Οι τρέχουσες συγκλονιστικές αλλαγές στο παγκόσμιο οικονομικό και επιχειρηματικό περιβάλλον καθιστούν την ανάπτυξη καινοτομίας το νούμερο ένα ζητούμενο. Πώς διαμορφώνεται ο ρόλος του CIO μέσα σε αυτό το πλαίσιο;

Ο κλάδος της εκπαίδευσης (ιδιωτικής ή δημόσιας) στη θεματική περιοχή της επιστήμης των υπολογιστών και των τηλεπικοινωνιών εν γένει, ανέκαθεν χαρακτηριζόταν από την ακόλουθη ιδιαιτερότητα: Να μπορέσει να μεταφέρει στο φοιτητή την ακαδημαϊκή γνώση και το απαραίτητο θεωρητικό υπόβαθρο της επιστήμης της Πληροφορικής, αλλά ταυτόχρονα να τον εκπαιδεύσει στις τρέχουσες τεχνολογίες και εφαρμογές που χρησιμοποιούνται στην αγορά, ώστε να μπορέσει ο φοιτητής, ως πτυχιούχος πλέον, να ενταχθεί στο δυναμικό μιας επιχείρησης και οι δραστηριότητές του να εναρμονιστούν ομαλά με τις διεργασίες και τους στρατηγικούς στόχους της εταιρείας.

Δύο στόχοι αντίρροποι εκ πρώτης όψεως, αλλά με μια κοινή τομή: την καινοτομία.

Η ανάπτυξη καινοτομίας το βασικό ζητούμενο
Σε περιόδους οικονομικής ύφεσης, όπως αυτή που διανύουμε, όπου το καταναλωτικό κοινό είναι ιδιαιτέρως δύσπιστο και διστακτικό στη ζήτηση και αγορά νέων υπηρεσιών, ο ρόλος του σύγχρονου διευθυντή Πληροφορικής, υπεύθυνου μηχανογράφησης ή στελέχους του τμήματος Πληροφορικής είναι καθοριστικής σημασίας για τη βιωσιμότητα και κερδοφορία μιας επιχείρησης.

Ειδικότερα στην αγορά της Πληροφορικής, ο διευθυντής Πληροφορικής (CIO, Chief Information Officer) είναι εκείνο το στέλεχος το οποίο αναλαμβάνει την ευθύνη να προτείνει και να υλοποιήσει καινοτόμες εφαρμογές και υπηρεσίες, οι οποίες θα προσελκύσουν εκ νέου το ενδιαφέρον του καταναλωτικού κοινού, με αποτέλεσμα την αύξηση της εταιρικής κερδοφορίας.

Συνεπώς, η πρόκληση που καλείται να αντιμετωπίσει ο σύγχρονος CIO είναι η ανάπτυξη καινοτόμων προϊόντων και εφαρμογών, με ταυτόχρονη όμως προσαρμογή και εξασφάλιση συμβατότητας με τις υπάρχουσες τεχνικές υποδομές και υπηρεσίες.

Οπότε το καθοριστικό ερώτημα είναι: «Πώς παράγεται καινοτομία;» και σε αυτό ακριβώς το σημείο εντοπίζεται η τάση αλλαγής που έχει επέλθει στο ρόλο του σύγχρονου διευθυντή Πληροφορικής, ο οποίος πλέον αναλαμβάνει εμμέσως την ευθύνη μέσω των επιλογών του να υλοποιήσει τη μελλοντική επιχειρησιακή στρατηγική της επιχείρησης με την υλοποίηση καινοτόμων εφαρμογών και υπηρεσιών.

Δηλαδή, παρατηρείται πλέον ένας διευρυμένος ρόλος στα καθήκοντα των διευθυντών Πληροφορικής, δεδομένου ότι πρέπει να είναι γνώστες της αγοράς (Marketing) και του στρατηγικού πλάνου της επιχείρησης (Strategic Business Plan). Βεβαίως, η συμβολή της επιστήμης της Πληροφορικής είναι καθοριστικής σημασίας στην ανάπτυξη καινοτόμων δραστηριοτήτων, δεδομένου ότι αφενός το παγκόσμιο επιχειρείν βασίζεται πλέον στον αυτοματισμό και ψηφιοποίηση των εταιρικών διεργασιών μέσω της χρήσης σύγχρονων πληροφοριακών συστημάτων και αφετέρου το κοινωνικό σύνολο έχει ενσωματώσει στην καθημερινότητά του διάφορες υπηρεσίες διαμερισμού δεδομένων και κοινωνικής δικτύωσης του Διαδικτύου.

Οπότε οι ανάγκες που προκύπτουν για ποιοτικότερες, ασφαλέστερες και περισσότερο εξατομικευμένες υπηρεσίες είναι συνεχείς, προσφέροντας έτσι ευρύ πεδίο δράσης για καινοτομία.


Προϋποθέσεις για την ανάπτυξη καινοτομίας
Για να επιτελεστεί όμως καινοτόμο έργο που θα είναι εμπορικά αξιοποιήσιμο και θα συνεισφέρει στην στρατηγική μιας επιχείρησης, τα διευθυντικά στελέχη του τομέα Πληροφορικής πρέπει ενδοεταιρικά να αναπτύξουν ουσιαστικούς διατμηματικούς δεσμούς, ώστε να πληροφορηθούν για τις ανάγκες που προκύπτουν σε κάθε τμήμα της επιχείρησης (από τη διαχείριση των αποθεμάτων μέχρι τον τελικό πελάτη/ καταναλωτή).

Οι ανάγκες αυτές είναι που τελικά θα δημιουργήσουν τις αφορμές για καινοτόμες δράσεις. Με τον τρόπο αυτό και μέσω καινοτόμων λύσεων αυτοματισμού και υπηρεσιών μπορεί να υπάρξει ουσιαστική συμβολή στον περιορισμό του κόστους λειτουργίας των τμημάτων, στη βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών, στην απόκτηση ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος και στη βελτιστοποίηση του χρόνου απόκρισης της εταιρείας (just-in-time).

Επιπλέον, οι καινοτόμες δράσεις απαιτούν από τον CIO να είναι ιδιαιτέρως εξωστρεφής αναζητώντας συνεργασία με άλλες συναφείς επιχειρήσεις αλλά και πανεπιστημιακούς/ ερευνητικούς φορείς ώστε να διαμορφωθούν οι κατάλληλες κοινοπραξίες (consortia) και συνέργειες που θα φέρουν σε πέρας ένα καινοτόμο έργο Πληροφορικής.

Είναι πολύ σημαντικό να τονιστεί ότι προς αυτή την κατεύθυνση κινείται και το ευρωπαϊκό έβδομο πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα και τεχνολογία που είναι σε ισχύ από το 2007 έως το 2013. Βάσει αυτού του πλαισίου, η Ευρωπαϊκή Ενωση χρηματοδοτεί πανευρωπαϊκές κοινοπραξίες αποτελούμενες από ακαδημαϊκά ιδρύματα και επιχειρήσεις, οι οποίες προτείνουν την υλοποίηση συγκεκριμένων καινοτόμων υπηρεσιών, πλατφόρμων και συστημάτων.

Ηδη πολλές επιχειρήσεις της επικράτειας συμμετέχουν σε εγκεκριμένα ερευνητικά έργα και μέσω της χρηματοδοτούμενης πανευρωπαϊκής δράσης έχουν βελτιώσει σημαντικά τη θέση τους στην εγχώρια αγορά.

Σημαντικό σημείο, το οποίο πρέπει να τονίσουμε είναι ότι για να επιτευχθεί καινοτομία είναι απαραίτητο να γεφυρωθεί το χάσμα που υφίσταται αυτή τη στιγμή μεταξύ των ακαδημαϊκών/ ερευνητικών φορέων με την ευρύτερη αγορά της Πληροφορικής και τον επιχειρηματικό κλάδο.

Συνήθως, στα πλαίσια ερευνητικών προγραμμάτων αναπτύσσονται πληθώρα πρωτότυπων καινοτόμων προϊόντων και πλατφόρμων, τα οποία όμως ουδέποτε παίρνουν το δρόμο της εμπορικής αξιοποίησης λόγω έλλειψης επενδυτικού ενδιαφέροντος από τις επιχειρήσεις. Το ευρωπαϊκό έβδομο πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα και τεχνολογία προσπαθεί μέσα από κοινοπραξίες να φέρει πιο κοντά τις επιχειρήσεις και τους ερευνητικούς φορείς, ώστε να υπάρξει γένεση εμπορικά αξιοποιήσιμης καινοτομίας.

Συνεπώς κύριο μέλημα κάθε σύγχρονου διευθυντή Πληροφορικής θα πρέπει να είναι, πέρα από την εξασφάλιση της ομαλής λειτουργίας των πληροφοριακών συστημάτων της επιχείρησης που διευθύνει, η δημιουργία συνεργιών με ερευνητικούς και ακαδημαϊκούς φορείς ώστε να αναπτύσσουν από κοινού καινοτόμα προϊόντα και υπηρεσίες, τα οποία θα τονώσουν την ανταγωνιστικότητα της επιχείρησης και θα βοηθήσουν ουσιαστικά στην αντιμετώπιση της κρίσης.

Στο χώρο της εκπαίδευσης για παράδειγμα, ο σύγχρονος διευθυντής Πληροφορικής πέρα από τα τυπικά προβλήματα της ομαλής λειτουργίας της επιχείρησης από μηχανογραφικής απόψεως, πρέπει επιπλέον να αντιμετωπίσει τις σύγχρονες προσκλήσεις για τη παροχή εκπαιδευτικών υπηρεσιών με σύγχρονα μέσα (π.χ. μέσω σύγχρονων ή ασύγχρονων πλατφόρμων τηλεκπαίδευσης).

Ειδικότερα στη σημερινή εποχή που τα sites κοινωνικής δικτύωσης είναι ιδιαιτέρως διαδεδομένα, υπάρχουν ευκαιρίες για καινοτόμες μορφές εκπαίδευσης εξ αποστάσεως με δυνατότητες εξατομίκευσης που θα προσαρμόζονται στις απαιτήσεις αλλά και τις προτιμήσεις του εκάστοτε χρήστη με τρόπο δυναμικό και όχι στατικό.


Mobility και κοινωνική δικτύωση: οι κυρίαρχες τάσεις
Στο γενικότερα κλίμα των σημερινών προκλήσεων, ιδιαίτερη έμφαση θα πρέπει να δοθεί πλέον και στη φορητότητα (mobility), όπου υπάρχει μια ξεκάθαρη μεταβολή τόσο στο μερίδιο της αγοράς που καταλαμβάνει, αλλά και στις δυνατότητες που έχουν πλέον οι χρήστες με τα καινούργια έξυπνα τερματικά, όπου εκτός από τα κινητά τηλέφωνα, καθοριστικό ρόλο θα παίξουν και τα Tablet PCs. Η γνώμη μου είναι ότι η αγορά των κινητών χρηστών θα μεταβληθεί σημαντικά τα επόμενα χρόνια, δημιουργώντας επενδυτικές ευκαιρίες για την ανάπτυξη νέων υπηρεσιών και εφαρμογών.

Εάν υποθέσουμε ότι η επανάσταση του Διαδικτύου άλλαξε τον τρόπο που επικοινωνούμε και ενημερωνόμαστε, έχω την αίσθηση ότι με την επιτυχία των sites κοινωνικής δικτύωσης και των νέων πολυμεσικών εφαρμογών (immersive multimedia) σε συνδυασμό με την επιτυχία των Tablet PC οι μελλοντικές εξελίξεις και δυνατότητες θα είναι απεριόριστες!

Συνεπώς θεωρώ ότι οι επενδυτές θα πρέπει να εστιάσουν το ενδιαφέρον τους στις κινητές τηλεπικοινωνίες, στο mobility και τη περαιτέρω ανάπτυξη των εφαρμογών κοινωνικής δικτύωσης με περισσότερες διαδραστικές δυνατότητες και πολυμεσικές εφαρμογές, όπου εάν γίνουν ουσιαστικές επενδύσεις, τότε τα επόμενα χρόνια θα υπάρξει προσφορά νέων καινοτόμων υπηρεσιών σε όλους τους τομείς: από την εκπαίδευση μέχρι τη βιομηχανία.

Θα δημιουργηθεί δηλαδή μια εντελώς νέα αγορά υπηρεσιών, οι οποίες παράλληλα και υποστηρικτικά με τις ήδη υπάρχουσες υπηρεσίες θα βοηθήσουν στην περαιτέρω ανάπτυξη! Ισως τελικά η καινοτομία να είναι μια διέξοδος στην κρίση που διανύουμε και οι CIOs μαζί με τους CEOs θα πρέπει να συμπεριλάβουν τέτοιες ενέργειες στα στρατηγικά πλάνα των επιχειρήσεων που διευθύνουν.

Who is who
Ο Δρ. Χαρίλαος Γ. Κουμαράς έλαβε πτυχίο Φυσικής με κατεύθυνση την Πληροφορική και τις Τηλεπικοινωνίες από το Πανεπιστήμιο Αθηνών το 2002 και μεταπτυχιακό δίπλωμα ειδίκευσης (MSc) στον Ηλεκτρονικό Αυτοματισμό από διετές διατμηματικό πρόγραμμα των τμημάτων Πληροφορικής και Φυσικής το 2004, έχοντας λάβει την υποτροφία του ιδρύματος Ωνάση. Το 2007 ανακηρύχθηκε διδάκτορας Πληροφορικής από το τμήμα Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών του Πανεπιστημίου Αθηνών, έχοντας λάβει τετραετή υποτροφία από το ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος.

Ο Δρ. Χ. Κουμαράς είναι Διευθυντής του τμήματος Πληροφορικής του Οικονομικού Κολλεγίου Αθηνών (BCA) και συνεργαζόμενος ερευνητής του εργαστηρίου Ψηφιακών Τηλεπικοινωνιών στο ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος». Είναι συγγραφέας περισσοτέρων από 40 δημοσιευμένων επιστημονικών εργασιών σε διεθνή περιοδικά, τεχνικά βιβλία και πρακτικά συνεδρίων, αριθμώντας συνολικά 90 ετεροαναφορές.