Ο όρος «Black Swan» είναι μια λατινική έκφραση που δηλώνει ότι «ένα καλό άτομο είναι τόσο σπάνιο, όσο σπάνιο είναι να βρεις ένα μαύρο κύκνο!». Τον 16ο αιώνα ήταν γνωστός όρος που δήλωνε το αδύνατο (impossibility) γιατί όλοι πίστευαν ότι όλοι οι κύκνοι είναι λευκοί!

Βέβαια οι αρχαίοι Έλληνες είχαν πει σχεδόν τα πάντα. Πιο συγκεκριμένα ο Αριστοτέλης χρησιμοποιούσε τον όρο «white swan» σαν παράδειγμα απαραίτητων σχέσεων και τον όρο «black swan» σαν το ορισμό του απίθανου (improbable). Βέβαια ο μύθος ότι όλοι οι κύκνοι είναι λευκοί κατέρρευσε απότομα όταν ανακαλύφτηκε η Αυστραλία όπου υπήρχαν μαύροι κύκνοι. Ένας απλώς άσχημος μαύρος κύκνος ακύρωσε μονομιάς εκατομμύρια παρατηρήσεις από λευκούς κύκνους…

Τι είναι αυτό που περιγράφεται όμως ως «Black Swan Event»; Ο Nassib Nickolas Taleb στο βιβλίο του με τίτλο «The Black Swan: The Impact of the Highly Improbable» εστιάζει σε σπάνια και απρόβλεπτα γεγονότα και στην προδιάθεση των ανθρώπων να βρίσκουν απλοϊκές εξηγήσεις για αυτά τα γεγονότα εκ των υστέρων. Αυτή η θεωρία έγινε γνωστή σαν «black swan theory».

Τα «Black Swan Events» διακρίνονται από τρία βασικά χαρακτηριστικά: 1) είναι απρόβλεπτα, 2) έχουν πολύ μεγάλες επιπτώσεις και 3) μετά το γεγονός βρίσκουμε μια εξήγηση που κάνει το γεγονός να φαίνεται λιγότερο τυχαίο και περισσότερο προβλέψιμο από ότι ήταν.Αυτά τα ακραία γεγονότα ο Malcolm Gladwell τα περιγράφει σαν «Outlier». Ουσιαστικά, μιλάμε για γεγονότα που έχουν πολύ μικρές πιθανότητες να συμβούν και είναι εκτός των ορίων -3σ / +3σ της κανονικής κατανομής.

Γεγονότα όμως που όταν συμβούν, έχουν τεράστιες επιπτώσεις. Είτε θετικές, είτε αρνητικές. H καταστροφή των διαστημοπλοίων Challenger και του Columbia, η πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, η αστρονομική επιτυχία της Google, η πτώση των Δίδυμων Πύργων, η κατάρρευση της Lehman-Brothers, το τσουνάμι στην Ινδονησία, η πυρηνική έκρηξη στην Fukosima της Ιαπωνία, η κρίση χρέους στην Ευρωζώνη, η βύθιση του Costa Concordia, η κατάρρευση της Ελληνικής Οικονομίας είναι τυπικά παραδείγματα «Black Swan Events».

Η κύρια ιδέα στο βιβλίο του Taleb είναι ότι δεν πρέπει να προσπαθούμε να προβλέψουμε τα «Black Swan Events» αλλά να χτίσουμε ανθεκτικότητα στα αρνητικά γεγονότα και να μπορούμε να εξερευνήσουμε τα θετικά γεγονότα. Επίσης, ο Taleb εξηγεί ότι τα «Black Swan Events» εξαρτώνται επίσης από τον παρατηρητή. Για παράδειγμα, το «Black Swan vent» για την γαλοπούλα τα Χριστούγεννα, δεν είναι «Black Swan Event» για τον χασάπη της γαλοπούλας. Επομένως ο σκοπός είναι να αποφεύγεις να είσαι «γαλοπούλα» με τον εντοπισμό αδύνατων περιοχών που μετατρέπουν το «Black Swan» σε «White».

Για παράδειγμα, η ανακοίνωση της διεξαγωγής δημοψηφίσματος για την παραμονή της Ελλάδας στην Ευρωζώνη από τον Έλληνα Πρωθυπουργό στις 31/10/2011, ήταν ένα τυπικό «Black Swan Event» που προστέθηκε σε όλα τα προηγούμενα. Για τον Έλληνα Πρωθυπουργό δεν ήταν «Black Swan Event» γιατί γνώριζε πότε ακριβώς θα συμβεί το γεγονός.

Αντιθέτως, η ανακοίνωση του δημοψηφίσματος στην Ελλάδα ήταν κλασσικό «Black Swan Event» για όλα τα άλλα Ευρωπαϊκά κράτη. Και βέβαια, εξ’ αυτού του γεγονότος, η Ελλάδα έγινε πρωτοσέλιδο στις πιο πολλές ηλεκτρονικές εκδόσεις εφημερίδων παγκοσμίως. Η πρόβλεψη των «Black Swan Events» είναι σχεδόν αδύνατη. Ποιος θα μπορούσε να προβλέψει ότι δύο φοιτητές που εγκατέλειψαν τα κολέγια τους στις αρχές της δεκαετίας του 1970 θα γίνονταν οι Bill Gates και Steve Jobs αντίστοιχα, που οι αθροιστικές περιουσίες τους ισοδυναμούν με τις περιουσίες εκατομμυρίων άλλων ανθρώπων; Κανείς απολύτως.

Ο άνθρωπος από αρχαιοτάτων χρόνων προσπαθούσε να προβλέψει το μέλλον εξ’ ου και οι προ και μετά Χριστόν προφήτες. Αυτό δεν είναι εύκολο ειδικά για τα «Black Swan Events». Αυτά τα γεγονότα, ούτε μπορείς να τα προβλέψεις, ούτε μπορείς να μειώσεις τις πιθανότητες να συμβούν. Το μόνο που μπορείς να κάνεις είναι να προετοιμαστείς για αυτά τα γεγονότα. Όμως αυτό το οποίο μπορούμε να κάνουμε είναι να μειώσουμε τις επιπτώσεις αυτών των γεγονότων. Αυτό ονομάζεται Risk Management. Και, «If you don’t find risks, Risks Will Find YOU!»

Θεοφάνης Γιώτης, PMP®, MSc, Ph.D. C. – Theofanis.Giotis@12pm.biz
Ο Θεοφάνης Γιώτης είναι ιδρυτής και Managing Partner της 12 PM Consulting, συνιδρυτής και Πρόεδρος του PMI GREECE καθώς και CEO της ITEC-CONSULTING. Εχει 22+ έτη εμπειρίας στη σχεδίαση, υλοποίηση και διαχείριση έργων Πληροφορικής και τηλεπικοινωνιών.