Ψυχολόγος, personal και εταιρική coach, με πλούσια εμπειρία, αλλά και (ίσως, πάνω απ’ όλα) μηχανικός δικτύων με μακρά θητεία, η Βάσια Ατσάλη περιγράφει στο netweek το πώς «ακούει» τους «πληροφορικάριους» και τους βοηθά να τα πάνε καλύτερα, σ’ αυτούς τους δύσκολους καιρούς, με τη ζωή και τη δουλειά τους.

Αρχικά, πώς τα πήγαμε στον χώρο μας;  Καλύτερα ή χειρότερα;
Οι άνθρωποι του χώρου μας αντιμετώπισαν την πανδημία με σχετική ψυχραιμία, χωρίς να λείπουν ούτε η αγωνία για την υγεία, ούτε εκείνοι που δεν βλέπουν κάτι φοβερό… όπως περίπου στον γενικό πληθυσμό! Τέτοια πανδημία πρώτη φορά ζούμε, βεβαίως, όντας περισσότερο παγκόσμια κι από τους παγκόσμιους πολέμους. Όμως, επειδή οι δραστηριότητες στις ΤΠΕ όχι μόνο δεν σταμάτησαν αλλά εντάθηκαν, δεν υπάρχει το πρόβλημα της ανεργίας και του «Παναγία μου, δεύτερη κρίση, πάνω στην πρώτη…» Είμασταν από τους τυχερούς! Βεβαίως, κι οι «δικές μας» εταιρείες είχαν να διαχειριστούν την αλλαγή, αλλά το έκαναν ευκολότερα από τους άλλους, γιατί ήξεραν πώς. Το Work From Home, όμως, για πολλές και κυρίως τις πολυεθνικές είναι πολύ σημαντική αλλαγή – οικογένεια και δουλειά έχουν γίνει πλέον ένα.

Οι επιχειρήσεις του χώρου μας δούλεψαν, πολλές ακόμα πιο αποτελεσματικά. Το stress δεν είναι πάντα κακό, μπορεί να φέρει δημιουργικότητα! Για τις άλλες ήταν το ένα σοκ πάνω στο άλλο – από το «Δόξα τω Θεώ» τον Ιανουάριο, πήγαμε στο «Βόηθα, Παναγιά» λίγες εβδομάδες αργότερα. Άνοιγαν θέσεις, μιλούσαμε με κόσμο, «στήνονταν» πωλήσεις, το business πήγαινε κάθετα προς τα πάνω και με τη μία, μηδενίστηκε. Μέγα σοκ! Σήμερα, κάποιοι είναι στο πάτωμα κι άλλοι στα ύψη. Αυτά δεν τα έχουμε ξαναζήσει!
Ο κόσμος ανησυχεί και δικαίως, δεν ξέρουμε κι ούτε μπορούμε να μαντέψουμε ποιες θα είναι οι εξελίξεις! Μου έρχονται άνθρωποι που έχασαν τη δουλειά τους, κάποιοι που βρήκαν μια ισορροπία δουλεύοντας από το σπίτι αλλά, φυσικά, οι διαχωριστικές γραμμές έχουν πια «θολώσει». Το ρίσκο της ατέλειωτης εργασίας είναι τεράστιο, είναι δίπλα στο μαξιλάρι σου, δεν υπάρχει όριο με το σπίτι κι αυτό πρέπει να το φροντίσουμε. Προσωπικά, δουλεύω πολλά χρόνια από το σπίτι, το 2000 ήμουν η πρώτη mobile employee της HP. Όμως, κάποια στιγμή έβγαινα από το δωμάτιο-γραφείο κι έκλεινα πίσω μου την πόρτα, σηματοδοτώντας ότι η δουλειά τέλειωσε!

Ρευστότητα και μούδιασμα
Το νέο πλαίσιο δεν έχει σταθεροποιηθεί. Υπάρχει πάντα η απειλή, οι πολυεθνικές κρατάνε τους ανθρώπους στα σπίτια κι αυτό κάτι σημαίνει, τα πράγματα είναι ακόμα ρευστά και η «κανονικότητα» αργεί. Με τις εταιρείες-πελάτες μου συνεχίζουμε όσα κάναμε, με τη χρήση ψηφιακών μέσων ή -όπου μας παίρνει- υβριδικά, κυρίως ανάπτυξη soft δεξιοτήτων, αλλά και απομάκρυνση (σε μια συγκεκριμένη εταιρία) από το μοντέλο των silo, που χρειάζεται συνεχή επικαιροποίηση.

Ο κόσμος είναι μουδιασμένος. Κάθε αλλαγή έχει φάσεις, που όλοι περνάμε: σοκ, άρνηση, διάθεση στο ναδίρ, μετά αρχίζει η αποδοχή. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, δεν ξέρουμε τι θα είναι, γι’ αυτό κι ακούμε τόσα παλαβά. Έχουμε κρίση στην αντιμετώπιση της πραγματικότητας, ένα καζάνι που ακόμα βράζει – θα ξαναπάμε πίσω και πώς θα είναι τότε; Στον χώρο μας, όμως, υπάρχει τόση δουλειά που δεν περισσεύει χρόνος να το σκεφτούν – προέχει να διαχειριστούν τη διαφορετική κατάσταση στην καθημερινότητά τους…

Μιλάνε; Σε μένα πάντα μιλάνε – είναι η δουλειά μου να τους ακούω! Σε τέτοιες έντονες αλλαγές, όλοι έχουν ανάγκη να μιλήσουν, χρειάζονται ψυχολογική υποστήριξη για να αναγνωρίσουν τις φάσεις τους και να τις διαχειριστούν καλύτερα. Ειδικά οι μηχανικοί, που βρίσκουν ένα «αυτί μηχανικού» να τους ακούσει, καμιά φορά ξεκινάνε και δεν θέλουν να σταματήσουν. Μαθαίνουμε για συγκρούσεις στο σπίτι – δεν είναι αστείο να είσαι ξαφνικά με τον άντρα σου ή τη γυναίκα σου τόσες ώρες, να έχεις να διαχειριστείς τα παιδιά και, παράλληλα, τη δουλειά σου. Οι αλλαγές συμπεριφοράς είναι αναπόφευκτες. Όλα έχουν να κάνουν μ’ αυτό που λέμε «ψυχολογικό υπόβαθρο»: Σε μια συλλογική πίεση, όπως της πανδημίας, το υπόβαθρο παίζει ρόλο, γι’ αυτό και τα «συμπτώματα» ποικίλλουν.

Συμπτώματα και αντίδραση
Άρα, αυτοί τι πρέπει να κάνουν; Να προσέχουν πόσο δουλεύουν, χρειάζεται μια ρουτίνα- να προσέχουν τη διατροφή και τον ύπνο τους κι αν δεν τα καταφέρνουν, να ζητήσουν βοήθεια. Ο ύπνος είναι πολύ σημαντικός, η διατροφή το ίδιο, το πώς διαχειριζόμαστε τις σχέσεις με συντρόφους, οικογένεια, φίλους, το πώς αξιοποιούμε τα θετικά στοιχεία μας. Συχνά, δεν αναγνωρίζουν τα συμπτώματα κι αφήνονται, μέχρι να γίνουν εντελώς προβληματικά τα πράγματα. Ο ιός είναι γερό ταρακούνημα – πολλά Ρίχτερ! Ανάλογα με την ιστορία καθενός μπορούν να βγουν φοβίες, πανικοί, καταθλίψεις, παθολογικά άγχη. Έχουμε μάθει να ζούμε με την ψευδαίσθηση της σιγουριάς, όχι να αντιμετωπίζουμε την αβεβαιότητα. Θέλουμε οι αλλαγές να γίνονται πολύ αργά, γραμμικά, όπως μας βολεύει, όμως η ζωή μόνο γραμμική δεν είναι κι εμείς δεν έχουμε εκπαιδευτεί από το σπίτι και το σύστημα για το «καρδιογράφημα» που όλοι ζούμε τους τελευταίους μήνες – αν και όσοι ασχολούνται ευρύτερα με τον ψηφιακό κόσμο βρίσκονται ξεκάθαρα σε καλύτερη μοίρα…

Το τέλος των «σιλό»
Τα «σιλό» θα πέσουν, εν όψει ψηφιακού μετασχηματισμού; Ο διαχωρισμός (εμείς οι καλοί κι εσείς οι κακοί) είναι κάτι φυσικό: επειδή είμαστε κοινωνικά όντα, έχουμε ανάγκη να ανήκουμε κάπου – μέσα στην ομάδα νιώθουμε ασφάλεια… Στις εταιρίες υπάρχουν «σιλό», λόγω έλλειψης κοινού οράματος και στόχων – οι άνθρωποι βρίσκουν τα κοινά τους χαρακτηριστικά και οχυρώνονται πίσω από αυτά. Π.χ. μηχανικοί vs marketers/πωλητές, παρότι όλες οι ομάδες είναι εξ ίσου απαραίτητες στην ανάπτυξη. Κατ’ αρχάς, η λύση είναι θέμα ηγεσίας. Κατά δεύτερο, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι αυτό είναι στη φύση μας, όμως με την ενσυναίσθηση πρέπει να καταλάβουμε την ανάγκη του άλλου και να γίνουμε μια εταιρεία με δυνατές ομάδες, όπου η μια συμπληρώνει, αντί να πολεμάει την άλλη…

Αυτό συμβαίνει στις μεγάλες επιχειρήσεις μονάχα ή και στις μικρότερες; Έχω δουλέψει και με μικρές εταιρείες, όχι startups, απλώς μικρές, συνήθως όχι από τον χώρο της Πληροφορικής. Δεν υπάρχει λύση one-size-fits-all, έχει να κάνει πάρα πολύ με τους ανθρώπους. Κάθε εταιρία είναι μια μοναδική οντότητα, όπως είμαστε και οι άνθρωποι, έχει τον χαρακτήρα της. Φυσικά, στις πολύ μικρές και ειδικά τις οικογενειακές επιχειρήσεις, έχει να κάνει με το ποιος είναι τ’ αφεντικό, τι είδους άνθρωπος είναι. Αυτές οι επιχειρήσεις είναι δύσκολες, κάθε απόφαση έχει να κάνει με τη δυναμική της οικογένειας – κάποιες φορές δεν μπορούν να ξεχωρίσουν ανάμεσα στο επαγγελματικό και το προσωπικό. Για τον ξένο που μπαίνει -αν ποτέ μπει- σε μια τέτοια εταιρεία, ίσως να είναι και ανέφικτο να διαχειριστεί κάποια πράγματα…

Η πανδημία είναι ένα κομβικό σημείο – θα μιλάμε για προ και μετά, όταν με το καλό τελειώσει όλο αυτό. Το ζητούμενο είναι να μπορέσουμε όπως σε κάθε αλλαγή, σε κάθε κρίση, να κρατήσουμε τα θετικά, να εστιάσουμε σ’ αυτά. Πάντα οι άνθρωποι -και συλλογικά και ατομικά- τα θετικά θυμόμαστε και σ’ αυτά πατάμε για τη συνέχεια. Αν μπορούμε να κάνουμε και συνέργειες, τόσο το καλύτερο… Γίνονται πράγματα, τελευταία, και μακάρι να προχωρήσουν, αλλά δεν νομίζω πως μια τεχνολογική ομπρέλα αρκεί. Οι διαδικασίες βελτιώνονται, αλλά αυτό είναι στο μυαλό μας, πρέπει πρώτα να αλλάξουν νοοτροπία οι άνθρωποι! Κάποιους θα τους υποχρεώσουν, αλλά οι επιφάνειες τριβής είναι πολλές – δεν αρκεί η ψηφιακή ομπρέλα, πρέπει να γίνει δουλειά. Δεν μπορείς να μάθεις σε ένα παιδί ή έναν ενήλικα πώς να φέρεται, μονάχα με «σφαλιάρες»! Οι μηχανικοί πρέπει πρώτα να μάθουν να σέβονται τους πωλητές και αντίστροφα. Απαιτούνται soft skills και μ’ αυτά δεν ασχολείται κανείς! Εγώ το κάνω και βλέπω ανταπόκριση – όχι απ’ όλους, φυσικά. Όσοι δεν αλλάξουν νοοτροπία, δεν θα επιβιώσουν στην ψηφιακή εποχή! Καλά τα ψηφιακά εργαλεία, αλλά μετράει πώς θα τα χρησιμοποιήσω για να συνεργαστώ. NW

Η Βάσια Ατσάλη ίδρυσε τη Flya Consulting το 2010 και διευθύνει έκτοτε τις δραστηριότητες της. Διαθέτει περισσότερα από 25 χρόνια εμπειρίας στη δημιουργία και ηγεσία αποτελεσματικών ομάδων, στη διευκόλυνση και διαχείριση της αλλαγής και στο coaching. Σήμερα εστιάζει στο coaching ατόμων και ομάδων ICT. Έχει εργαστεί ως στέλεχος σε ελληνικές και πολυεθνικές επιχειρήσεις πληροφορικής και τηλεπικοινωνιών. Ξεκίνησε την καριέρα της σαν Μηχανικός Δικτύων Υπολογιστών, συνέχισε σαν Σύμβουλος και στο τέλος ήταν Διευθύντρια Πωλήσεων. Σπούδασε Ηλεκτρονικά, Πληροφορική με μεταπτυχιακό στα δίκτυα H/Y και Ψυχολογία. Έχει διαπίστευση στο Εταιρικό Coaching και πιστοποιήσεις στον Νευρογλωσσικό Προγραμματισμό (NLP) και τη Συστημική Συμβουλευτική.