Σε μια εποχή όπου οι άνθρωποι με γνώσεις και δεξιότητες απαραίτητες στον χώρο των ΤΠΕ υπολείπονται σταθερά των διαρκώς αυξανόμενων αναγκών, η υπο-εκπροσώπηση των γυναικών στο διαθέσιμο εργατικό δυναμικό αποτελεί μέγα πρόβλημα, το οποίο επηρεάζει πολύπλευρα το οικονομικό και κοινωνικό γίγνεσθαι.
Στην πρωτότυπη ερμηνεία της, η πασίγνωστη, παλιά (πρωτοχρησιμοποιήθηκε το 1860) έκφραση σήμαινε «αναζητήστε τη γυναίκα», ως εξήγηση πίσω από τα προβλήματα. Εμείς, αξιοποιώντας την στον τίτλο αυτού του Special Report, αποφασίσαμε να την αντιστρέψουμε, καθώς -αναζητώντας με αφορμή την πρόσφατη «Διεθνή Ημέρα για τα Κορίτσια στην Τεχνολογία» τα ίχνη τους και τον αντίκτυπό τους στον χώρο των Τεχνολογιών Πληροφορικής & Επικοινωνιών- διαπιστώσαμε για άλλη μια φορά τη μεγάλη και αδικαιολόγητη έλλειψη των γυναικών με σοβαρό τεχνολογικό υπόβαθρο από τις θέσεις ευθύνης. Κι αυτό, θεωρούμε ότι είναι ένα μεγάλο και πραγματικό πρόβλημα, στην εποχή της «λειψυδρίας» από πλευράς ανθρώπινου δυναμικού, όπου όλοι χρειάζονται και καλούνται να συνεισφέρουν ό,τι μπορεί ο καθένας και η καθεμία, ανάλογα με τις δεξιότητές τους. Οι αριθμοί και οι στατιστικές επιβεβαιώνουν την επικρατούσα αντίληψη για υπο-εκπροσώπηση των γυναικών, αν και -ανάλογα με τον τρόπο διεξαγωγής κάθε έρευνας- τα αποτελέσματα ενδέχεται να διαφέρουν.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, παρότι οι γυναίκες αποτελούν το 51 % του πληθυσμού της, μόνο 1 στους 3 πτυχιούχους STEM και 1 στους 5 ειδικούς στον τομέα των ΤΠΕ είναι γυναίκες. Σύμφωνα με έρευνα της McKinsey, οι γυναίκες κατέχουν ποσοστό περίπου 22% των θέσεων εργασίας στον τομέα της τεχνολογίας (30% σε παγκόσμιο επίπεδο), ενώ ειδικά στην Ελλάδα και σε έρευνα που πραγματοποίησε μεταξύ 40 νεοφυών η Marathon VC, το 19,5% των εργαζομένων σε τεχνολογικά πόστα ήταν γυναίκες, με το ποσοστό για τις καθαυτό engineers να πέφτει στο 15,6% και για όσες ανήκουν στο management team, να κινείται ακόμα χαμηλότερα, στο 12,5%. Επίσης, πρόσφατα στοιχεία της ITU δείχνουν ότι λιγότερο από το 1/4 των υπουργών ΤΠΕ στις 165 χώρες – μέλη της είναι γυναίκες, μονάχα 32 διοικούν ρυθμιστικές αρχές, ενώ -στον ιδιωτικό τομέα του χώρου ευθύνης της- καταλαμβάνουν λιγότερο του 1/3 των θέσεων, με αμοιβές που υπολείπονται κατά μέσο όρο 21% εκείνων των ανδρών συναδέλφων τους. Ο νοών νοοείτω…

Κι όμως, άλλα στοιχεία δείχνουν ότι οι γυναίκες δεν υστερούν σε γνώσεις και δεξιότητες. Κατά τη Eurostat (στοιχεία του ’23), το 68% των κοριτσιών 16-19 ετών στις χώρες–μέλη της ΕΕ διέθεταν τουλάχιστον βασικές ψηφιακές δεξιότητες, έναντι 65% των αγοριών – αμφότερα ήταν πάνω από το ποσοστό του γενικού πληθυσμού, που κινήθηκε στο 56%. Στην Ελλάδα, τα ποσοστά ήταν 78% για τα κορίτσια και 52,40% για τον γενικό πληθυσμό. Τέλος, από πλευράς απασχόλησης, η παγκόσμια έκθεση «Προοπτικές του Κόσμου της Απασχόλησης για τις Γυναίκες το 2024» της ManPower θεωρεί πως, ειδικά στον κλάδο της Πληροφορικής στην Ελλάδα (παρότι η δική μας καθημερινή εμπειρία και συναναστροφή με όλο το οικοσύστημα δεν φαίνεται να το επιβεβαιώνει), η ισότητα έχει ήδη επιτευχθεί, με ποσοστά 51% γυναίκες και 49% άνδρες.

Έξι απόψεις μετά λόγου γνώσεως
Έξι Ελληνίδες με σημαντική πορεία στον κλάδο των ΤΠΕ κι ακόμα σημαντικότερες πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση αυτής της ανισότητας (άραγε, το ότι οι ίδιες πέτυχαν στην καριέρα τους, τις έκανε να αντιδράσουν δυναμικά και να ανοίξουν δρόμους;) μίλησαν στο netweek, στο πλαίσιο αυτού του Special Report, απαντώντας στις ίδιες (πλην μιας εξ αυτών, που -ως εκπαιδευτικός- ρωτήθηκε και για άλλα θέματα), κοινές για όλες, ερωτήσεις:
⊲ Ποιες θεωρείτε ότι είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις για τις γυναίκες στον κλάδο των ΤΠΕ και πού οφείλονται; Εσείς, τι αντιμετωπίσατε;
⊲ Οι στατιστικές δείχνουν ότι είμαστε ακόμα πίσω σ’ αυτό το θέμα, σε σχέση με άλλες χώρες – τι προτείνετε να γίνει, ώστε να βελτιωθεί η κατάσταση;
Οι απαντήσεις τους επιβεβαίωσαν πέραν πάσης αμφιβολίας το πρόβλημα, ανέδειξαν τα κυριότερα αίτιά του, περιέγραψαν τις σημερινές προκλήσεις, πρότειναν κάποιες λύσεις, αλλά κυρίως άφησαν να εννοηθεί πως ο δρόμος για την ισότητα ανδρών και γυναικών στον χώρο των ΤΠΕ είναι, δυστυχώς, ακόμα μακρύς και δύσβατος…

Αναζητώντας έμπνευση από γυναίκες – πρότυπα
Δρ. Ματίνα Θωμαΐδου VP, Head of Data Science, Dataseat (Verve Group) – συνιδρυτής Greek Women Do Tech

⊲ Σε παγκόσμιο επίπεδο υπάρχει το κλασσικό πρόβλημα του «χωνιού»: Η μείωση του αριθμού των γυναικών στον κλάδο των ΤΠΕ από το σχολείο ως το πανεπιστήμιο, την ακαδημαϊκή / βιομηχανική καριέρα και τις ηγετικές θέσεις αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τις γυναίκες. Παράγοντες όπως οι κοινωνικοί κανόνες, η έλλειψη προτύπων και οι ασυνείδητες προκαταλήψεις συμβάλλουν στη διαμόρφωση σημαντικών διαφορών στα επίπεδα εκπροσώπησης, ιδιαίτερα σε «καθαρά» τεχνολογικές / τεχνικές θέσεις. Στην Ελλάδα το πρόβλημα είναι μεγεθυμένο λόγω της πιο παραδοσιακής ελληνικής κουλτούρας και των παρωχημένων αντιλήψεων περί φύλου. Για μένα προσωπικά, η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν πάντα να βρω την κατάλληλη έμπνευση από γυναίκες – πρότυπα σε ηγετικές τεχνολογικές θέσεις στον ελληνικό χώρο, αλλά και η «μοναξιά» όταν φτάνεις εκεί. Γι’ αυτό αναζήτησα αυτά τα πρότυπα και μαζί δημιουργήσαμε τον οργανισμό «Ελληνίδες Γυναίκες στην Τεχνολογία» (Greek Women Do Tech), με στόχο την κατάλληλη οργάνωση και ενδυνάμωση γυναικείων κοινοτήτων στον κλάδο των ΤΠΕ.

⊲ Σύμφωνα με έρευνα της Marathon VC, στην Ελλάδα μόνο το 19,5% των θέσεων στην τεχνολογία καταλαμβάνονται από γυναίκες, ενώ ο μέσος όρος στην Ευρώπη φτάνει το 28%, σύμφωνα με τα στοιχεία του Statista. Η αντίφαση μεταξύ διαφορετικών ερευνών και ερωτηματολογίων δυσκολεύει τη μέτρηση του προβλήματος, όπως φαίνεται στις αντιφατικές αναφορές μεταξύ των θέσεων εργασίας στον τομέα της τεχνολογίας και των αναφορών της ΕΕ για τις τεχνολογικές θέσεις εργασίας. Για να αντιμετωπίσουμε αυτή την ανισότητα, πρέπει να προάγουμε τη συμπεριληπτικότητα και την ποικιλομορφία στον τομέα της τεχνολογίας, καθώς αυτός είναι ένας ζωτικός τομέας για την οικονομική ανεξαρτησία των γυναικών και τη διατήρηση του ανταγωνισμού της Ευρώπης, όσον αφορά στην τεχνολογική ανάπτυξη και καινοτομία. Είμαι υπέρμαχος των ποσοστώσεων, όσο «προκλητικό» κι αν ακούγεται, καθώς συμφωνώ με την άποψη ότι αποτελεί προσωρινό μεν, αποτελεσματικό δε μέτρο για τον τερματισμό των παραδοσιακών «boys networks».

Καθώς το πρόβλημα έχει τη μορφή ενός «χωνιού», για να το αντιμετωπίσουμε πιο αποτελεσματικά πρέπει να δράσουμε σε τέσσερις σημαντικές φάσεις – κλειδιά: 1) Σχολείο: Να ενθαρρύνουμε τα κορίτσια να ακολουθήσουν μαθήματα STEM μέσω προγραμμάτων mentoring και εκστρατειών ευαισθητοποίησης 2) Πανεπιστήμιο: Να δημιουργήσουμε εταιρικές σχέσεις με εκπαιδευτικά ιδρύματα για να καθοδηγήσουμε τις γυναίκες στην κατάλληλη και στρατηγική επιλογή μαθημάτων, που είναι σχετικά με την τεχνολογία και αυξάνουν τις πιθανότητες επιτυχίας στην αγορά εργασίας ή την ακαδημαϊκή έρευνα 3) Καριέρα: α) Προώθηση της Διαφορετικότητας, της Ισότητας και της Ενσωμάτωσης μέσω πρωτοβουλιών και benefits από το τμήμα ανθρώπινου δυναμικού / β) Εκδηλώσεις προσλήψεων με εστίαση στην προσέλκυση γυναικείου ταλέντου (π.χ., προγραμματισμός συνεντεύξεων την ίδια ημέρα που γίνεται το στοχευμένο event) 4) Ηγεσία: Προβολή επιτυχημένων γυναικών στην τεχνολογία ως παράδειγμα / role model μέσω προγραμμάτων mentoring και ηγεσίας.

Πρέπει να αποδείξεις ότι είσαι εξαιρετική και μοναδική
Χριστίνα Φωτεινοπούλου, Founder & Managing Dir., Ascend Digital Consulting

⊲ Ανήκω σε μια γενιά που οι υπολογιστές στο σπίτι δεν θεωρούνταν δεδομένοι και στο πανεπιστήμιο δίναμε τις εργασίες σε ανθρώπους που είχαν υπολογιστές, να μας τις δακτυλογραφήσουν. Η σχέση μου, λοιπόν, με τον κλάδο των ΤΠΕ ξεκίνησε πολύ αργά στο πανεπιστήμιο, όταν στο πρώτο μάθημα υπολογιστών ο καθηγητής μάς ρώτησε γιατί έχουμε δεκαδικό σύστημα στα μαθηματικά και ήμουν η μόνη που απάντησε επειδή έχουμε δέκα δάχτυλα. Τότε συνειδητοποίησα τη σύνδεση που έχει και πρέπει να έχει η τεχνολογία με όλες τις άλλες επιστήμες, καθώς μέχρι τότε αυτό που έβλεπα γύρω μου ήταν οι υπολογιστές να χρησιμοποιούνται από άνδρες για να παίξουν «ανδρικά» παιχνίδια. Από τότε έγινα ο μεγαλύτερος οπαδός της ΤΠΕ αφού, επιτέλους, βρήκα τι επάγγελμα ήθελα να κάνω: να συνδέω την τεχνολογία με τις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων. Αυτό μου άνοιξε πολλές πόρτες, αλλά μου έδωσε και πολλές πίκρες καθώς αντιμετώπισα συνεχείς προκλήσεις λόγω φύλου. Η πιο σημαντική ήταν πάντα από τους ίδιους τους συναδέλφους μου, οι οποίοι μόλις έβλεπαν σε μία συνάντηση πχ. για τεχνικές προδιαγραφές, μία γυναίκα, αμέσως θεωρούσαν ότι είμαι διακοσμητικό στοιχείο και αρνούνταν να δώσουν όσα στοιχεία μπορεί να χρειαζόμουν για να γράψω τα σωστά specs.

Επίσης, συνηθισμένοι να λύνουν προβλήματα με συγκεκριμένο τρόπο, δεν άκουγαν την business λογική πίσω από διάφορες λύσεις, θεωρώντας ότι είναι επιφανειακή ή γυναικεία. Τέλος για να σε δεχτούν στο αντρικό club δεν έπρεπε να επιδείξεις μόνο το ίδιο έργο με εκείνους, αλλά τουλάχιστον το διπλάσιο, ώστε να αποδείξεις ότι είσαι εξαιρετική και μοναδική, άρα σου επιτρέπεται να βρίσκεσαι σ’ αυτόν τον χώρο.

⊲ Είμαστε, όντως, πολύ πίσω. Μόλις το 17% των ICT επαγγελματιών στην Ευρώπη είναι γυναίκες και οι έρευνες έχουν αποδείξει ότι αυτό δεν οφείλεται σε επιλογή, αλλά στα εμπόδια που αντιμετωπίζουν. Αυτό, πρώτα από όλα, πρέπει να αλλάξει από την ίδια την εκπαίδευση κι από εμάς, τους γονείς. Από τα μαθήματα που κάνουμε στο σχολείο, τις δραστηριότητες που κάνουν τα παιδιά μας, τα παιχνίδια που παίζουν, τα επαγγέλματα που τους δίνουμε σαν επιλογές όταν μας ρωτάνε τι μπορούν να γίνουν όταν μεγαλώσουν. Η κόρη μου, για παράδειγμα, κάνει ρομποτική στο σχολείο της και την λατρεύει. Είναι από τα λίγα κοριτσάκια, παρόλη την πρόοδο που έχει γίνει στην γενιά της.

Καταλαβαίνεις ότι υπάρχει θέμα στην νοοτροπία μας, όταν με φόβο με ρώτησε αν πρέπει να σταματήσει την ρομποτική όταν μεγαλώσει, γιατί τα αγόρια συμμαθητές της, της είπαν ότι αυτό που κάνει δεν είναι για κορίτσια, ενώ αυτή θέλει να φτιάξει πλοία που να καθαρίζουν την θάλασσα από τα σκουπίδια. Για να αλλάξουν τα πράγματα, πρέπει αυτά τα εφτάχρονα αγοράκια να αρχίσουν να θεωρούν φυσιολογικότατη την παρουσία της στο μάθημα της ρομποτικής ώστε στο μέλλον να θεωρήσουν φυσιολογικότατη την παρουσία της στον εργασιακό χώρο κι επίσης -εφόσον χρειαστεί- να θεωρήσουν φυσιολογικότατο το γεγονός ότι ενώ είναι ισάξια τους, πρέπει να λείψει από την εργασία της, αν κάνει παιδιά.

Τότε δεν θα πρέπει να δυσανασχετήσουν ή να τη θεωρήσουν τεμπέλα, αλλά να της επιτρέψουν να επιστρέψει με τους ίδιους όρους, όπως πριν. Κάτι που σαφέστατα δεν γίνεται πουθενά, ακόμα…

Οι γυναίκες συχνά δεν «εισακούονται» όπως οι άνδρες
Μαρία Μπούρα, Executive Advisor, Strategy, Leadership, 5G and beyond

⊲ Παρόλο που οι γυναίκες αποτελούν λιγότερο από το ένα τρίτο των εργαζομένων σε εταιρείες τεχνολογίας, από τους 375.000 υπαλλήλους που απολύθηκαν από αυτές παγκοσμίως τα τελευταία δυο χρόνια, το 45% ήταν γυναίκες. Πιστεύω ότι οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στον κλάδο των ΤΠΕ δεν είναι διαφορετικές από εκείνες που αντιμετωπίζουν στον δρόμο τους προς ανώτατες διοικητικές θέσεις, οι οποίες επίσης ανδροκρατούνται. Επιτρέψτε μου, λοιπόν, να παραπέμψω στον σχετικό οκτάλογό μου: Αρχικά, η έλλειψη προτύπων ρόλων/role models καθώς “Δεν γίνεται να θέλεις να γίνεις κάτι που δεν βλέπεις να υπάρχει γύρω σου!” όπως είπε μια νεαρή γυναίκα σε σχετική έρευνα. Δεύτερο, οι γυναίκες αφιερώνουν παγκοσμίως τρεις φορές περισσότερο χρόνο απ’ ό,τι οι άντρες συνάδελφοί τους σε απλήρωτη εργασία (φροντίδα παιδιών, νοικοκυριού, ηλικιωμένων/ ασθενών συγγενών κλπ.). Αυτό τους στοιχίζει σε ευκαιρίες επαγγελματικής ανέλιξης ή ακόμη και απασχόλησης σε απαιτητικούς κλάδους όπως εκείνος των ΤΠΕ.

Η έλλειψη συστηματικής δικτύωσης (networking) αποτελεί ένα άλλο πρόβλημα, μαζί με την σχεδόν ανύπαρκτη κινητικότητα, δηλ. τη δυνατότητα να μετακινηθεί κάποιος/α σε άλλη γειτονιά, πόλη ή χώρα για λόγους επαγγελματικής ανέλιξης (ειδικά αν έχει οικογένεια). Το γεγονός ότι οι γυναίκες στην εργασία συχνά δεν «εισακούονται» με τον ίδιο τρόπο όπως οι άνδρες συνάδελφοί τους -βλέπε, ασυνείδητες προκαταλήψεις- αποτελεί άλλο ένα σημαντικό εμπόδιο. Επίσης, η ευελιξία μας γυρίζει μπούμερανγκ, καθώς δεν είμαστε αρκετά τολμηρές, δεν διεκδικούμε όσα οι άνδρες, συμβιβαζόμαστε ευκολότερα με λιγότερα. Το σύνδρομο του «απατεώνα» απαντάται συχνότερα και σε μεγαλύτερο βαθμό στις γυναίκες, παρά στους άντρες και πλήττει την αυτοπεποίθησή μας. Τέλος, ένα ακόμα σημαντικό θέμα είναι το πώς μεγαλώνουμε εμείς οι ίδιες τα παιδιά μας και αν κάνουμε διακρίσεις, σε σχέση με το φύλο τους.

⊲ Πιστεύω πως χρειάζεται ένας συνδυασμός παρεμβάσεων από την Πολιτεία, τις επιχειρήσεις και τον/ην καθένα/μιά μας: Η Πολιτεία μπορεί να παρέμβει με μια σειρά διαφορετικά εργαλεία, όπως: α. Εκπαιδευτικά προγράμματα που ενθαρρύνουν τα κορίτσια να εξερευνήσουν από νεαρή ηλικία τις ΤΠΕ και προωθούν τη νοοτροπία ίσης αντιμετώπισης των δυο φύλων μεταξύ των παιδιών, των διδασκόντων και των γονέων. β. Κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο που προστατεύει, βοηθά και στηρίζει τις εργαζόμενες μητέρες (π.χ. προσιτές και επαρκείς σε αριθμό δομές φροντίδας παιδιών & ηλικιωμένων, διατάξεις γονικής άδειας που προωθούν την ισοκατανομή των βαρών μεταξύ των δύο γονέων, αποτύπωση & λήψη μέτρων για την αντιμετώπιση του μισθολογικού χάσματος). γ. Κίνητρα για γυναίκες σε διάφορες ηλικίες προκειμένου να εκπαιδευτούν στις ΤΠΕ, ξεκλειδώνοντας νέες ευκαιρίες καριέρας. δ. Συστηματική & συνεχής επικοινωνία στο ευρύ κοινό τόσο των προκλήσεων που συναντούν οι γυναίκες οι οποίες επιθυμούν να ασχοληθούν με ΤΠΕ / Τεχνολογία, όσο και της προβολής γυναικών-προτύπων.

Βέλτιστη πρακτική σ’ αυτό, αποτελεί η εξαίρετη τηλεοπτική σειρά “Women in Tech Business” που γεννήθηκε στην Ανατολική Μακεδονία & Θράκη από μια συνεργασία φορέων (Mindspark+, DCN Global και Friedrich Nauman Foundation). Γιατί να μην υπάρχει κάποια παρόμοια εκπομπή σε εθνικά δίκτυα; ε. Επίσης, οι κατά κανόνα ανδροκρατούμενες επιχειρήσεις των ΤΠΕ πρέπει να καταπολεμούν συνειδητά και με συνέπεια την ασυνείδητη προκατάληψη σε όλες τις μορφές της. Η δέσμευση του/ης Διευθύνοντος/ουσας Συμβούλου να αποτελεί παράδειγμα, και η ευαισθητοποίηση /κινητοποίηση των ανδρών αποτελούν κλειδιά για την αλλαγή νοοτροπίας. Χρήσιμα εργαλεία είναι, επίσης, η συστηματική ανάδειξη των γυναικών που ήδη εργάζονται στον κλάδο, καθώς και το mentoring νέων γυναικών. στ. Τέλος, τι κάνουμε εμείς οι ίδιοι/ες; Πρέπει να γίνουμε οι ίδιες/οι η αλλαγή που θέλουμε να δούμε στον κόσμο και να σταματήσουμε να αναπαράγουμε στερεότυπα που, αποδεδειγμένα, δεν φέρνουν το επιθυμητό αποτέλεσμα.

Προκαταλήψεις με αρνητική επίπτωση στην εξέλιξη
Αφροδίτη Σεβαστή, Chief Technology Officer, Υπερταμείο

Οι μεγαλύτερες προκλήσεις είναι τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις ότι οι τεχνολογικές δεξιότητες και αρμοδιότητες στο χώρο των ΤΠΕ ταιριάζουν λιγότερο σε γυναίκες και είναι περισσότερο ‘αντρικές’ δεξιότητες. Αυτές οι προκαταλήψεις εκτείνονται από τις προσλήψεις ως τις αξιολογήσεις για την ανάληψη θέσεων ευθύνης κι έχουν συχνά αρνητική επίπτωση στην εξέλιξη μιας γυναίκας στο χώρο τον ΤΠΕ. Οι τεχνικές εργασίες αλλά και οι ρόλοι σε υψηλόβαθμες θέσεις συχνά θεωρείται ότι αφορούν σε χαρακτηριστικά που ταιριάζουν περισσότερο με το αντρικό πρότυπο, όπως η αποφασιστικότητα ή η αναλυτική σκέψη, και λιγότερο σε δεξιότητες όπως η συναισθηματική νοημοσύνη που συχνά αποδίδεται στις γυναίκες.

Πολλές φορές αυτές οι απόψεις ενισχύονται από το γεγονός ότι οι σχετικές σπουδές είναι εντατικές ή χρονοβόρες και οι ρόλοι στον χώρο των ΤΠΕ απαιτούν συνεχή επιμόρφωση και επαφή με τις εξελίξεις, τις οποίες μια γυναίκα δεν μπορεί να ακολουθήσει το ίδιο με έναν άντρα, λόγω της φύσης της ή των υποχρεώσεών της. Προσωπικά ήμουν τυχερή διότι τόσο στις σπουδές μου, όσο και στην επαγγελματική μου πορεία συνάντησα μόνο κάποιες μεμονωμένες προκλήσεις. Για παράδειγμα, χρειάστηκε υπερπροσπάθεια, σε σχέση με τους άντρες συναδέλφους μου, για να διατηρήσω αμείωτους τους ρυθμούς αλλά και την ποιότητα της εργασίας μου αμέσως μετά τη γέννηση του γιού μου. Επιπλέον, υπήρξαν φορές που αντιμετώπισα δυσπιστία, αρνητισμό και απαξίωση σε αίθουσες συσκέψεων, καθώς βρέθηκα να παρουσιάζω απαιτητικά τεχνολογικά θέματα απέναντι σε μια συντριπτική πλειοψηφία ανδρών.

Σε θέματα που αφορούν την εξισορρόπηση μεταξύ του απαιτητικού επαγγέλματος και της μητρότητας, οι σημαντικές ευελιξίες στο ωράριο και η τηλε-εργασία για τους γονείς θα ήταν μια βασική και σχετικά ανέξοδη τομή. Οι υφιστάμενες ρυθμίσεις που αφορούν στους πρώτους λίγους μήνες ή έτη της ζωής των παιδιών δεν επαρκούν, καθώς για τις γυναίκες στη χώρα μας, η επαγγελματική επιτυχία ανταγωνίζεται καθημερινά την παρουσία της μητέρας στη ζωή των παιδιών της. Εξάλλου, οι ψηφιακές τεχνολογίες δίνουν πλέον όλα τα μέσα για ευέλικτη ή/και από απόσταση εργασία, στις περισσότερες ειδικότητες του χώρου των ΤΠΕ.

Ανεξάρτητα από τα θέματα μητρότητας/οικογένειας, που παρουσιάζονται και σε άλλες ειδικότητες, στη χώρα μας εμφανίζονται το τελευταίο διάστημα διάφορες ιδιωτικές πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στο χώρο των ΤΠΕ. Ωστόσο αυτές θα πρέπει να πλαισιωθούν από οριζόντιες δράσεις, όπως η ανάδειξη γυναικών της τεχνολογίας ως μεντόρων σε τελειόφοιτες των ΤΠΕ ή μια συμφωνία των φορέων τεχνολογίας για ισάξια εκπροσώπηση των γυναικών του χώρου σε εμβληματικές θέσεις του ιδιωτικού και δημόσιου τομέα, ακόμα και σε εκδηλώσεις, συνέδρια και fora των Τεχνολογιών Πληροφορικής. H παροχή κινήτρων για την ενίσχυση της πρόσληψης / ανάδειξης των γυναικών στις επιχειρήσεις ΤΠΕ και για τη γυναικεία επιχειρηματικότητα στον ίδιο χώρο (με δεδομένα τα πολύ χαμηλά ποσοστά χρηματοδοτήσεων για επιχειρήσεις που ιδρύονται από γυναίκες) θα ήταν επίσης καταλυτική.

Λανθασμένες συσχετίσεις του φύλου με τον κλάδο των ΤΠΕ
Μαριέττα Λαζανά, Data analyst, McKinsey, επικεφαλής Girls in Tech Greece

⊲ Η μεγαλύτερη πρόκληση αφορά στην υπο-εκπροσώπηση, δηλαδή τον μικρό αριθμό των γυναικών που επιλέγουν να ακολουθήσουν τον κλάδο της τεχνολογίας. Είναι σύνηθες, γυναίκες που εργάζονται σε τεχνολογικά τμήματα εταιρειών, να αποτελούν λιγότερο του 10%. Αυτό οδηγεί σε αίσθημα απομόνωσης και έλλειψης υποστήριξης. Συμπληρωματικά προκύπτει και η έλλειψη των γυναικείων role models εντός των εταιρειών, που είναι αναγκαία ώστε να μπορέσει μια γυναίκα να οραματιστεί το μέλλον της με μεγαλύτερη σιγουριά και να λάβει καθοδήγηση για ζητήματα πέραν των καθηκόντων της, όπως για παράδειγμα για το work-life balance. Τέλος, από προσωπική εμπειρία, παρατηρώ ότι μια άλλη σημαντική πρόκληση είναι η χαμηλή ανοχή στο λάθος. Τα στερεότυπα σχετικά με τους ρόλους και τις ικανότητες των φύλων μπορούν να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον περισσότερο απαιτητικό για τις γυναίκες. Λόγω αυτού του γεγονότος, τα στατιστικά στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι οι γυναίκες έχουν χαμηλότερη αυτοπεποίθηση και δυσκολία διεκδίκησης ευκαιριών.

Όλα τα παραπάνω προκύπτουν κυρίως γιατί τα παιδιά δημιουργούν, μεγαλώνοντας, λανθασμένες συσχετίσεις του φύλου με τον συγκεκριμένο κλάδο. Ωστόσο, είναι σημαντικό να επισημανθούν και τα οφέλη για μια γυναίκα, με κυριότερο ότι ο κλάδος προσφέρει αρκετές ευκαιρίες εργασίας εξ αποστάσεως, επιτρέποντας το ευέλικτο ωράριο σε εκείνη που θέλει να συνδυάσει την οικογένεια με την καριέρα.

⊲ Στην Ελλάδα, η μείωση του φυλετικού χάσματος στο κλάδο της τεχνολογίας πρέπει να προσεγγιστεί μέσω στρατηγικών οι οποίες υλοποιούνται από το κράτος, τις επιχειρήσεις, τους εκπαιδευτικούς φορείς και τους Μη Κερδοσκοπικούς Οργανισμούς. Αρχικά, το κράτος χρειάζεται να υποστηρίξει περισσότερο όσους από τους τελευταίους εργάζονται γι’ αυτόν ακριβώς τον σκοπό, ώστε να αυξηθεί ο αντίκτυπος των δράσεών τους σε όλη την Ελλάδα. Ο συνδυασμός του κράτους, των εκπαιδευτικών φορέων και των ΜΚΟ, που βρίσκονται στη καρδιά του ζητήματος, θα αποτελέσει μια δυναμική οντότητα για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Ως επικεφαλής του Girls in Tech Greece, θα είμασταν πρόθυμοι να ηγηθούμε μιας τέτοιας πρωτοβουλίας. Επιπλέον, οι επιχειρήσεις θα χρειαστεί, πέρα από τους στόχους για συμμετοχή 50/50, να δημιουργήσουν μια κουλτούρα συμπερίληψης μέσω της υλοποίησης εσωτερικών δράσεων και της δημιουργίας κοινοτήτων. Τέλος, κάτι που συμβαίνει αρκετά στο εξωτερικό, είναι οι επιχειρήσεις να προσφέρουν πρακτική άσκηση σε μαθητές. Έτσι, οι εταιρείες θα μπορούσαν να αυξήσουν τα ποσοστά των κοριτσιών που επιλέγουν τον τεχνολογικό κλάδο, δείχνοντας στην πράξη ότι ανήκουν κάλλιστα σε αυτόν. Ο τεχνολογικός κλάδος αποτελεί σημαντικό κομμάτι ανάπτυξης της χώρα μας και γι’ αυτό είναι ζωτικής σημασίας η έμπρακτη ένταξη του γυναικείου πληθυσμού σ’ αυτόν.

Δεν υπάρχει ψηφιακό χάσμα στα δύο φύλα
Πόλα Μισθού, Καθηγήτρια Πληροφορικής και Μαθηματικών, MSc. MEd. STEM coach & mentor

Ποιες θεωρείτε ότι είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις για τις γυναίκες στον κλάδο των ΤΠΕ και πού οφείλονται; Εσείς, τι αντιμετωπίσατε;

Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στον τομέα της τεχνολογίας οφείλονται σε παραδοσιακά στερεότυπα και προκαταλήψεις που επηρεάζουν την ενασχόλησή τους με τις ΤΠΕ, την πρόσληψή τους και την αναρρίχησή τους σε υψηλές θέσεις. Αν και τη δεκαετία του ‘60 οι γυναίκες κυριαρχούσαν στο προγραμματισμό, σήμερα υπο-εκπροσωπούνται στους τομείς STEM, παρά τις προβλέψεις ότι την επόμενη δεκαετία, 80% των θέσεων εργασίας θα απαιτούν STEM δεξιότητες. Έρευνες έχουν δείξει ότι η στερεοτυπική ιδέα πως τα κορίτσια υστερούν στις θετικές επιστήμες σχηματίζεται από μικρή ηλικία, επηρεάζοντας τις επιλογές τους. Έτσι παγκοσμίως προωθείται η πρακτική να έρθουν τα κορίτσια σε επαφή με το STEM και τον προγραμματισμό στην προσχολική ηλικία, πριν εγκαθιδρυθεί η προκατάληψη, η οποία υπαγορεύεται από οικογενειακά, κοινωνικά, ακόμα και σχολικά στερεότυπα, αποτρέποντας τα κορίτσια να ασχοληθούν μ’ αυτούς τους τομείς. Οι προσωπικές μου εμπειρίες ως προγραμματίστρια στον ιδιωτικό τομέα, τη δεκαετία του ‘90, περιλαμβάνουν δυσπιστία στην πρόσληψη λόγω φύλου, κυρίως για το ενδεχόμενο να δημιουργήσω οικογένεια, ενώ ως Διευθύντρια Λυκείου στον Δημόσιο τομέα, τη δεκαετία του 2010, η αναγνώρισή μου σε ηγετικές θέσεις απαιτούσε πολλαπλάσιες προσπάθειες. Τελικά η επιμονή, η αφοσίωση και η ανάπτυξη ικανοτήτων με βοήθησαν στην επαγγελματική μου πορεία στο STEM.

Είστε εκπαιδευτικός και, βεβαίως, εργάζεστε με μικτές ομάδες, αγόρια και κορίτσια. Σ’ αυτή την τρυφερή ηλικία, όταν πρέπει να «μυηθούν» στις ΤΠΕ, να τις αγαπήσουν και – ενδεχομένως- να τις επιλέξουν ως επάγγελμά τους για μια ζωή, τι παραπάνω χρειάζονται τα κορίτσια και πώς τους το δίνετε; Έχετε δει, ως τώρα, κάποια θετικά αποτελέσματα;

Η επαγγελματική μου πορεία διαμορφώθηκε κατά κύριο λόγο στη Δημόσια Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, όπου ως καθηγήτρια Πληροφορικής, Μαθηματικών και Διευθύντρια Γενικού Λυκείου, αναγνώρισα την καινοτομία που φέρνει το STEM στην εκπαίδευση. Ειδικά στον χώρο του σχολείου, εισάγει μια νέα κουλτούρα, προωθώντας τη συνεργασία και δημιουργώντας μια κοινότητα μάθησης και πρακτικής.

Η εμπειρία μου με το εθελοντικό Coding Club GreekCodersK12, που ίδρυσα το 2015 σε δημόσιο σχολείο ως after school activity, έδειξε πώς η συμμετοχή μας σε ελληνικά, διεθνή projects και διαγωνισμούς, ενθάρρυνε την απόκτηση ψηφιακών δεξιοτήτων και προσέφερε δυνατότητες ανάπτυξης της προσωπικότητας των παιδιών. Πρωτίστως, η αποδοχή και η αναγνώριση των προσπαθειών όλων των παιδιών έχτισε μια σχέση εμπιστοσύνης στην ομάδα. Συνολικά συμμετείχαν 50 παιδιά Γυμνασίου και Λυκείου, με ίσο αριθμό κοριτσιών και αγοριών. Αυτό αποτελεί θετικό παράδειγμα για την έλλειψη έμφυλου ψηφιακού χάσματος. Για τα κορίτσια ειδικά φαίνεται πως λειτουργώ ως role model, παρέχοντάς τους υποστήριξη και έμπνευση ως mentor, για να αναπτύξουν δημιουργικές πρωτοβουλίες και να ακολουθήσουν τα όνειρά τους στο STEM, επαγγελματικά.

Καταλήγοντας, θεωρώ ότι η ψηφιακή τεχνολογία δεν είναι αυτοσκοπός, οφείλει να συμπορεύεται με τις ανθρωπιστικές επιστήμες, ειδικά στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, στοχεύοντας σε μια καλύτερη προοπτική για τον άνθρωπο, την κοινωνία και τον πλανήτη.