Μια κρίση τόσο δυνατή όσο αυτή που βιώνει η χώρα μας, δημιουργεί ευκαιρίες για καθοριστικές αλλαγές που θα δυναμώσουν τα θεμέλια της ανάπτυξης. Μια τέτοια ευκαιρία είναι να αντιληφθεί το κράτος ότι χρειάζεται περισσότερη νοημοσύνη στη οργάνωση και λήψη αποφάσεων.

Ισως να έχουν περάσει περισσότερα από 20 χρόνια από τότε που ο Θανάσης Αθανασούλης, Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος της Altec, στο πλαίσιο μιας ενημέρωσης προς τους δημοσιογράφους, τόνιζε ότι το σύστημα συνταγογράφησης φαρμάκων είναι μια πληγή με ακατάσχετη αιμορραγία για το δημοσιονομικό σύστημα και ο μόνος τρόπος επούλωσης είναι οι εφαρμογές πληροφορικής τεχνολογίας.

Κάποια χρόνια αργότερα, όταν το σύστημα Taxis υλοποιήθηκε στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Κλεισθένης» του B’ΚΠΣ, το κράτος απέκτησε ένα πετυχημένο (σε κάποιο βαθμό) case study για τις δυνατότητες της πληροφορικής τεχνολογίας σε καίριους τομείς της οργάνωσης και λειτουργίας του.

Ωστόσο, παρά τους «προφήτες» και τα «σημάδια», η πληροφορική τεχνολογία παρέμεινε κατά κύριο λόγο εκτός των ουσιαστικών δομών της κρατικής λειτουργίας. Ακόμα και στις περιπτώσεις που χρησιμοποιήθηκε, δεν υπήρχε ένα κεντρικό νευρικό σύστημα που θα μετέφερε τις πληροφορίες στον «εγκέφαλο», δίνοντας τη δυνατότητα καλύτερης λήψης αποφάσεων.

Οι περικοπές εξόδων γίνονται κρατική έγνοια
Στον επιχειρηματικό κόσμο, οι περικοπές εξόδων είναι μια συνηθισμένη διαδικασία, καθώς οι κρίσεις είναι πολύ πιο συχνές. Επομένως, η πληροφορική τεχνολογία χρησιμοποίησε εξ’ αρχής ως βασικό επιχείρημα τη μείωση του κόστους για να κερδίσει την εύνοια των επιχειρηματιών. Οι εφαρμογές επιχειρηματικής ευφυΐας, ένας όρος ομπρέλα που έχει δοθεί σε ένα μεγάλο εύρος εφαρμογών Πληροφορικής τα τελευταία χρόνια, είναι πλέον συνυφασμένες με τα δομικά μέρη της επιχειρηματικής λειτουργίας -σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό.

Πρακτικά, ακόμα και ένα λογιστικό φύλλο που κρατάει τα έσοδα και έξοδα και μπορεί να δώσει μια γραφική παράσταση, ανά μήνα ή ανά έτος, είναι μια εφαρμογή επιχειρηματικής ευφυΐας -πρωτόγονης, έστω, μορφής. Στόχος των εφαρμογών επιχειρηματικής ευφυΐας είναι ουσιαστικά να κερδίσουν μια θέση συμβούλου δίπλα σε κάθε στέλεχος της επιχείρησης που λαμβάνει αποφάσεις για την οργάνωση και την ανάπτυξή της. Η λειτουργία τους βασίζεται σε μια πολυσύνθετη ανάλυση δεδομένων από την οποία προκύπτουν πληροφορίες που, με τη σειρά τους, μετουσιώνονται σε γνώση.

Για παράδειγμα, το προϊόν που αγόρασε ένας πελάτης είναι ένα δεδομένο. Το ότι το προϊόν αυτό βρίσκονταν σε ένα κατάστημα στην Αθήνα, ένα δεύτερο δεδομένο. Το όνομα, η ηλικία και το φύλο του πελάτη επιπλέον δεδομένα. Ο συνδυασμός αυτών των δεδομένων μας δίνει την πληροφορία ότι ο πελάτης x αγόρασε το προϊόν y από το κατάστημα z.

Κάπου εδώ ξεκινάει η διαδρομή για την εφαρμογή BI. Το BI δεν ενδιαφέρεται για τη συγκεκριμένη πληροφορία, αλλά για την επεξεργασία όλων των παρόμοιων και σχετικών πληροφοριών -όπως, για παράδειγμα, ότι το x προϊόν είχε 2 φορές έλλειψη στο z κατάστημα την προηγούμενη εβδομάδα- ώστε να παράγει γνώση.

Ενα BI σύστημα θα μπορούσε, στο μέλλον, να εμφανίζεται ως ολογραφική εικόνα ενός ατόμου στο γραφείο του διευθυντή marketing και να του προτείνει μια ενέργεια που στοχεύει σε πελάτες ενός συγκεκριμένου προφίλ, ώστε να αυξήσει τις πωλήσεις ενός προϊόντος. Μερικά δευτερόλεπτα αργότερα, η ίδια εικόνα θα εμφανίζονταν στο γραφείο του διευθυντή προμηθειών, λέγοντάς του ότι ο διευθυντής marketing ήταν θετικός στην προτεινόμενη ενέργεια και άρα εκείνος θα έπρεπε να αποφασίσει τον προμηθευτή του προϊόντος.

Την ίδια ώρα, η ολογραφική εικόνα θα δημιουργούσε στον τοίχο του γραφείου μια προβολή με όλα τα στοιχεία των προμηθευτών (αξιολόγηση, περιθώρια πίστωσης κ.λπ.), ώστε ο διευθυντής προμηθειών να διευκολυνθεί στην απόφασή του.


Από την επιχειρηματική ευφυΐα στην κρατική ευφυΐα
Εν αντιθέσει με τις επιχειρήσεις που έχουν δυνητικούς πελάτες, το κράτος έχει «δεσμευμένους πελάτες» μέσω του συστήματος άμεσων και έμμεσων φόρων. Επομένως, θεωρητικά, η πιθανότητα χρεοκοπίας ενός κράτους θα έπρεπε να είναι κοντά στο μηδέν. Ισως μια τεράστια φυσική καταστροφή, μαζική φυγή των πολιτών ή δεκάδες λανθασμένες δημόσιες επενδύσεις μεγάλης κλίμακας θα μπορούσαν να είναι λόγοι χρεοκοπίας.

Ωστόσο, ένας άλλος τρόπος για να μείνει χωρίς «ρευστό» η κρατική δεξαμενή είναι οι διαρροές. Και αυτό, κατά γενική αποδοχή, συνέβη στο ελληνικό κράτος, όπως άλλωστε συμβαίνει και σε εκατοντάδες άλλα κράτη στον κόσμο. Κακοδιαχείριση και διαφθορά παρατηρούνται στην κρατική οργάνωση σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό και πολύ συχνότερα σε σχέση με την επιχειρηματική οργάνωση. Αρα, είναι λογικό ο στόχος των εφαρμογών κρατικής ευφυΐας να είναι η ελαχιστοποίηση των διαρροών. Τα εργαλεία υπάρχουν και έχουν δοκιμαστεί με επιτυχία στον επιχειρηματικό κόσμο. Μένει να συγκεντρωθούν τα δεδομένα που χρειάζονται για τη λειτουργία τους -και αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα.

Εν αντιθέσει με έναν επιχειρηματικό οργανισμό, ο οποίος συνήθως έχει ένα καλά δομημένο «νευρικό σύστημα» και έναν «κεντρικό εγκέφαλο», σε αρκετά κράτη δε συμβαίνει το ίδιο. Σήμερα, το ελληνικό κράτος όχι μόνο δε γνωρίζει τι κάνει το δεξί του χέρι όταν κουνάει το αριστερό, αλλά δεν έχει και εικόνα για τα σημεία των διαρροών του. Η λογική λέει ότι πρώτα πρέπει να λύσει το δεύτερο πρόβλημα, ώστε να βρει και να «μπαλώσει» τις διαρροές και στη συνέχεια να διαπιστώσει πως η δυναμική των ρευστών επηρεάζει την κάθε διαρροή. Φυσικά, αν σε κάποιους τομείς της δεξαμενής είναι εφικτή η ταυτόχρονη επίλυση των δύο προβλημάτων, ακόμα καλύτερα.

Σύμφωνα με τα όσα δημοσιεύονται τον τελευταίο καιρό, σε αυτόν το στόχο έχει εστιάσει η προσπάθεια του ελληνικού κράτους, υπό την καθοδήγηση των «κρατικών συμβούλων», όπως η ΕΚΤ και το ΔΝΤ. Αυτήν την περίοδο, βρισκόμαστε στο στάδιο της καταγραφής των δεδομένων, η οποία είναι πολύ σημαντικό να γίνει αξιόπιστα. Καταγράφονται οι δημόσιοι υπάλληλοι, τα έξοδα των νοσοκομείων, οι μικροί και μεγάλοι φοροφυγάδες (αυτοί είχαν καταγραφεί και παλαιότερα) και άλλα, πιθανά ή βέβαια, σημεία διαρροής.

Η επόμενη πρόκληση θα είναι η μετατροπή αυτών των δεδομένων σε πληροφορία και η μετουσίωση της πληροφορίας σε γνώση που θα κάνει τις αποφάσεις των κυβερνώντων σοφότερες και αποτελεσματικότερες. Αμήν.