Στις πολλαπλές προκλήσεις και απαιτήσεις που κλήθηκε να αντιμετωπίσει προκειμένου οι Ολυμπιακοί Αγώνες του Ρίο να αποτελέσουν τους πλέον ψηφιακούς αγώνες μέχρι σήμερα, καθώς επίσης και στις τεχνολογικές καινοτομίες που εισήγαγαν οι αγώνες, επιτρέποντας σε πολλαπλάσιους χρήστες να μοιραστούν την εμπειρία του Ρίο 2016 αναφέρεται ο Elly Resende, CIO της Οργανωτικής Επιτροπής των Ολυμπιακών Αγώνων του Ρίο 2016 σε αποκλειστική συνέντευξή του στο netweek.

Την εισαγωγή εννοιών (και πραγματικοτήτων) όπως το cloud, το Internet of Things (IoT), η πλήρης -περίπου- διασύνδεση του συνόλου των εμπλεκομένων, τα “στενά” οικονομικά και τεχνικά περιθώρια, τη σημαντική έλλειψη υποδομών κλήθηκε και κατάφερε να φέρει εις πέρας με επιτυχία ο τομέας τεχνολογίας της Οργανωτικής Επιτροπής των Ολυμπιακών Αγώνων του Ρίο 2016. Τα εύσημα, σε μεγάλο ποσοστό, ανήκουν στον επικεφαλής του εν λόγω τομέα, Elly Resende, ο οποίος από τον Οκτώβριο του 2008 ως διευθυντής των συνολικών υποδομών της υποψήφιας -τότε- πόλης του Ρίο ασχολούταν ατελείωτες ώρες με την προετοιμασία του τεχνολογικού σκέλους ενός σύνθετου όσο και ευρείας έκτασης project, όπως είναι η πραγματοποίηση Ολυμπιακών αγώνων.

Πόσο, μάλλον, από τη στιγμή κατά την οποία οι φετινοί αγώνες αποτέλεσαν τους πλέον ψηφιακούς όλων των εποχών, σηματοδοτώντας μια νέα πραγματικότητα που αναμένεται να γίνει περισσότερο εμφανής από το Τόκιο, το 2020.

Στο επίπεδο της τεχνολογίας, οι κύριοι προμηθευτές των Ολυμπιακών Αγώνων του Ρίο ήταν οι Atos, Cisco, Samsung, Panasonic, EMC, Microsoft, Symantec, Omega, καθώς επίσης και οι Βραζιλιάνικοι τηλεπικοινωνιακοί κολοσσοί Embratel και Claro για τις φορητές και σταθερές επικοινωνίες αντίστοιχα.

“Πρεμιέρα” του cloud
Μια από τις καινοτομίες όσο και επίσημες “πρώτες” στους φετινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του Ρίο ήταν η επιλογή του cloud για τη φιλοξενία και διαχείριση των καίριας σημασίας ΙΤ συστημάτων και εφαρμογών. “Πράγματι, στο Ρίο ξεκίνησε -ουσιαστικά- η εποχή του cloud, καθώς αποτελεί θέμα χρόνου η πλήρης εγκατάλειψη των on premise συστημάτων. Για παράδειγμα, επιλέξαμε τα κύρια web portals που υποστηρίζουν σημαντικές πτυχές των αγώνων, όπως λ.χ. η διαχείριση των καθημερινών δραστηριοτήτων των εθελοντών είτε αυτή της διαχείρισης των διαπιστεύσεων να φιλοξενηθούν σε περιβάλλον ιδιωτικών cloud και εν γένει cloud computing. Τα δε αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά σε πολλαπλά επίπεδα και σίγουρα συνέβαλε στην επιτυχημένη συνολική λειτουργία των πληροφοριακών μας συστημάτων. Θεωρώ δε, πως καθώς το cloud έχει “ωριμάσει” και δοκιμαστεί, αποτελεί την πλέον ενδεδειγμένη όσο και αποτελεσματική προσέγγιση για την διαχείριση πολύπλοκων όσο και υψηλής έντασης ΙΤ περιβαλλόντων”.

Απαιτήσεις συνδεσιμότητας στα… άκρα
Στις τελευταίες δύο Ολυμπιάδες, του Λονδίνου το 2012 και του Ρίο φέτος, ο διαρκής όγκος των παραγόμενων δεδομένων υπό τη μορφή αγωνιστικών αποτελεσμάτων, σε συνδυασμό με την “έκρηξη” της διάθεσης και ευρύτερης χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, καθώς επίσης του πλήθους και της μορφής των φορητών συσκευών οδήγησε σε πρωτόγνωρα επίπεδα τις απαιτήσεις συνδεσιμότητας. Κι αυτό, σε όρους χωρητικότητας, ταχύτητας, αξιοπιστίας και σταθερότητας. “Πράγματι, η συνδεσιμότητα χτύπησε… ταβάνι στο Ρίο, οι οποίοι αποτέλεσαν τους πλέον διασυνδεδεμένους Ολυμπιακούς αγώνες της σύγχρονης ιστορίας! Το θετικό στην περίπτωσή μας είναι πως υπήρχε απόλυτη επίγνωση της κατάστασης πριν καν κληθούμε να την αντιμετωπίσουμε και αυτό μας βοήθησε να προετοιμαστούμε κατάλληλα σε επίπεδο υποδομών και υπηρεσιών. Όσοι εργάζονταν στους χώρους διεξαγωγής των αγωνισμάτων διέθεταν ενσύρματη πρόσβαση στο διαδίκτυο, ενώ ταυτόχρονα τους παρεχόταν υψηλής χωρητικότητας δίκτυα ασύρματης πρόσβασης στο internet. Την ίδια στιγμή, παρείχαμε Wi-Fi σύνδεση στο διαδίκτυο στα λεωφορεία που χρησιμοποιούσαν οι εκπρόσωποι του Τύπου προκειμένου απερίσπαστοι και δίχως διακοπή να συνεχίζουν τη δουλειά τους, ανεξαρτήτως εάν βρίσκονταν εν κινήσει. Την ίδια στιγμή, σε μια σειρά από σημεία υψηλού ενδιαφέροντος, όπως λ.χ. στο κέντρο της πόλης του Ρίο, στο Ολυμπιακό πάρκο Barra όπου διεξήχθησαν συνολικά εννέα διαφορετικά αθλήματα, στο στάδιο Deodoro κ.ά. προσφέραμε στο κοινό “ανοικτά” δίκτυα Wi-Fi.

Προκειμένου, λοιπόν, να κάνουμε πραγματικότητα το όλο εγχείρημα της συνδεσιμότητας, συνεργαστήκαμε με το σύνολο των κορυφαίων τηλεπικοινωνιακών παρόχων της Βραζιλίας, με το υπουργείο Επικοινωνιών, καθώς επίσης και με την εθνική υπηρεσία τηλεπικοινωνιών της χώρας, Anatel, προκειμένου να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη παροχή υπηρεσιών κινητής τηλεφωνίας, να εξεταστούν και εκπονηθούν σχέδια έκτακτης ανάγκης, όπως λ.χ. εγκαταστάσεις offloading εκ μέρους του παρόχου Claro της América Móvil’s προκειμένου να “ανακουφίζει” την φορητή κίνηση του δικτύου Wi-Fi όταν αυτό απαιτείται. Σήμερα, καθώς οι αγώνες έχουν περάσει -πλέον- στο παρελθόν είμαι στην ευχάριστη θέση να δηλώσω πως καταφέραμε να εξασφαλίσουμε τις απαιτούμενες συνθήκες ώστε οι κύριοι πάροχοι τηλεπικοινωνιακών και δικτυακών υπηρεσιών με τη σειρά τους να παρέχουν ένα συμπαγές δίκτυο για την διασφάλιση της μεταφοράς δεδομένων με επάρκεια, ασφάλεια, ταχύτητα και αξιοπιστία. Μάλιστα, είμαι στην ευχάριστη θέση να επιβεβαιώσω πως οι εκπρόσωποι των παρόχων εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για την αποτελεσματικότητά και την ποιότητα του παρεχόμενου δικτύου εκ μέρους μας, καθώς ήταν σε θέση να ανταποκριθούν με επιτυχία στις αυξημένες απαιτήσεις διαχείρισης της πολλαπλάσιας της συνηθισμένης κίνησης δεδομένων, αλλά και της ανάγκης συνδεσιμότητας”.


Ο “πονοκέφαλος” της ΙΤ ασφάλειας
Δίχως αμφιβολία, το ζήτημα της ΙΤ ασφάλειας βρισκόταν πολύ ψηλά στην “To Do” λίστα του κ. Resende, καθώς το εύρος και το πλήθος των δεδομένων, ο τεράστιος αριθμός των δυνητικών στόχων, αλλά και ο βαθμός της ψηφιακής υπερ-έκθεσης του συνόλου των εμπλεκομένων, μεταβάλλουν τους Ολυμπιακούς Αγώνες σε ένα από τα πλέον “hot” γεγονότα για κάθε κυβερνοεγκληματία. Όπως επισημαίνει ο κ. Resende, η ομάδα του προβληματίστηκε αρκετά σχετικά με το πώς θα προσέγγιζε σε κεντρικό επίπεδο το ακανθώδες ζήτημα της ΙΤ ασφάλειας, καθώς με βάση αυτό θα κρινόταν και οι μετέπειτα σχεδιασμοί για τον τρόπο αντιμετώπισης.

Η κεντρική ιδέα ήταν πως δεν θεωρούσαμε ότι θα ήταν δυνατόν να τελέσουμε εντελώς άρτιους από πλευράς ΙΤ ασφάλειας αγώνες. Κι αυτό, καθώς είχαμε πλήρη επίγνωση πως σε περίπτωση που βρισκόμασταν στο… στόχαστρο οργανωμένων ομάδων κυβερνοεγκληματιών, η αντίδρασή μας θα αφορούσε το κομμάτι της κατά το δυνατόν ταχύτερης “θεραπείας” και διόρθωσης πιθανής ζημιάς που θα μπορούσε να είχε γίνει από κάποια επίθεση στα ΙΤ συστήματα.

Έπειτα, λοιπόν, από αρκετές συζητήσεις και διεργασίες, κατέληξε σε ένα εκτενές project ΙΤ ασφάλειας, η κύρια ιδιαιτερότητα του οποίου ήταν πως διαχωριζόταν σε εννέα ξεχωριστές ροές εργασίας. Αυτές συμπεριελάμβαναν από εργαλεία προστασίας, διαδικασίες και εργασίες παρακολούθησης και ελέγχου, μέχρι την ανίχνευση και καταγραφή κυβερνοεπιθέσεων.

Δοκιμασμένες πρακτικές
Σίγουρα αποτελέσματα!

Στο άκουσμα της έννοιας “Ολυμπιακοί Αγώνες”, τουλάχιστον σε ότι αφορά τον τομέα της τεχνολογίας, ένα σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού θεωρεί πως συνοδεύονται από εντυπωσιακές καινοτομίες, πρωτοποριακές εφαρμογές, επόμενης γενιάς τεχνολογίες, “φουτουριστικά” προϊόντα κ.ο.κ. “Πρόκειται για ένα επαναλαμβανόμενο λάθος που συναντώ σε καθημερινή βάση, καθώς η πλειοψηφία του κοινού θεωρεί πως πρόκειται για ένα -άτυπο- θέατρο προβολής νέων τεχνολογικών προϊόντων και υπηρεσιών. Κι όμως, οι Ολυμπιακοί και Παραολυμπιακοί αγώνες δεν αποτελούν το πλέον πρόσφορο έδαφος για την υιοθέτηση ή την παρθενική εμφάνιση εντελώς καινούριων τεχνολογιών. Κι αυτό, καθώς σε παρακολουθούν περίπου 4,8 δισεκατομμύρια θεατές σε παγκόσμιο επίπεδο, διαθέτοντας εκτενείς ΙΤ υποδομές σε 37 αγωνιστικές εγκαταστάσεις, έχοντας ταυτόχρονα να διαχειριστείς και να εξυπηρετήσεις 14.850 αθλητές, 70.000 εθελοντές και 30.000 εκπροσώπους του Τύπου. Κάτι που σημαίνει πως δεν επιτρέπεται η παραμικρή αστοχία ή ασυνέχεια σε τεχνολογικά προϊόντα, υπηρεσίες και εξοπλισμό.

Για αυτό και απαιτείται η επιλογή και εφαρμογή της πλέον αξιόπιστης όσο και διαθέσιμης τεχνολογίας. Βέβαια, καθώς η τεχνολογία “τρέχει” με ταχύτατους ρυθμούς, δεν μπορούμε να αποκλείσουμε τις ποικίλες προϊοντικές εξελίξεις που προκύπτουν κάθε φορά. Έτσι, λοιπόν, στην περίπτωσή μας δεν μπορούσαμε να μείνουμε… αδιάφοροι απέναντι στην δυναμική διείσδυση που έχει σημειώσει το Internet of Things τα τελευταία χρόνια. Οπότε, εγκαταστήσαμε έναν εντυπωσιακά μεγάλο αριθμό αισθητήρων σε πολλούς αγωνιστικούς χώρους, μέσω των οποίων συλλέγονται και αξιοποιούνται ποικίλα δεδομένα από τους ίδιους τους αθλητές. Επιπροσθέτως, στους φετινούς Ολυμπιακούς αγώνες μεταξύ των νέων αθλημάτων που προστέθηκαν στο πρόγραμμα ήταν το γκολφ. Αρκεί να σημειώσω πως το συγκεκριμένο άθλημα απαιτούσε και απόλυτα εξειδικευμένους αισθητήρες, ενώ παρήγαγε περισσότερα δεδομένα που σχετίζονταν με τα αποτελέσματα εν συγκρίσει με το σύνολο των υπόλοιπων αθλημάτων, μαζί! Ένας άλλος τομέας όπου απαιτήθηκε η εισαγωγή μιας καινοτόμου προσέγγισης, ήταν η τεχνολογική σύγκλιση μεταξύ των ηλεκτρονικών πινάκων προβολής αποτελεσμάτων και των αντίστοιχων οθονών προβολής βίντεο στους αγωνιστικούς χώρους. Σημαντικό, με πολλές ιδιαιτερότητες όσο και προκλήσεις ήταν και το project της διασφάλισης Wi-Fi σύνδεσης στο διαδίκτυο στα λεωφορεία που μετέφεραν τους εκπροσώπους του Τύπου στα διάφορα στάδια και τους εν γένει χώρους ενδιαφέροντος για τους ίδιους”, υπογραμμίζει ο κ. Resende.

Σημαντική μείωση του αρχικού ΙΤ budget των 403 εκατ. ευρώ
Εκτός, όμως, από τους… πονοκεφάλους και τις προκλήσεις, η τεχνολογία δείχνει να έπαιξε καταλυτικό ρόλο στον εξορθολογισμό του κόστους της διεξαγωγής των αγώνων, με τον ταυτόχρονο περιορισμό της αναγκαιότητας πρόσθετων επενδύσεων λ.χ. για την αγορά ΙΤ εξοπλισμού με την ταυτόχρονη δημιουργία περιττών χώρων στέγασής του, την κατανάλωση ενέργειας, τη χρηστή διαχείριση του ενεργειακού αποτυπώματος, ακόμη και την προστασία του ήδη επιβαρυμένου περιβάλλοντος. Σύμφωνα με τον κ. Resende: “Το γεγονός ότι επιλέξαμε να φιλοξενήσουμε το διαδικτυακό σύστημα διαχείρισης των διαπιστεύσεων ή των καθημερινών δραστηριοτήτων εθελοντών σε ιδιωτικό περιβάλλον cloud, για πρώτη φορά στην ιστορία των αγώνων, σε συνδυασμό με μια συνολική προσέγγιση server virtualisation αυτομάτως μας επέτρεψε να μειώσουμε σε δραστικό βαθμό τον φυσικό πληροφοριακό εξοπλισμό που απαιτούνταν.

Μια ακόμη διάσταση που δύσκολα μπορεί να γίνει αντιληπτή, ωστόσο -αν μη τι άλλο- δίνει μια ευρύτερη εικόνα του σκεπτικού που ακολουθήσαμε ήταν και ο περιορισμός κατά 60% των εκτυπωτικών αναγκών εν συγκρίσει με τους αμέσως προηγούμενους Ολυμπιακούς αγώνες του Λονδίνου. Γεγονός, το οποίο μας διασφάλισε σημαντικές οικονομίες κλίμακας, με την ταυτόχρονη προστασία του περιβάλλοντος σε επίπεδο εξοικονόμησης χαρτιού και ενέργειας. Κάτι, που πετύχαμε με την ανάλυση, ανάρτηση και αποστολή του συνόλου των αγωνιστικών αποτελεσμάτων σε εντυπωσιακά γρήγορες ταχύτητες και σε πολλαπλές μορφές για φορητές συσκευές.

Επιγραμματικά, μπορώ να σας διαβεβαιώσω πως το αρχικό προϋπολογισθέν κόστος για τον τομέα της τεχνολογίας των αγώνων που ανερχόταν στα επίπεδα των 403 εκατομμυρίων ευρώ, όχι μόνο δεν ξεπεράστηκε, αλλά ήταν σημαντικά μικρότερος!”.


Το απαιτητικό έργο της “χαρτογράφησης” των ΙΤ αναγκών και υποδομών
Την διαδικασία της “χαρτογράφησης” των αναγκών και της αντίστοιχης των τεχνολογικών υποδομών και των εν γένει υπηρεσιών που έπρεπε να σχεδιαστούν, αναπτυχθούν, εγκατασταθούν, δοκιμαστούν και λειτουργήσουν θεωρεί ο κ. Resende ως την πλέον επίπονη όσο και δύσκολη να υλοποιηθεί κατά τη διάρκεια των τελευταίων οκτώ -περίπου- ετών που δραστηριοποιείται ενεργά με το τεχνολογικό σκέλος των Ολυμπιακών Αγώνων του Ρίο. “Ξέρετε, επρόκειτο για μια κομβικής σημασίας διαδικασία καθώς ουσιαστικά αποτελούσε την έναρξη των απαιτούμενων εργασιών ώστε να φτάσουμε στο σημείο στις αρχές του περασμένου Αυγούστου να μπορούμε να ανταποκριθούμε σε ένα project τόσο εκτενές, σύνθετο όσο και απαιτητικό, όσο είναι οι Ολυμπιακοί αγώνες. Επιπροσθέτως, μια από τις μεγαλύτερες δυσκολίες δεν είναι άλλη από το να προβλέψεις την ζήτηση των υπηρεσιών που έχεις προετοιμάσει, να επιβεβαιώσεις μέσω διαρκών δοκιμών σε κατά το δυνατόν περισσότερο ρεαλιστικές συνθήκες πως τα πάντα “παίζουν” και ανταποκρίνονται πλήρως στο σύνηθες αίτημα “τώρα, αμέσως”, καθώς επίσης και πως έχουμε προϋπολογίσει σωστά τα ζητούμενα budget για την υλοποίησή τους”.

Τεχνολογική παρακαταθήκη για την επόμενη ημέρα
Δίχως αμφιβολία, ένα από τα ερωτηματικά που προκύπτουν για όσες πόλεις καλούνται να διοργανώσουν Ολυμπιακούς αγώνες δεν είναι άλλο από την χρήση των εγκαταστάσεων έπειτα από την ολοκλήρωσή τους. Ιδιαίτερα δαπανηρός εξοπλισμός, φυσικός και τεχνολογικός, σημαντικές υποδομές, κτίρια, μεταφορικά δίκτυα κ.ο.κ. αποτελούν απτή πραγματικότητα και ζητούν κατάλληλη χρήση και αξιοποίηση την επόμενη ημέρα. Εξάλλου, το παράδειγμα της Αθήνας είναι ενδεικτικό και μάλλον προσφέρεται προς αποφυγή… “Εάν ισχυριζόμουν πως δεν έχουμε… πονοκεφαλιάσει με το συγκεκριμένο ζήτημα, θα σας έλεγα ψέματα!

Πόσο, μάλλον, από τη στιγμή κατά την οποία η Βραζιλία αποτελεί μια ιδιαίτερα προβληματική -σε επίπεδο οικονομικών μεγεθών- χώρα, με άδεια δημόσια ταμεία, έντονες κοινωνικοπολιτικές αντιθέσεις, σημαντικές προκλήσεις και αβέβαιες λύσεις. Σε αυτή την πραγματικότητα, οι Ολυμπιακοί αγώνες από τη μια πλευρά μπορεί να επιβάρυναν περαιτέρω τα δημόσια οικονομικά μεγέθη, από την άλλη όμως αποτέλεσαν μια σημαντική ευκαιρία οι επόμενες γενιές να αξιοποιήσουν μια σειρά από υποδομές και εξελίξεις που δύναται να βελτιώσουν την καθημερινότητά τους.

Για παράδειγμα, προκειμένου η Βραζιλιάνικη τηλεπικοινωνιακή εταιρεία Embratel να δομήσει το Ολυμπιακό δίκτυο backbone, το οποίο συνδέει τις εγκαταστάσεις με τους επιμέρους αγωνιστικούς χώρους, χρειάστηκε να “απλώσει” 370 χιλιόμετρα οπτικών ινών στην πόλη του Ρίο. Η συγκεκριμένη υποδομή παραμένει εδώ προς αξιοποίηση και έπειτα από τους αγώνες, αναβαθμίζοντας ουσιαστικά το επίπεδο των παρεχόμενων τηλεπικοινωνιακών όσο και διαδικτυακών υπηρεσιών.

Μια ακόμη πτυχή της αγωνίας μας για την επόμενη, τεχνολογική, ημέρα αποτυπώνεται και από το γεγονός ότι καταφέραμε οι 2.000 και πλέον ηλεκτρονικοί υπολογιστές που αγοράστηκαν εκ μέρους της οργανωτικής επιτροπής να δοθούν ως δωρεά στην πόλη του Ρίο. Ακόμη και το ανθρώπινο δυναμικό των περισσοτέρων από 7.000 ατόμων που ενεπλάκησαν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο την τελευταία τετραετία στο τεχνολογικό σκέλος των αγώνων, μπορεί να λειτουργήσει προς την κατεύθυνση της επιτάχυνσης της τεχνολογικής εξέλιξης τόσο της πόλης όσο και της ίδιας της χώρας”.

Οι… ΙΤ αριθμοί

300.000 διαπιστεyεις διαχειρίστηκε το πληροφοριακό σύστημα που στηριζόταν σε περιβάλλον ιδιωτικού cloud.

400 περιστατικa ΙΤ ασφάλειας το δευτερόλεπτο καταγράφηκαν κατά τη διάρκεια των πρόσφατων Ολυμπιακών Αγώνων. Στην αμέσως προηγούμενη διοργάνωση το 2012 στο Λονδίνο, ο αντίστοιχος αριθμός ανερχόταν στα 200 περιστατικά ΙΤ ασφάλειας το δευτερόλεπτο.

200.000 ωρες τεχνολογικών δοκιμών απαιτήθηκαν πριν την έναρξη των αγώνων.

100 εκατομμyρια μηνyματα απεστάλησαν σε μέλη του Τύπου ενημερώνοντάς τους σε πραγματικό χρόνο για τα αποτελέσματα και εν γένει δεδομένα που αφορούσαν το σύνολο των 42 Ολυμπιακών αθλημάτων και των 306 events. Στους αγώνες του Λονδίνου το 2012, στάλθηκαν 58,8 εκατομμύρια αντίστοιχα μηνύματα.

0,5 του δευτερολeπτου ήταν ο χρόνος που απαιτήθηκε για τη μετάδοση των αποτελεσμάτων του συνόλου των αγωνισμάτων προς τους εκπροσώπους των Μέσων ενημέρωσης, τόσο με online όσο και με “παραδοσιακούς” τρόπους αποστολής.

6.000 ωρες καλυψης των Ολυμπιακών Αγώνων του Ρίο 2016 σε παγκόσμιο επίπεδο μέσω “παραδοσιακών” μέσων (τηλεόραση) όσο και “ψηφιακών” μέσων (φορητοί ηλεκτρονικοί υπολογιστές, tablets, smartphones).

Η οργανωτικη επιτροπη των Ολυμπιακών Αγώνων του Ρίο 2016 σε επίπεδο τεχνολογίας κάλυψε 100 και πλέον αθλητικούς χώρους, διαθέτοντας 13.000 ηλεκτρονικούς υπολογιστές, 1.500 εκτυπωτές, 850 servers, 10.000 γραμμές σταθερής τηλεφωνίας, 13.500 ασύρματους και 20.000 φορητά τηλέφωνα.