην οικονομία και στα analytics, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε διάφορες περιοχές, όπως στην ανάλυση ρευστότητας και χρηματοπιστωτικού ρίσκου.

E-payments παντού
Η χρήση των ηλεκτρονικών πληρωμών μπορεί να επεκταθεί με πολλούς τρόπους. Κάποια από τα πράγματα που πρέπει να γίνουν και πρέπει να εστιάζουν τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και οι πελάτες τους είναι τα εξής:

  • H αποδοχή πληρωμών μέσω καρτών, online καναλιών, φορητών συσκευών κ.λπ. επιτρέπει στους εμπόρους να αυξήσουν τα έσοδά τους και να μειώσουν τα τέλη διαχείρισης των μετρητών τους. Προστατεύει, επίσης, τους εμπόρους και τους καταναλωτές από την έκθεση στην απάτη και τους κινδύνους στην ασφάλεια. Οι ηλεκτρονικές πληρωμές βοηθάνε τους εμπόρους να αυξήσουν τις πωλήσεις τους, να διαχειριστούν καλύτερα τις επιχειρήσεις τους, να βελτιώσουν τις υπηρεσίες που προσφέρουν στους πελάτες τους κ.λπ. Ωστόσο, πολλοί έμποροι συνεχίζουν να μην χρησιμοποιούν τις ηλεκτρονικές πληρωμές, χάνοντας την ευκαιρία να αυξήσουν τις πωλήσεις τους και να μειώσουν τα τέλη διαχείρισης των μετρητών τους. Εκπαιδεύοντας τους εμπόρους και τους καταναλωτές, μπορεί να ενταθεί η χρήση των ηλεκτρονικών πληρωμών.
  • Οι περισσότεροι από τους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς σήμερα προσφέρουν πολλά σημεία επαφής με τους πελάτες τους για να αυτοματοποιήσουν τις πληρωμές. Τα χρηματοπιστωτικά ινστιτούτα μπορούν να μειώσουν το ποσοστό παραβατικότητας του δανειακού χαρτοφυλακίου τους, προσφέροντας διάφορες επιλογές πληρωμών, όπως είναι οι online πληρωμές, τα συστήματα IVR (Interactive Voice Response), οι mobile πληρωμές κ.λπ. Για παράδειγμα, όταν ένας πελάτης προσεγγίζεται για μια εκπρόθεσμη πληρωμή και μετά του εξηγούνται οι διάφορες επιλογές πληρωμών που του είναι διαθέσιμες, μπορεί να ανακατευθυνθεί από τον υπάλληλο σε ένα σύστημα IVR, όπου μπορεί να διευθετήσει την πληρωμή του. Ωστόσο, αν ένα IVR έχει προγραμματιστεί για να κάνει κλήσεις απευθείας στους πελάτες, μπορεί να μειωθούν τα ποσοστά παραβατικότητας, καθώς αρκετοί πελάτες ίσως αισθάνονται άβολα να συζητήσουν την κατάσταση με έναν υπάλληλο και να προτιμούν την επικοινωνία με ένα αυτοματοποιημένο σύστημα. Μια συνετή χρήση της τεχνολογίας μπορεί να ενισχύσει τα ποσοστά ανάκτησης, αλλά και τη χρήση των ηλεκτρονικών πληρωμών.

Βελτιώνοντας την εμπειρία πληρωμών
Αναμφίβολα, υπάρχουν αρκετές προκλήσεις σχετικά με τις ηλεκτρονικές πληρωμές που αφορούν διάφορες πτυχές τους, όπως είναι οι καταναλωτές, τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, οι ρυθμιστικές αρχές κ.λπ. Και υπάρχουν μερικά πράγματα που μπορούν να γίνουν για να βελτιωθεί η κατάσταση, όπως:

  • Παροχή ενισχυμένης λειτουργικής εμπειρίας στους χρήστες των καναλιών ηλεκτρονικών πληρωμών.
  • Διασφάλιση ενός περιβάλλοντος εργασίας ταχύτερης ανταπόκρισης για απρόσκοπτες συναλλαγές και βελτιωμένη εμπειρία χρήσης.
  • Χρησιμοποίηση analytics και δημιουργίας αναφορών βασισμένων στην τεχνητή νοημοσύνη – βγάζοντας αναφορές που έχουν νόημα, που δεν είναι στατικές και που δεν παραθέτουν απλά νούμερα.
  • Δημιουργία ενός κοινού περιβάλλοντος εργασίας για τη διαχείριση ενός ομογενοποιημένου παγκοσμίως περιβάλλοντος πληρωμών, για την παροχή μιας διεθνούς υποδομής διαχείρισης πληρωμών.
  • Κεντροποιημένη και ασφαλής διεθνής χρηματοοικονομική πύλη μηνυμάτων που να λειτουργεί απρόσκοπτα με τα αποδεκτά στάνταρ, όπως είναι τα SWIFT, SEPA, CHAPS, BACS κ.λπ., για γρήγορο κλείσιμο των πληρωμών και για τη διαχείριση της απάτης και του ρίσκου.
  • Βελτίωση σταθερότητας και διαθεσιμότητας των συστημάτων για τη μείωση του downtime και των προβληματικών συναλλαγών
  • Βελτίωση της απόδοσης, με παράλληλη βελτίωση της ικανότητας διαχείρισης του όγκου των συναλλαγών.
  • Κατάργηση/μείωση της χειρωνακτικής παρέμβασης για την παροχή ταχύτερων συναλλαγών.
  • Μείωση του κόστους ασφαλιστικών υπηρεσιών για τις πληρωμές, διασφαλίζοντας παράλληλα την ανοχή μηδενικού ελαττώματος
  • Βελτιωμένη και περισσότερο διαισθητική υποδομή για εφάπαξ πληρωμές, πάγιες εντολές, μαζικές πληρωμές, εταιρικές και μαζικές πληρωμές
  • Έμφαση στη μείωση των αποτυχημένων προσπαθειών πληρωμών κατά τη χρήση λύσεων πληρωμών σε sites ηλεκτρονικού εμπορίου, βελτιώνοντας την υποδομή e-payments.

Κάποια άλλα ζητήματα σχετικά με τις ηλεκτρονικές πληρωμές που πρέπει να διευθετηθούν είναι τα εξής:

  • Μείωση του κατακερματισμού: η αγορά online πληρωμών χρειάζεται να ομογενοποιηθεί και να παγιωθεί ένας στάνταρ τρόπος για τη διεκπεραίωση των πληρωμών.
  • Yποκλοπές: Υπάρχουν κάποιες ανησυχίες σχετικά με τις υποκλοπές, ειδικά όσον αφορά τις συσκευές NFC. Υποκλοπή λαμβάνει χώρα όταν ένας εγκληματίας «κρυφακούει» μια συναλλαγή NFC.
  • Αλλοίωση και χειραγώγηση δεδομένων. Σε μια τέτοια περίπτωση ένας εγκληματίας χειραγωγεί τα δεδομένα που στέλνονται σε έναν αναγνώστη ή παρεμβαίνει στα δεδομένα που διακινούνται, αλλοιώνοντας και καθιστώντας τα άχρηστα όταν φθάσουν στον προορισμό τους.
  • Κλοπή. Καμιά κρυπτογράφηση δεν μπορεί να προστατέψει έναν καταναλωτή από ένα κλεμμένο τηλέφωνο. Αν ένα smartphone κλαπεί τότε δεν διαθέτει επαρκή ασφάλεια και μπορεί θεωρητικά κάποιος να το χρησιμοποιήσει, για παράδειγμα, σε ένα κατάστημα για να κάνει ανέπαφες πληρωμές.

Ατενίζοντας το μέλλον
Η επανάσταση έχει ήδη συντελεστεί. Συντελείται μια τεράστια αλλαγή στην αγορά πληρωμών, η οποία ωθείται από μια πληθώρα νέων συστημάτων υποστήριξης συναλλαγών, που επιτρέπουν πληρωμές με ότι τρόπο μπορεί να φανταστεί κανείς (ακόμα και με την ίριδα του ματιού ή με τα δακτυλικά αποτυπώματα). Αυτή η ανατάραξη ισοπεδώνει το πεδίο των πληρωμών και δημιουργεί ευκαιρίες και χώρο για όλους εκείνους που μπορούν να προσφέρουν καινοτομία. Η παραδοσιακή αγορά των πληρωμών, όπου δέσποζε ο τραπεζικός τομέας, βιώνει μια επανάσταση που βρίσκεται σε εξέλιξη. Καθοριστικό ρόλο θα παίξει εδώ η νέα γενιά και η ετοιμότητα της να δεχθεί και να υιοθετήσει νέες μεθόδους πληρωμών, όπως και η εύκολη διαθεσιμότητα της τεχνολογίας. Σίγουρα θα πάρει πολύ χρόνο ακόμα για να εξαλειφθούν τα χαρτονομίσματα, αλλά, αναμένεται να μειωθεί η χρήση τους στο μέλλον. Αν και η υιοθέτηση των νεότερων μεθόδων πληρωμών θα επηρεαστεί από τις ανησυχίες για την ασφάλεια τους, οι καταναλωτές θα αγκαλιάζουν όλα και περισσότερο τα συστήματα που τους απελευθερώνουν από τα χαρτονομίσματα.

Ένας σημαντικός παράγοντας για την αποδοχή των νέων μεθόδων πληρωμών έχει να κάνει με την ευκολία και την ταχύτητα με την οποία μπορούν να μεταφερθούν χρήματα ανά τον κόσμο, χωρίς το σημαντικό κόστος των ανταλλακτηρίων νομισμάτων – κάτι που έχει, βέβαια, υπέρ και κατά και χρίζει αρκετής συζήτησης. Θα δούμε επίσης τον προστατευμένο κόσμο του banking να απειλείται από μη χρηματοπιστωτικούς «αμφισβητίες», όπως είναι το PayPal, εταιρείες τηλεπικοινωνιών και τεχνολογικούς γίγαντες, όπως είναι η Apple και η Google, που θα κερδίζουν συνεχώς έδαφος. Το online και διασυνοριακό εμπόριο, καθώς θα περιορίζονται οι φραγμοί, θα δει νέους παίκτες, μη προερχόμενους από τον χρηματοπιστωτικό τομέα, να προσχωρούν στην κούρσα των πληρωμών. Σε ένα διασυνδεδεμένο, γρήγορο, ψηφιακό, αποτελεσματικό και έξυπνο κόσμο, οι πληρωμές προσφέρουν ένα εξαιρετικό τοπίο για καινοτομία, όπου θα δούμε έντονη δράση στο μέλλον.

Εν κατακλείδι
Οι ηλεκτρονικές πληρωμές αποτελούν ένα συναρπαστικό τομέα που βρίθει από ευκαιρίες. Ευκαιρίες που επιτρέπουν στους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς να παρέχουν καλύτερες και χαμηλότερου κόστους υπηρεσίες, βελτιώνοντας το χρόνο διεξαγωγής των συναλλαγών και διασφαλίζοντας την οικονομική ένταξη της συντριπτικής πλειοψηφίας του πληθυσμού μας. Οι ηλεκτρονικές πληρωμές αποτελούν, επίσης, μια ευκαιρία για οικονομίες που δοκιμάζονται από την κρίση, όπως είναι της χώρας μας, για μια ταχύτερη ανάκαμψη και αντιμετώπιση του προβλήματος ρευστότητας. Δίνουν, επίσης, την ευκαιρία στους συναλλασσόμενους να διεξάγουν επιχειρηματικές δραστηριότητες όπου έως τώρα ήταν δύσκολο, αν όχι αδύνατο, αλλά και στην καινοτομία να ανθίσει, μέσα από νέα προϊόντα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών πληρωμών. Δημιουργούν, επίσης, ένα πεδίο ευκαιριών για εταιρείες παροχής τεχνολογικών λύσεων για να βελτιώσουν την αρχιτεκτονική και αρκετά από τα συστατικά των συστημάτων πληρωμών τους. Υπάρχουν, επίσης, προκλήσεις οι οποίες θα δράσουν ως κινητήριοι μοχλοί για τη βελτίωση των ηλεκτρονικών πληρωμών, την περαιτέρω εξάπλωση και καθιέρωσή τους. Οι ηλεκτρονικές πληρωμές ήρθαν για να μείνουν και θα μας απασχολούν όλο και περισσότερο στο μέλλον.


Οι ψηφιακές συναλλαγές οδηγούν στην πάταξη της φοροδιαφυγής

Το τελευταίο διάστημα με την επιβολή των κεφαλαιακών περιορισμών (capital controls) συντελέστηκε μια πραγματική αναγκαστική επανάσταση στις συναλλακτικές συνήθειες και πρακτικές των Ελλήνων πολιτών και των ελληνικών επιχειρήσεων. Μια επανάσταση που μπορεί να οδηγήσει στην επιδιωκόμενη εδώ και χρόνια πάταξη της φοροδιαφυγής.

Tου καθηγητή Γεώργιου Δουκίδη Διευθυντή στο Εργαστήριο Ηλεκτρονικού Επιχειρείν και Ηλεκτρονικού Εμπορίου (ELTRUN), Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Η χρήση των μεθόδων και εργαλείων ψηφιακών πληρωμών μέσω κυρίως των χρεωστικών καρτών, των συσκευών αποδοχής καρτών πληρωμής (POS) και της ηλεκτρονικής τραπεζικής, πέρα από την ευκολία και τα οφέλη για τον τελικό καταναλωτή (για παράδειγμα μέσω των υπαρχόντων προγραμμάτων επιβράβευσης, μια οικογένεια μπορεί να εξοικονομήσει μέχρι και 300 ευρώ ετησίως αν αντικαταστήσει τη χρήση μετρητών με τις αγορές με κάρτες) είναι και ουσιαστικά εργαλεία της δημόσιας διοίκησης για την ουσιαστική πάταξη της παραοικονομίας και φοροδιαφυγής. Όπως καταδεικνύεται σε πρόσφατη έρευνα του Εργαστηρίου ELTRUN του Οικονομικού Πανεπιστήμιου Αθηνών, το 47% των Ελλήνων online αγοραστών δήλωσαν ότι χρησιμοποίησαν την ηλεκτρονική τραπεζική και το ηλεκτρονικό εμπόριο για να ξεπεράσουν το πρόβλημα έλλειψης μετρητών.

Η επέλαση των ηλεκτρονικών συναλλαγών
Οι ηλεκτρονικές συναλλαγές πληρωμών κερδίζουν έδαφος παγκοσμίως και σε κάποιες χώρες της Ευρώπης (Μεγάλη Βρετανία, Φινλανδία, Ολλανδία κ.λπ.) έχουν ξεπεράσει τις αντίστοιχες συναλλαγές με τα μετρητά. Στην Ελλάδα, δυστυχώς, οι πληρωμές με κάρτες αντιπροσώπευαν μόνο το 6% των πληρωμών, όταν ο μέσος όρος στην Ευρώπη είναι στο 24%, με τα ποσοστά χρήσης της ηλεκτρονικής τραπεζικής στη χώρα να συγκαταλέγονται ανάμεσα στα χαμηλότερα σε όλες τις χώρες της Ευρωζώνης. Η ίδια έρευνα του ΟΠΑ κατέγραψε, ωστόσο, μια σημαντική αύξηση – κατά 30% – της χρήσης της ηλεκτρονικής τραπεζικής από τους Έλληνες online αγοραστές, μέσα σε μόνο τρεις εβδομάδες από την επιβολή των κεφαλαιακών περιορισμών, ενώ τα στοιχεία της τραπεζικής αγοράς δείχνουν ένα δεκαπλασιασμό της έκδοσης χρεωστικών καρτών την ίδια περίοδο. Αξιοποιώντας αυτή τη συγκυρία και τη δυνατότητα καταγραφής των διαδρομών των ηλεκτρονικών συναλλαγών, το δημόσιο θα μπορέσει να αυξήσει την είσπραξη του ΦΠΑ και να περιορίσει την τεράστια φοροδιαφυγή / φοροαποφυγή. Θα πρέπει, όμως, να ληφθούν αμέσως συγκεκριμένα μέτρα και δράσεις που να έχουν την ουσιαστική υποστήριξη και ενεργή εμπλοκή των επιχειρηματικών φορέων, των επαγγελματιών ενώσεων, των τραπεζών και των καταναλωτών. Μέτρα όπως:

1. Περιορισμός χρήσης μετρητών. Υπάρχουν, ήδη, σχετικές φορολογικές διατάξεις, οι οποίες όμως θα πρέπει να υλοποιηθούν. Θα πρέπει να ελέγχεται συστηματικά η εφαρμογή τους με τις κατάλληλες διασταυρώσεις και, παράλληλα, να αστικοποιηθούν τα όρια χρήσης μετρητών προς τα κάτω σε “Β-Β” και “Β-C”” συναλλαγές (για παράδειγμα, υποχρεωτική χρήση καρτών για συναλλαγές πάνω από 100 ευρώ). Επίσης, να τεθούν σε ισχύ αντικίνητρα (για παράδειγμα, ειδικό τέλος) σε περιπτώσεις συνεχούς λήψης μετρητών από τις τράπεζες, περισσότερα κίνητρα (για παράδειγμα, προγράμματα επιβράβευσης), στη συστηματική χρήση καρτών από πολίτες και επέκταση της υποχρεωτικής χρήσης ηλεκτρονικής τραπεζικής από τις εταιρείες (για παράδειγμα, στη μισθοδοσία υπαλλήλων) και όλες τις πληρωμές του δημοσίου.

2. Υποχρεωτική εγκατάσταση τερματικών POS και επέκταση της χρήσης τους. Η υποχρεωτική εγκατάσταση τερματικών POS (υπολογίζεται ότι χρειαζόμαστε επιπλέον 400-500 χιλιάδες POS που μπορεί να χρηματοδοτηθούν μέσω του νέου ΕΣΠΑ για τις πολύ μικρές εταιρείες/επαγγελματίες) είναι πλέον εφικτή σε εύρος διετίας, αφού το κόστος τους έχει ελαχιστοποιηθεί, οι διαδικασίες έχουν απλοποιηθεί και υπάρχουν, πλέον, εξειδικευμένοι πάροχοι αυτών των υπηρεσιών με την σχετική απαραίτητη άδεια από την Τράπεζα της Ελλάδος. Η χρήση τους επίσης θα πρέπει να εντατικοποιηθεί σε κατηγορίες επιχειρήσεων ή /και γεωγραφικών περιοχών που έχει διαπιστωθεί υψηλή φοροδιαφυγή. Ένα πιθανόν μέτρο θα μπορούσε να είναι η σταδιακή «επιδότηση» του κόστους εγκατάστασης για τις παραπάνω εταιρείες, μέσω ενός συμψηφιστικού αλγορίθμου που θα σχετίζεται με το ύψος της ΦΠΑ.

3. Σύνδεση ταμειακών μηχανών με το Υπουργείο Οικονομικών. Η online σύνδεση είναι ένα ιδιαίτερα πολύπλοκο θέμα από τεχνικής πλευράς και των πόρων που χρειάζονται για την υλοποίησή του, το οποίο όμως θα μπορούσε να αντιμετωπισθεί σταδιακά και έμμεσα. Πρώτον, να ελέγχονται οι «μαϊμού» ταμειακές μηχανές από τους πολίτες μέσω της εφαρμογής στα κινητά, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από το Υπουργείο Οικονομικών. Δεύτερον, η υποχρεωτική ηλεκτρονική αναφορά καθημερινά μόνο του τζίρου της ημέρας από τις επιχειρήσεις στο Υπουργείο. Τρίτον, σε επόμενο στάδιο να καθιερωθεί η καθημερινή ηλεκτρονική αναφορά του ΦΠΑ ανά κατηγορία. Τα παραπάνω στοιχεία θα μπορούν να διασταυρώνονται με τα στοιχεία χρήσης των καρτών που στέλνουν οι Τράπεζες και άλλα οικονομικά στοιχεία για να δίνουν αξιόπιστες πληροφορίες για εξειδικευμένους και στοχευμένους επί τόπου ελέγχους.

4. Μερική είσπραξη ΦΠΑ στην πηγή για αγορές με κάρτες. Το μέτρο αυτό μπορεί να υλοποιηθεί άμεσα από τις Τράπεζες, που έχουν τα αναγκαία συστήματα, για να το αποδίδουν άμεσα στο κράτος. Η είσπραξη του συνολικού αναλογούντα ΦΠΑ πιθανόν να μη είναι εφικτή για την ώρα γιατί δημιουργεί προβλήματα ρευστότητας στις επιχειρήσεις. Αρκετές επιχειρήσεις συμψηφίζουν τον ΦΠΑ, ενώ υπάρχει και αρκετή τεχνική πολυπλοκότητα στα συστήματά POS.

5. Ενημέρωση και κίνητρα προς καταναλωτές. Θα πρέπει οι Έλληνες πολίτες να ενημερωθούν με απλό και οργανωμένο τρόπο για τα πλεονεκτήματα για εκείνους και την πολιτεία, από τη χρήση ψηφιακών μέσων στις συναλλαγές/πληρωμές τους. Παράλληλα, θα πρέπει να υλοποιηθούν κάποια από τα διαφορά κίνητρα που κατά καιρούς έχουν συζητηθεί και έχουν χρησιμοποιηθεί με επιτυχία σε άλλες χώρες, όπως η λοταρία με τις αποδείξεις, η επιστροφή κάποιου ποσοστού στους φορολογούμενους, κίνητρα για χρήση προπληρωμένων καρτών κ.λπ.


Ένας “digitally enabled” κόσμος

Ο Σωτήρης Κυριάκος, Διευθυντής Διευθύνσεως Εναλλακτικών Δικτύων, Alpha Bank, χαρτογραφεί το τοπίο των ηλεκτρονικών πληρωμών στη χώρα μας, αναλύοντας, παράλληλα, τη στρατηγική που ακολουθεί ο οργανισμός του σε αυτό το θέμα.

netweek: Τι σημαίνει για τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές να κάνουν πληρωμές και εισπράξεις με ηλεκτρονικό τρόπο;

Σωτήρης Κυριάκος: Η πρόκληση των ηλεκτρονικών συναλλαγών στη χώρα μας δεν αφορά την υιοθέτηση της τεχνολογίας, αλλά, κυρίως, την υιοθέτηση νέων συνηθειών και την αλλαγή νοοτροπίας. Η νέα καθημερινότητα στη χώρα μας μετά τα capital controls δείχνει ότι οι Έλληνες μπόρεσαν να στραφούν στις ηλεκτρονικές συναλλαγές για να ξεπεράσουν το πρόβλημα έλλειψης μετρητών. Η στροφή αυτή δείχνει να είναι μονόδρομος για να περιοριστεί η παραοικονομία και η φοροδιαφυγή και να αυξηθούν τα δημόσια έσοδα, στόχοι ζωτικής σημασίας για την οικονομία της χώρας μας. Παράλληλα, όμως, έχει θετικές επιπτώσεις και οφέλη για τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές. Οι επιχειρήσεις μειώνουν το λειτουργικό τους κόστος: απαλλάσσονται από το κόστος χρήσης μετρητών (καταμέτρηση, διαχείριση, μεταφορά), απλουστεύουν τις διαδικασίες τους και αποκτούν καλύτερη εποπτεία στις χρηματοροές τους. Παράλληλα, αποκτούν πρόσβαση σε πολύ μεγαλύτερη πελατεία και γίνονται πιο ανταγωνιστικές, ικανές να ανταπεξέλθουν σε ένα παγκοσμιοποιημένο επιχειρηματικό περιβάλλον. Οι καταναλωτές από την άλλη, κερδίζουν σε ταχύτητα, απλότητα, ευελιξία, χωρίς το άγχος να μεταφέρουν κάθε φορά το κατάλληλο ποσό μετρητών.

netweek: Τι αποδοχή έχουν βρει οι ηλεκτρονικές πληρωμές στη χώρα μας;

Σωτήρης Κυριάκος: Οι ηλεκτρονικές πληρωμές και γενικότερα οι ηλεκτρονικές συναλλαγές, αν και σταθερά αυξανόμενες τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα, υπολείπονται σε σχέση με τις παραδοσιακές συναλλαγές και τα μετρητά. Για παράδειγμα, σύμφωνα με έρευνα της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής, το 2014 μόλις το 20,8% των Ελλήνων που χρησιμοποιούν το Internet δήλωσαν ότι το χρησιμοποιούν για τραπεζικές συναλλαγές. Αν και η αύξηση κατά +16,2% από το 2013 είναι σημαντική, υπολείπεται εμφανώς από άλλες διαδικτυακές δραστηριότητες όπως το διάβασμα online ειδήσεων κατά 84,9% ή τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κατά 64,3%. Σύμφωνα, μάλιστα, με έρευνα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής («European Commission, Special Eurobarometer 423», Φεβρουάριος 2015), οι Έλληνες υπολείπονται σημαντικά του ευρωπαϊκού μέσου όρου σε τομείς όπως το online banking (15% έναντι 54%) και η αγορά αγαθών / υπηρεσιών μέσω διαδικτύου (36% έναντι 57%). Παρομοίως, σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας («ECB, Payment Statistics», Οκτώβριος 2015), ο μέσος ετήσιος αριθμός πληρωμών με κάρτες ανά κάτοικο στην Ελλάδα ήταν 7 το 2014 και 8 το 2015, πολύ μακριά από τους ευρωπαϊκούς μέσους όρους, 86 και 93 αντίστοιχα.

Η κατάσταση άλλαξε δραματικά το καλοκαίρι με τα capital controls, οπότε παρουσιάστηκε έντονη ζήτηση για κάρτες και υπηρεσίες e-banking. Ενδεικτικά κάποια στοιχεία της Alpha Bank: Στη διάρκεια των 3 εβδομάδων της τραπεζικής αργίας (29.6-17.7.2015), εντάξαμε περισσότερους από 37.000 νέους συνδρομητές στις υπηρεσίες web και mobile banking, όσους περίπου ολόκληρο το 1ο εξάμηνο του 2015. Το πλήθος των εγχρήματων συναλλαγών ιδιωτών (πληρωμές και μεταφορές) μέσω Web banking αυξήθηκε κατά 50% και 55% τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο 2015, σε σχέση με τους ίδιους μήνες του 2014. Τον Ιούλιο 2015 εκδώσαμε περίπου 220.000 νέες χρεωστικές κάρτες, ενώ η χρήση των χρεωστικών καρτών μας για αγορές αυξήθηκε κατά 150% σε σχέση με τον Ιούνιο 2015.

Βέβαια, όλοι αναγνωρίζουμε ότι η παραπάνω προσαρμογή ήταν «βίαιη». Δείχνει, όμως, ότι οι Έλληνες μπορούν να συναλλαγούν ηλεκτρονικά όπως και οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι, αν υπάρξουν οι κατάλληλες συνθήκες. Τα εμπόδια του παρελθόντος δεν ήταν λοιπόν αντικειμενικά, αλλά μάλλον φόβοι που μπορούν να ξεπεραστούν: για το άγνωστο και την πιθανότητα λάθους, για τον τρόπο αντίδρασης αν κάτι πάει στραβά, για τον κίνδυνο να ξοδέψουν περισσότερα, για την ασφάλεια και την ιδιωτικότητα των συναλλαγών. Οι τράπεζες στην Ελλάδα μπορούν να ανταποκριθούν στις ηλεκτρονικές ανάγκες των πελατών τους, ακόμη και κάτω από συνθήκες απότομης ζήτησης. Φαίνεται όμως ότι πρέπει να προσπαθήσουν πιο αποτελεσματικά, ώστε να εκπαιδεύσουν τους πελάτες τους στις ηλεκτρονικές συναλλαγές και να τους πείσουν για τα οφέλη τους. Προσπάθεια που πρέπει να ξεκινήσει πρώτα εσωτερικά στον κάθε οργανισμό, με κατάλληλη εκπαίδευση και αλλαγή νοοτροπίας.

netweek: Με ποιο τρόπο υποστηρίζετε τις ηλεκτρονικές πληρωμές στην τράπεζα σας;

Σωτήρης Κυριάκος: Τον Ιούνιο παρουσιάσαμε τις εντελώς ανασχεδιασμένες υπηρεσίες Alpha Web Banking και Alpha Mobile Banking ιδιωτών, έργο που χρειάστηκε σχεδόν 18 μήνες για την υλοποίησή του. Περισσότερο από 95% των καρτών μας είναι σήμερα τεχνολογίας Chip & PIN, ενώ 50% των ενεργών καρτών μας έχουν αναβαθμισθεί, ώστε να υποστηρίζουν ανέπαφες (contactless) συναλλαγές, σύμφωνα με την τεχνολογία NFC (Near Field Communication). Το 2014 η Alpha Bank και η Vodafone, σε συνεργασία με την Visa Europe και την First Data, παρουσίασαν το «Tap ‘n Pay», την πρώτη εφαρμογή ανέπαφων συναλλαγών με χρήση smartphone στην Ελλάδα. Υλοποιούμε υπηρεσία ψηφιακού πορτοφολιού (digital wallet) που θα ενσωματώνει πληρωμές οργανισμών και εταιρειών, συναλλαγές ηλεκτρονικού εμπορίου και συναλλαγές NFC με χρήση κινητού. Τα παραπάνω είναι κάποια μόνο παραδείγματα που δείχνουν ότι η ηλεκτρονική τραπεζική αποτελεί δομικό στοιχείο της στρατηγικής μας για την αναβάθμιση της εξυπηρέτησης των πελατών μας.

netweek: Ποιες είναι οι κυριότερες προκλήσεις που αντιμετωπίζετε όσον αφορά τις ηλεκτρονικές πληρωμές;

Σωτήρης Κυριάκος: Οι προκλήσεις και οι δυσκολίες για τις τράπεζες είναι πολλές. Η κρίση των τελευταίων ετών, με αποκορύφωμα τα capital controls, αλλάζoυν συνεχώς τις ανάγκες και τις προτεραιότητες. Η διάθεση πόρων είναι πιο δύσκολη και ελέγχεται συνεχώς. Παράλληλα, οι τελευταίες συγχωνεύσεις (Εμπορική και Citi στην περίπτωση της Alpha Bank) απορρόφησαν σημαντικούς πόρους σε πολύπλοκες μεταπτώσεις συστημάτων, πελατολογίων και διαδικασιών. Η συνεχής εξέλιξη της τεχνολογίας με τις αλλαγές που αυτή επιφέρει στην καθημερινότητά μας, δημιουργεί μεγάλες πιέσεις στις τράπεζες, για γρήγορη αξιολόγηση νέων λύσεων και συνεχείς προσαρμογές. Οι πελάτες από την άλλη, χρήστες πληθώρας ηλεκτρονικών υπηρεσιών, τραπεζικών και μη, είναι απαιτητικοί, ενώ παράλληλα έχουν σύμμαχό τους τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να παραπονεθούν ή να ζητήσουν βελτιώσεις. Στην Alpha Bank, αντιμετωπίζουμε τις προκλήσεις της τεχνολογίας κάνοντας χρήση ενός καλού μίγματος εσωτερικών πόρων, αλλά και συνεργασιών με καταξιωμένους συνεργάτες. Για παράδειγμα, για τη σχεδίαση των νέων υπηρεσιών Web και mobile banking συνεργαστήκαμε με την Tribal Worldwide Athens και για την υλοποίηση με την Microsoft.

netweek: Πόσο ασφαλείς είναι οι ηλεκτρονικές πληρωμές; Τι μέτρα λαμβάνετε στην τράπεζα για να τις διασφαλίσετε;

Σωτήρης Κυριάκος: Η Alpha Bank διαθέτει εξειδικευμένα συστήματα ασφαλείας για τον έλεγχο και την καταγραφή όλων των προσβάσεων και την αποτροπή οποιασδήποτε μη εξουσιοδοτημένης ενέργειας στα συστήματά της. Ειδικότερα στις υπηρεσίες Alpha Web και Mobile Banking, πέραν των προσωπικών κωδικών ασφαλείας (Κωδικός Συνδρομητή και Μυστικός Κωδικός Πρόσβάσης), παρέχεται και η δυνατότητα εγγραφής στην υπηρεσία του Πρόσθετου Κωδικού Ασφαλείας για συναλλαγές υψηλού κινδύνου (π.χ. μεταφορές σε τρίτους). Ο κωδικός αυτός, διαφορετικός κάθε φορά, παράγεται είτε μέσω της βραβευμένης εφαρμογής Alpha Safe Access είτε αποστέλλεται μέσω SMS στο κινητό του πελάτη, ενώ για τις επιχειρήσεις πελάτες παράγεται μέσω ειδικής συσκευής. Παράλληλα, υπάρχει ανώτατο ημερήσιο όριο για διάφορες συναλλαγές, το οποίο ορίζεται από τον ίδιο τον πελάτη. Τέλος, παρέχεται η δυνατότητα για πληθώρα ειδοποιήσεων (alerts) μέσω e-mail ή/και SMS για τις κινήσεις των λογαριασμών και των καρτών.

netweek: Τι ποσοστό καταλαμβάνουν οι ηλεκτρονικές συναλλαγές στην Alpha Bank; Ποια στρατηγική ακολουθείτε για να ενισχύσετε περαιτέρω την υιοθέτησή τους από τους πελότες σας;

Σωτήρης Κυριάκος: Το ποσοστό των ηλεκτρονικών συναλλαγών μας αυξάνει συνεχώς σε σχέση με τις συναλλαγές στο Δίκτυο των Καταστημάτων μας. Προσμετρώντας στις ηλεκτρονικές συναλλαγές αυτές που πραγματοποιούνται μέσω Web/ mobile/ phone banking καθώς και στα ΑΤΜ και APS (Automated Payment Systems), το ποσοστό αυτό το 2014 ήταν 52,6%, ενώ τους πρώτους οκτώ μήνες του 2015 έφτασε στο 60,5%. Η ανάπτυξη της ηλεκτρονικής τραπεζικής δεν έχει για εμάς στόχο μόνο τη μετακίνηση των πελατών μας από το φυσικό κατάστημα. Για εμάς σημασία έχει η αναβάθμιση της τραπεζικής εμπειρίας που προσφέρουμε στους πελάτες μας. Με γνώμονα την κάλυψη των αναγκών της πελατείας μας, η προσφορά μιας πολυκαναλικής εμπειρίας στον πελάτη είναι πρωταρχικής σημασίας για την Alpha Bank. Η εμπειρία αυτή πρέπει να χαρακτηρίζεται από ταχύτητα στις συναλλαγές, εύκολη πρόσβαση, ομοιογένεια στην εξυπηρέτηση και στην πληροφορία, καθώς και τη δυνατότητα του πελάτη να λαμβάνει τις υπηρεσίες μας μέσω του καναλιού που κάθε φορά επιθυμεί, όποτε το επιθυμεί.


Mεγάλες προοπτικές για τις ηλεκτρονικές συναλλαγές

Ο Κωνσταντίνος Φρυδάκης, Head στη Διεύθυνση Cards & e-Payments της Τράπεζας Πειραιώς, μιλάει στο netweek και προτείνει τρόπους για μια ευρύτερη υιοθέτηση των ψηφιακών πληρωμών, παραθέτοντας, παράλληλα, τη στρατηγική του οργανισμού σε αυτό τον τομέα.

netweek: Ποια είναι η εικόνα που έχετε για τις ηλεκτρονικές πληρωμές στη χώρα μας;

Κωνσταντίνος Φρυδάκης: Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, το 2013 και το 2014 η Ελλάδα είχε την τελευταία θέση ανάμεσα στις 28 χώρες της ΕΕ σε ότι αφορά τις πληρωμές χωρίς τη χρήση μετρητών. Φυσικά οι περιορισμοί στην κίνηση κεφαλαίων που επιβλήθηκαν το καλοκαίρι, θα έχουν ως αποτέλεσμα ένα διαφορετικό 2015, με αρκετά αυξημένες συναλλαγές από κάρτες. Είναι απογοητευτικό, όμως, το γεγονός ότι η ελληνική κοινωνία χρειαζόταν ένα αναγκαστικό μέτρο για να κινηθούν ανοδικά αυτοί οι δείκτες. Παρά ταύτα, το στοίχημα για όλους μας είναι να εξακολουθήσουν οι δείκτες αυτοί να αυξάνονται ακόμα και όσο τα περιοριστικά μέτρα θα χαλαρώνουν.

Οι Έλληνες καταναλωτές εμφανίζουν χαμηλά επίπεδα χρήσης όχι μόνο στις κάρτες, αλλά και στις μεταφορές πίστωσης, καθώς και στις πάγιες εντολές πληρωμής. Οφείλουμε ως τραπεζικό σύστημα να αναδείξουμε περαιτέρω τα οφέλη των ηλεκτρονικών πληρωμών για όλους – πληρωτές και αποδέκτες – με όλα τα διαθέσιμα μέσα πληρωμής. Παράλληλα, το κράτος οφείλει να δημιουργήσει κίνητρα για τη χρήση όλων των ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής – όχι μόνο των καρτών – κυριότερα στους πληρωτές. Αυτό που μπορώ να σας πω με σιγουριά είναι ότι ο χώρος αυτός δεν προσφέρεται για βεβιασμένες κινήσεις, απαιτεί πολύ μελέτη. Ο τραπεζικός τομέας έχει την τεχνογνωσία και μπορεί να συνεισφέρει προς αυτή την κατεύθυνση.

netweek: Συμφωνείτε με την υποχρεωτική καθιέρωση των ηλεκτρονικών πληρωμών ή πιστεύετε ότι η καθιέρωση κινήτρων θα συνέβαλε περισσότερο στην εξάπλωση και καθιέρωσή τους; Πόσο σημαντικό είναι να επεκταθεί η χρήση του ηλεκτρονικού παραβόλου στο δημόσιο και τι επίδραση θα έχει αυτό στην καθιέρωση των ηλεκτρονικών πληρωμών;

Κωνσταντίνος Φρυδάκης: Προσωπικά, κάθε υποχρεωτικό μέτρο για το πώς θα επιλέξει ο κάθε πολίτης να κάνει μια πληρωμή του, με βρίσκει αντίθετο, αφού θεωρώ ότι προσεγγίζοντας έτσι το θέμα, σε κάθε δράση θα υπάρξει και η ανάλογη αντίδραση. Από την άλλη, το κράτος μπορεί εύκολα να καταστήσει υποχρεωτικές τις ηλεκτρονικές πληρωμές σε μια σειρά από τομείς, που βρίσκονται υπό τον έλεγχο του. Η καθιέρωση της ενιαίας ταυτότητας πληρωμής για τις οφειλές προς την εφορία ή η «αποϋλοποίηση» των τελών κυκλοφορίας με την κατάργηση του αυτοκόλλητου σήματος ήταν πολύ πετυχημένες δράσεις σε αυτή την κατεύθυνση, που έχουν ήδη ολοκληρωθεί. Πολύ εύκολα μπορεί η «μερίδα» κάθε φορολογούμενου να ενημερώνεται αυτόματα για το ύψος των ηλεκτρονικών πληρωμών που έχει κάνει, όχι μόνο με κάρτες, αλλά με όλους τους τρόπους που παραπάνω αναφέραμε. Έχοντας την πληροφορία αυτή, θεωρώ ότι οι αρμόδιες αρχές μπορούν να σχεδιάσουν ήπια κίνητρα, επιβραβεύοντας τους πολίτες. Από την άλλη, για τις συναλλαγές των επιχειρήσεων, μπορούμε να είμαστε πιο στοχευμένοι. Η ανακοίνωση π.χ. για υποχρεωτικές ηλεκτρονικές πληρωμές στα τελωνεία είναι ένα μέτρο που θα έπρεπε να έχει θεσπιστεί από καιρό.

Μπορούμε άμεσα να βάλουμε σε εφαρμογή τους επαγγελματικούς λογαριασμούς και την υποχρεωτική πληρωμή κάθε τιμολογίου ηλεκτρονικά, ανοίγοντας και τον δρόμο για την ηλεκτρονική τιμολόγηση. Είναι ένα μέτρο με προφανή οφέλη, τόσο για τη μείωση του κόστους των συναλλαγών, όσο και για τον περιορισμό της φοροδιαφυγής. Σε ότι αφορά στο ηλεκτρονικό παράβολο, πρόκειται για μια άκρως επιτυχημένη δράση, για την οποία κι εμείς εδώ στην Τράπεζα Πειραιώς πασχίσαμε πολύ τα τελευταία χρόνια για να δημιουργηθεί και να ξεκινήσει να προσφέρεται στους πολίτες. Είναι μια δράση που η πολιτεία από την αρχή έτεινε ευήκοον ους και αναμένουμε την καθολική επέκταση της. με κατάργηση όλων των χάρτινων παραβόλων, καθώς και μια σειρά παρεμβάσεων που θα καταστήσουν την έκδοση του ηλεκτρονικού παραβόλου ακόμα πιο απλή και προσβάσιμη σε όλους τους πολίτες. Γενικά, οι δράσεις ηλεκτρονικής διακυβέρνησης είναι καθοριστικές για την εξοικείωση του κόσμου με τις ηλεκτρονικές συναλλαγές και για εμένα αποτελούν την, πλέον, σίγουρη συνταγή επιτυχίας για την περαιτέρω εξάπλωση των ηλεκτρονικών πληρωμών. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι η Εσθονία, χώρα πρότυπο στις υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, έχει παράλληλα κατακτήσει πολύ υψηλό βαθμό διάδοσης των ηλεκτρονικών.

netweek: Ποια είναι τα κυριότερα προβλήματα που χαρακτηρίζουν τις ηλεκτρονικές πληρωμές και πώς τα διαχειρίζεστε στον οργανισμό σας;

Κωνσταντίνος Φρυδάκης: Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η αλλαγή νοοτροπίας στους πολίτες και ειδικά σε κατηγορίες πολιτών που δεν είναι εξοικειωμένοι με τις ηλεκτρονικές συναλλαγές. Επιπλέον, ακόμα και όταν υπάρχει η θέληση, πρέπει να ξεπεραστεί το θέμα της ελλιπούς εκπαίδευσης. Στην Τράπεζα Πειραιώς κινούμαστε, ώστε να καλύψουμε όλα τα παραπάνω. Αφενός, με δράσεις ενημέρωσης που συμβαίνουν μέσα στο τραπεζικό κατάστημα, ώστε να καθοδηγούμε κάποιον πελάτη μας που σκόπευε να κάνει μια συναλλαγή με μετρητά, να την ολοκληρώσει με ηλεκτρονικό τρόπο και τελικά να αντιληφθεί μόνος του τα οφέλη.

Αφετέρου, προσπαθώντας συνεχώς να κάνουμε τις ηλεκτρονικές μας υπηρεσίες πιο προσβάσιμες, απλές και λειτουργικές, ώστε να απαιτούν τον μικρότερο βαθμό εξοικείωσης και να προσφέρουν μια ολοκληρωμένη εμπειρία χρήσης. Να σας αναφέρω χαρακτηριστικά ότι, όταν πριν λίγο καιρό πρωτοπορήσαμε, εισάγοντας τη δυνατότητα πρόσβασης στην εφαρμογή ηλεκτρονικής τραπεζικής για smartphones μέσω ενός τετραψήφιου PIN, είδαμε τα ποσοστά χρήσης της συγκεκριμένης εφαρμογής να εκτοξεύονται. Δεν μπορώ να μην αναφερθώ, επίσης, στη δυνατότητα έκδοσης χρεωστικής κάρτας στο κατάστημα μέσα σε λίγα λεπτά από το αίτημα του πελάτη. Δεν φαντάζεστε πόσο σημαντικό είναι για τους πελάτες μας, ειδικά τους μεγαλύτερους σε ηλικία, να έχουν κατευθείαν την πλαστική κάρτα στα χέρια τους μαζί με τον κωδικό τους και να μπορούμε άμεσα να τους επιδείξουμε τη χρήση της για ανάληψη μετρητών, αλλά και για ηλεκτρονικές αγορές. Σε αυτό τον τομέα θα συνεχίσουμε να επενδύουμε, και το επόμενο διάστημα θα δείτε σημαντικές δράσεις από την τράπεζά μας.

netweek: Mε ποιο τρόπο υποστηρίζετε τις ηλεκτρονικές πληρωμές στον οργανισμό σας;

Κωνσταντίνος Φρυδάκης: Η Τράπεζα Πειραιώς έχει συνυφάνει το όνομά της με τις ηλεκτρονικές συναλλαγές και τις ηλεκτρονικές πληρωμές, επενδύοντας στον τομέα αυτό και, κυρίως, εισάγοντας συνεχώς στην αγορά νέες υπηρεσίες. Έτσι σκοπεύουμε να πορευτούμε και στο μέλλον, επιταχύνοντας όμως τους ρυθμούς μας, αφού αυτό προτάσσει πλέον η ευρωπαϊκή, αλλά και η παγκόσμια αγορά. Από νωρίς δοκιμάσαμε τις πληρωμές με smartphones, κρίνοντας ότι οι τεχνολογίες που αρχικά προσφέρονταν δεν ήταν πρακτικές για τους καταναλωτές. Αυτό πλέον άλλαξε, και σύντομα η οι καταναλωτές θα μπορούν να ενσωματώνουν κάρτες πληρωμής σε smartphones με απλό και απόλυτα ασφαλή τρόπο, χωρίς περιορισμούς και περίπλοκες διαδικασίες. Σε ότι αφορά τις ανέπαφες συναλλαγές, εφόσον τόσο οι κάρτες πληρωμής που εκδίδουμε, αλλά και κάθε νέο τερματικό αποδοχής καρτών που εγκαθιστούμε διαθέτουν τη σχετική τεχνολογία, ο αριθμός τους θα αυξάνεται μέρα με την μέρα. Αυτό θα γίνει εντονότερο όσο ο έλληνας καταναλωτής θα χρησιμοποιεί την κάρτα του για μικροσυναλλαγές – για παράδειγμα, σε ένα περίπτερο, σε ένα καφέ ή ένα fast food, αφού σε αυτές τις συναλλαγές αναδεικνύονται τα οφέλη της contactless τεχνολογίας.

netweek: Πώς βλέπετε να προδιαγράφεται το μέλλον των ηλεκτρονικών πληρωμών στη χώρα μας;

Κωνσταντίνος Φρυδάκης: Είναι σαφές ότι τα μεγέθη των ηλεκτρονικών πληρωμών, θα κινούνται συνεχώς ανοδικά. Προς αυτή την κατεύθυνση θα βοηθήσουν τόσο τα σωστά θέλω να πιστεύω μέτρα που θα λάβει η κυβέρνηση, όσο, μεσοπρόθεσμα, και ακόμα περισσότερο, το ίδιο το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο που διέπει τις πληρωμές. Ήδη στα αρμόδια ευρωπαϊκά όργανα «ζυμώνεται» η PSD 2, που από το 2017 θα ορίσει ένα ακόμα πιο ανταγωνιστικό και απελευθερωμένο πλαίσιο, πάντα προς όφελος των καταναλωτών. Για εμάς στην Τράπεζα Πειραιώς οι εξελίξεις αυτές μεταφράζονται σε νέες υπηρεσίες και δυνατότητες για τους πελάτες μας, με νέα μέσα πληρωμής (όπως για παράδειγμα τα εικονικά νομίσματα) διαθέσιμες μέσω κάθε είδους συσκευής – από «έξυπνα» κινητά και ρολόγια μέχρι τηλεοράσεις και άλλες συσκευές της καθημερινότητάς μας. Κάπως έτσι, ίσως φτάσουμε στο επίπεδο των ηλεκτρονικών συναλλαγών που έχουν πετύχει άλλες ευρωπαϊκές χώρες με παρεμφερή χαρακτηριστικά, γεγονός που θα έχει άμεση επίδραση και στο ΑΕΠ της χώρας, μέσω του σημαντικά χαμηλότερου κόστους συναλλαγών.


Οι ψηφιακές πληρωμές είναι μονόδρομος

Ο Φώτης Αντωνόπουλος, Αντιπρόεδρος του Ελληνικού Συνδέσμου Ηλεκτρονικού Εμπορίου, μίλησε στο netweek για τις κυριότερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα ελληνικά ηλεκτρονικά καταστήματα με τις ηλεκτρονικές πληρωμές, καταγράφοντας, παράλληλα, την κατάσταση που επικρατεί στην Ελλάδα όσον αφορά τις ψηφιακές πληρωμές.

netweek: Συμφωνείτε ότι η χώρα μας υστερεί στον τομέα των ψηφιακών πληρωμών; Τι πιστεύεται ότι πρέπει να γίνει για να βελτιωθεί αυτή η κατάσταση;

Φώτης Αντωνόπουλος: Είναι αλήθεια ότι ως χώρα υστερούμε σημαντικά στον τομέα των ψηφιακών πληρωμών, επισήμανση που αποτυπώνεται και από την ίδια την ΕΕ, στα συμπεράσματα του Δείκτη Ψηφιακής Οικονομίας και Κοινωνίας. Καλό είναι, ωστόσο, να επισημάνουμε ότι αυτή η υστέρηση αφορά την υιοθέτηση της χρήσης ψηφιακών πληρωμών από τους καταναλωτές και όχι τόσο την ενσωμάτωση της ψηφιακής τεχνολογίας από τις επιχειρήσεις, όπου η χώρα μας παρουσιάζει πολύ καλύτερα αποτελέσματα στους σχετικούς δείκτες. Αυτό που χρειάζεται είναι μια συντονισμένη προσπάθεια από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, άμεσους ή έμμεσους, ώστε να εκπαιδευτεί η κοινωνία για τα πλεονεκτήματα που δημιουργούνται από τις νέες μορφές πληρωμών, για την ασφάλεια που παρέχουν και τα οφέλη που θα αποδώσουν.

netweek: Έχετε μια εικόνα για το πώς επηρέασαν τα capital controls τις ψηφιακές πληρωμές, αλλά και τον τζίρο των ελληνικών ηλεκτρονικών καταστημάτων;

Φώτης Αντωνόπουλος: Προσπαθήσαμε ως σύνδεσμος να κάνουμε μια μικρή καταγραφή των γεγονότων και των τάσεων κατά τις πρώτες μέρες των capital controls, αλλά και εξακολουθητικά. Αυτά που παρατηρήσαμε είχαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Ο τζίρος, όπως ήταν προφανές, έπεσε σημαντικά, ειδικά μέσα στον Ιούλιο, αν και από Αύγουστο και μετά ξεκίνησε να επανέρχεται σταδιακά η ομαλότητα, παρά τα πολλαπλά προβλήματα που αντιμετώπισαν τα ηλεκτρονικά καταστήματα με βασικές λειτουργικές τους ανάγκες (για παράδειγμα, hosting, domains, cloud services), λόγω του μπλοκαρίσματος των ηλεκτρονικών πληρωμών προς το εξωτερικό. Αυτό που μας έκανε εντύπωση ήταν το γεγονός ότι ο κόσμος δεν έδειξε να αλλάζει σημαντικά τις συνήθειες πληρωμών του.

Στην Ελλάδα, η αντικαταβολή, ως μέθοδος πληρωμής, παρουσιάζει πολύ μεγάλα ποσοστά (κατά μέσο όρο πάνω από 70% και σε επιμέρους κλάδους ξεπερνάει και το 90%). Παρατηρήσαμε λοιπόν, ότι ο κόσμος που χρησιμοποιούσε εναλλακτικές μορφές ψηφιακών πληρωμών, όπως ηλεκτρονικά πορτοφόλια (βλ. Paypal), μετακινήθηκε προς την υιοθέτηση χρεωστικών/πιστωτικών καρτών, ενώ ο κόσμος που χρησιμοποιούσε τη μέθοδο της αντικαταβολής εξακολούθησε να κάνει χρήση της και μέσα στην περίοδο των capital controls. Στην ουσία, δηλαδή, η αύξηση χρήσης των πιστωτικών/χρεωστικών καρτών δεν ήταν παρά μια μετατόπιση αγοραστών από μια μορφή ψηφιακής πληρωμής σε μια άλλη, και όχι μια μετατόπιση από εγχρήματη συναλλαγή σε ψηφιακή. Στο δεύτερο θα πρέπει να δουλέψουμε περισσότερο, αναπτύσσοντας και ακολουθώντας μια εντελώς διαφορετική στρατηγική.

netweek: Τι χρειάζεται για να λειτουργήσει σωστά η χρήση των ψηφιακών πληρωμών;

Φώτης Αντωνόπουλος: Θα έλεγα ότι χρειάζεται εκπαίδευση για θέματα χρήσης, ασφάλειας και ωφελειών των ψηφιακών πληρωμών από τη μια πλευρά και εξάπλωση των τερματικών POS, ακόμα και στο πιο απομακρυσμένο σημείο, από την άλλη. Όταν ο καταναλωτής δεν μπορεί να αγοράσει το πιο απλό πράγμα σε ένα μέρος που επισκέπτεται συχνά καθημερινά – για παράδειγμα, δεν μπορεί να αγοράσει σε ένα περίπτερο ένα πακέτο τσίχλες κάνοντας χρήση των ψηφιακών πληρωμών – τότε, πολύ απλά, δεν πρόκειται να υιοθετήσει μια μέθοδο πληρωμής, που τη θεωρεί «σπάνια», που χρησιμοποιείται, δηλαδή, περιορισμένα και αποσπασματικά. Θα μπορούσε, επίσης, η προσπάθεια για περαιτέρω διάδοση των ηλεκτρονικών πληρωμών να ενισχυθεί με διάφορους τρόπους (bonus, επιδοτήσεις, φοροελαφρύνσεις), αλλά είναι καλό να έχουμε πάντα στο πίσω μέρος του μυαλού μας, ότι θα πρέπει να εκπαιδεύσουμε μια κοινωνία να υιοθετήσει τις ψηφιακές πληρωμές και κατ’ επέκταση τις νέες τεχνολογίες και όχι να τη μάθουμε να αντιδρά στις αλλαγές με ανταλλακτικό τρόπο, ώστε να κερδίσει, για παράδειγμα, κάποιο bonus.

netweek: Τι είδους ηλεκτρονικές πληρωμές υποστηρίζουν τα ελληνικά ηλεκτρονικά καταστήματα;

Φώτης Αντωνόπουλος: Τα Ηλεκτρονικά Καταστήματα που είναι μέλη του Ελληνικού Συνδέσμου Ηλεκτρονικού Εμπορίου (GRECA), όπως επίσης και τα περισσότερα eshops, υιοθετούν όλες τις σύγχρονες μεθόδους ψηφιακών πληρωμών, όπως οι πιστωτικές/χρεωστικές κάρτες, τα ηλεκτρονικά πορτοφόλια, οι διατραπεζικές μεταφορές χρημάτων κ.λπ.. Ακόμα και ως ορισμό να το δείτε, δεν θα μπορούσαν να κάνουν και αλλιώς. Είναι ψηφιακές επιχειρήσεις, άρα από τη φύση τους είναι αναγκασμένες να υιοθετήσουν όλες τις ψηφιακές πληρωμές.

netweek: Πόσο σημαντική είναι η ασφάλεια για τις online συναλλαγές και τι μέτρα παίρνουν τα ελληνικά e-shops για να διασφαλίσουν τις συναλλαγές τους;

Φώτης Αντωνόπουλος: Η ασφάλεια είναι, ίσως, ο πιο σημαντικός παράγοντας επιρροής στις online συναλλαγές, οπότε πρέπει να επικεντρωθούμε πολύ σε αυτήν για να πείσουμε τους χρήστες ότι οι συναλλαγές είναι «κρυστάλλινες» και εχέμυθες. Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι η φοβία για τις online συναλλαγές προέρχεται σε ένα πολύ μεγάλο βαθμό από την άγνοια, παρά από την ίδια τη χρήση τους. Για να δώσω ένα πολύ απλό παράδειγμα, είναι σαν να ζητάμε από κάποιον να δοκιμάσει ένα φαγητό που δεν έχει ξανακούσει. Αν δεν του εξηγήσουμε πάνω-κάτω, τις γεύσεις που θα αντιμετωπίσει και πόσο ωραία θα είναι η γαστρονομική εμπειρία που θα ζήσει, δεν πρόκειται να δοκιμάσει. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, πως όσοι έχουν χρησιμοποιήσει ψηφιακές μορφές πληρωμών, τις υιοθετούν πολύ εύκολα μετά, βλέποντας την πρακτικότητά τους.

Επιπροσθέτως, τα ελληνικά ηλεκτρονικά καταστήματα, για να μπορέσουν να υιοθετήσουν τις διάφορες μορφές πληρωμών στη λειτουργία τους, περνάνε από εκτενείς ελέγχους ασφαλείας, από τις τράπεζες και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Οπότε, μια επικοινωνιακή προσπάθεια από τον τραπεζικό τομέα που θα εξηγούσε το πώς και γιατί τα e-shops είναι ασφαλή, αφού οι ίδιες τα έχουν ελέγξει, θα συνέβαλε σημαντικά καλύτερη αντιμετώπιση των ελληνικών e-shops από το κοινό. Το ειδικό βάρος που έχει η τραπεζική πίστη, θα μείωνε σημαντικά τις όποιες αναστολές μπορεί να υπάρχουν για τη χρήση των ψηφιακών πληρωμών.

netweek: Πώς βλέπετε να εξελίσσονται οι ψηφιακές πληρωμές στο μέλλον;

Φώτης Αντωνόπουλος: Είναι πολύ δύσκολο να κάνει πρόβλεψη ο οποιοσδήποτε για τις μελλοντικές ψηφιακές πληρωμές, αφού η τεχνολογία είναι τόσο δυναμική, που εμφανίζονται συνεχώς νέα επιχειρηματικά μοντέλα και λύσεις. Βλέπουμε να έρχονται ακόμα πιο εμπλουτισμένα ηλεκτρονικά πορτοφόλια, wearable accessories με πολλές δυνατότητες συναλλαγών, πιο εξελιγμένες ανέπαφες συναλλαγές και touch IDs, ακόμα και νέες δομικές τεχνολογίες, όπως το block chain κ.ο.κ. Μπορεί, λοιπόν, να μην είναι εύκολο να προβλέψουμε τι θα δούμε από θέμα τεχνικής υλοποίησης στις μελλοντικές ψηφιακές πληρωμές, αλλά μπορούμε να προβλέψουμε το αυτονόητο χωρίς πολύ κόπο. Ο δρόμος προς την υιοθέτηση των ψηφιακών πληρωμών, καλώς ή κακώς, είναι μονόδρομος και πρέπει να δημιουργήσουμε έναν οδικό χάρτη για να κινηθούμε προς αυτή την κατεύθυνση με επιτυχία.