Καθώς αυτές τις ημέρες κλείνουν δυο χρόνια λειτουργίας της, ο προϊστάμενος της Αυτοτελούς Υπηρεσίας Συντονισμού Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης μιλά αποκλειστικά στο netweek, για τις προκλήσεις που είχαν να αντιμετωπίσουν, τις ευκαιρίες, αλλά και τις προοπτικές για το μέλλον. Έχει πάει Γενάρης – Φλεβάρης του ‘20, ακόμα δεν υπάρχει πανδημία… αρχίζουμε να μαζεύουμε περιεχόμενο, ψαχνόμαστε, βελτιώνουμε το site, κάποια στιγμή τον Μάρτη φωνάζουμε στελέχη του gov.uk (που είχαμε ήδη επιλέξει ως βάση «εκκίνησης») για ένα διήμερο workshop. Το θυμάμαι, σαν τώρα – ήταν Τετάρτη, ήμασταν στο (ξενοδοχείο) “President” μαζί τους, η ομάδα μας από το γραφείο του υπουργού και οι συνάδελφοι από την ΕΔΥΤΕ (βασικός πυλώνας πίσω από το gov.gr).

Κι εκεί που δουλεύαμε, φτάνει ένα μήνυμα ότι η χώρα «κλείνει» και το portal βγαίνει στον αέρα το Σάββατο!
Αφήσαμε τους Άγγλους σύξυλους και φύγαμε τρέχοντας. Σχεδιάζαμε να το βγάλουμε το καλοκαίρι κι έπρεπε πλέον να βγει σε τρεις ημέρες – περάσαμε ένα τετραήμερο-φωτιά και, όντως, το gov.gr βγήκε στις 21 Μαρτίου του ‘20…» Τα υπόλοιπα είναι ιστορία, όπως λένε. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ίσως είναι η πιο «επιτυχημένη ιστορία» στο πλαίσιο του ψηφιακού μετασχηματισμού της χώρας.
Η συζήτησή μας με τον επικεφαλής του gov.gr, Διονύση Κοντογιώργη -της οποίας, τα σημαντικότερα σημεία θα διαβάσετε στη συνέχεια- ξεπέρασε τα 90 λεπτά και ήταν κάτι περισσότερο από απολαυστική.

Η ομάδα και οι τομές
«Το 2007 πέρασα από τον ιδιωτικό τομέα στον δημόσιο, στην Υπηρεσία Ανάπτυξης Πληροφορικής του τότε υπουργείου Προεδρίας. Με την ομάδα που βρίσκεται στο σημερινό υπουργείο, άρχισα να συνεργάζομαι περίπου τέσσερις μήνες πριν από τις εκλογές του ’19 – το ζητούμενο ήταν να προτείνουμε κάποια quick wins -γρήγορες νίκες, δηλαδή- τι μπορούμε να κάνουμε, αξιοποιώντας τα υφιστάμενα συστήματα, για να ανακουφίσουμε τον πολίτη και να δείξουμε έργο. Ως πρώτο βήμα σχεδιάσαμε ένα πολύ μεγαλύτερο υπουργείο, φέρνοντας σ’ αυτό όλους τους βασικούς παίκτες στο θέμα της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης: την ΓΓΠΣ (την «καρδιά» των πληροφοριακών συστημάτων της δημόσιας διοίκησης), το πρώην ΕΔΕΤ και νυν ΕΔΥΤΕ (βασικό σχήμα πίσω από το gov.gr), την ΗΔΙΚΑ, το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης, τμήματα του υπουργείου Διοικ. Ανασυγκρότησης -το ψηφιακό, τις Διαδικασίες, τα ΚΕΠ. Μετεξέλιξη όλων αυτών είναι ο ΜΙΤΟΣ, το Μητρώο Διαδικασιών, που τώρα ετοιμάζεται και εξετάζουμε τη σύνδεσή του με το gov.gr – κάποια στιγμή, αργότερα, πήραμε και το Κτηματολόγιο. Η δημιουργία ενός πολύ μεγαλύτερου υπουργείου είχε ως αποτέλεσμα αφενός να μην υπάρχουν παραφωνίες από άλλους υπουργούς, αφετέρου να μπορεί να φτιάξει πράγματα μόνο του. Καλή είναι η αγορά, αλλά κάποια πράγματα πρέπει να τα κάνεις μόνος, το μοντέλο για να προχωρήσεις είναι μεικτό – υπάρχει δουλειά για όλους…»

«Το δεύτερο σημαντικό είναι ότι υπήρξε κυβερνητική εντολή για το gov.gr. Το ψηφιακό κράτος δεν είναι υπόθεση μόνο του Κυριάκου Πιερρακάκη, αλλά και του Κυριάκου Μητσοτάκη κι αυτό είναι πολύ σημαντικό, να σε στηρίζει η Προεδρία της Κυβέρνησης! Προχωρήσαμε, επίσης, τα θέματα της διαλειτουργικότητας – περάσαμε στο θεσμικό πλαίσιο ότι μια απόφαση του υπουργού (καθότι ο Κυριάκος Πιερρακάκης είναι και υπουργός Επικρατείας) μπορεί να ανοίξει τα δεδομένα ενός μητρώου της δημόσιας διοίκησης για λόγους διαλειτουργικότητας και να τα πάρει χωρίς να χρειάζεται υπογραφή άλλου υπουργού. Αυτές ήταν δυο βασικές τομές του υπουργείου, που έγιναν εξαρχής – την επόμενη κιόλας ημέρα των εκλογών, το υπουργείο ήταν στη θέση του, ψηφισμένο και θεσμοθετημένο!»

Τα quick wins
«Το ζητούμενο στο επίπεδο του σχεδιασμού, ήταν να βρούμε τις “γρήγορες νίκες”. Την ψηφιακή δήλωση γέννησης, το know your customer για τις τράπεζες, την υπεύθυνη δήλωση και εξουσιοδότηση κι άλλες 20-30 δράσεις τις είχαμε βρει πριν από τις εκλογές, όπως είχαμε γράψει και την πρώτη έκδοση της Βίβλου Ψηφιακού Μετασχηματισμού. Περάσαμε γρήγορα τη φάση προσαρμογής που χρειαζόταν για να «πατήσει το υπουργείο στα πόδια του», να συγκεντρώσουμε τους συνεργάτες μας από άλλα υπουργεία και υπηρεσίες, αλλά και να ξεπεράσουμε τις πρώτες (εύλογες) αντιδράσεις των μετακινούμενων, κι αρχίσαμε να δουλεύουμε τον Ν. 4727, ο οποίος εγκρίθηκε με ευρεία πλειοψηφία 270 ψήφων από τη Βουλή. Είναι το «Ευαγγέλιο» που λέει τα πάντα για την ψηφιακή διακυβέρνηση».

«Η πρώτη ομάδα ήταν ο σημερινός πυρήνας του υπουργείου – γραμματείς, υφυπουργοί, στελέχη. Ξεκινήσαμε να ετοιμάζουμε δράσεις, βάζοντας σταδιακά στο παιχνίδι τα άλλα υπουργεία και ξεπερνώντας την αρχική καχυποψία, καθώς υπήρχε κακό προηγούμενο: ως τότε το υπουργείο κοιτούσε μόνο θέματα πολιτικής, χωρίς να μπαίνει στην ουσία των έργων, ενώ σήμερα έχει την πολιτική, τη στρατηγική, αλλά και την υλοποίηση – η μεγάλη καινοτομία είναι το τελευταίο. Ξεκινήσαμε με ομάδες εργασίας για τα “γεγονότα ζωής” από τη λίστα της ΕΕ, που περιλαμβάνει γύρω στα 100, τη γέννηση, τον θάνατο κλπ. Για να θεωρηθεί κάτι quick win, η υλοποίησή του δεν έπρεπε να ξεπερνάει τους 3-6 μήνες, πατώντας σε υφιστάμενα πληροφοριακά συστήματα – μαγική λέξη, η διαλειτουργικότητα, για να κόψουμε δικαιολογητικά και ουρές! Υπήρχε στη ΓΓΠΣ ένα Κέντρο Διαλειτουργικότητας, αλλά αφορούσε μονάχα στις υπηρεσίες του υπουργείου Οικονομικών. Με τον Ν. 4727, κάναμε τη διαλειτουργικότητα υποχρεωτική – όλα περνούν από εκεί, πλέον!»

Η ώρα του gov.gr
«Ένα από τα quick wins, ήταν και το gov.gr. Όλοι λέγαμε ότι είναι πολύ ωραία ιδέα, αλλά πώς το κάνεις πράξη; Ξεκινήσαμε από το μηδέν – η πρώτη συνάντηση ήταν στα μέσα Σεπτέμβρη του ’19 – ήμουν τότε σύμβουλος του υπουργού και με τον Κώστα Χαμπίδη, τον διευθυντή του γραφείου του, και μια startup εταιρεία κάναμε brainstorming. Μαζί με τον Θόδωρο Παπαδόπουλο, τον Απόστολο Παπαδόπουλο και τον Λεωνίδα Χριστόπουλο ψάξαμε να βρούμε προσεγγίσεις. Μελετήσαμε ιστοσελίδες και portal άλλων χωρών, σχετικές μελέτες κλπ. κι αφού τις σαρώσαμε όλες, καταλήξαμε στο gov.uk, επειδή είχε λιτή σχεδίαση και μας άρεσε. Φωνάξαμε εκπροσώπους του Government Digital Services Unit, στην αρμοδιότητα του οποίου βρίσκεται το portal, να μας πουν την εμπειρία τους, κι αρχίσαμε σιγά-σιγά την υλοποίηση, μορφοποιώντας το “κουτί” του. Περιεχόμενο, όμως;»

«Πρώτος στόχος ήταν να μαζέψουμε τις υπηρεσίες των φορέων του δημοσίου, όπως σε έναν κατάλογο. Ξεκινήσαμε επισκέψεις σε όλα τα υπουργεία και τους φορείς, εξηγώντας τους τι θέλουμε να κάνουμε. Τους δώσαμε κι ένα Excel, να καταγράψουν τις ψηφιακές υπηρεσίες τους, που εμείς θα δρομολογούσαμε πάλι σ’ αυτούς, μέσω του gov.gr. Ως τα Χριστούγεννα του ’19 είχαμε μορφοποιήσει το portal κι αρχίσαμε να βάζουμε περιεχόμενο. Το θέλαμε φιλικό προς τον πολίτη, να μην μπερδεύεται με νόμους και αποφάσεις, οπότε ετοιμάσαμε έναν οδηγό συγγραφής περιεχομένου κι ένα styling guide, με πρότυπα του πώς πρέπει να χτίζεται μια υπηρεσία, γιατί είτε την κάναμε μαζί, είτε την έκαναν οι φορείς μόνοι τους, το περιβάλλον έπρεπε να είναι κοινό».

Οι δυο μεγάλες μάχες
«Είχαμε να δώσουμε δυο μεγάλες μάχες για το gov.gr – η πρώτη ήταν να γίνει αποδεκτό από τους πολίτες, η δεύτερη και μεγαλύτερη να γίνει αποδεκτό στη δημόσια διοίκηση. Δυο χρόνια μετά, την πρώτη μάχη την έχουμε κερδίσει πανηγυρικά – τα στατιστικά δείχνουν ότι έχει γίνει αποδεκτό από τους πολίτες που ζητούν συνέχεια νέα πράγματα! Στη δεύτερη περίπτωση, δίνουμε ακόμα μάχες χαρακωμάτων…

Έκανα τότε, ως σύμβουλος, μια πρόταση στον υπουργό και τον ΓΓ Λεωνίδα Χριστόπουλο, για την καλύτερη αναγνώρισή μας από τις υπηρεσίες του Δημοσίου, να φτιάξουμε μια δομή, η οποία θα πατήσει το gov.gr στη δημόσια διοίκηση και θα παραμείνει, ανεξάρτητα από πρόσωπα και κυβερνήσεις. Τον Ιούλιο του ’20 φτιάξαμε μια μικρή διεύθυνση υπό τον ΓΓ, με το όνομα Υπηρεσία Συντονισμού του gov.gr, που σήμερα απασχολεί 10 άτομα. Βεβαίως, δεν είμαστε μόνο εμείς – είναι η ΕΔΥΤΕ, η ΓΓΠΣ, η ΗΔΙΚΑ στα δικά της θέματα, ο ίδιος ο ΓΓ έχει αναλάβει το θέμα των διαδικασιών – πρόκειται για συλλογική δουλειά».

«Το gov.gr είναι το ελληνικό κράτος! Συνηθίζω να λέω στους συναδέλφους ότι δεν μπαίνεις στην πύλη για να δεις τον χαιρετισμό του υπουργού – όλοι εμείς, είμαστε το ψηφιακό κράτος στο Internet. Δεν υπάρχει απάντηση στο ερώτημα πόσοι είστε – τόσοι και τόσοι συνάδελφοι σε πλήθος διαφορετικές υπηρεσίες δουλεύουν για το gov.gr κι έτσι πρέπει, διαφορετικά δεν θα υπάρχει… Κάθε μήνα, όλοι εμείς βγάζουμε 30-40 καινούριες υπηρεσίες, έχουμε αποκτήσει πιά γερή τεχνογνωσία! Υπάρχουν και κάποιοι που δυστυχώς δεν συνεργάζονται, αλλά σιγά-σιγά θα τους πάρουμε κι αυτούς μαζί μας. Για μένα παίζει μεγάλο ρόλο η ψυχολογία, να μου αρέσει αυτό που κάνω – δεν αντικατοπτρίζεται σε χρήματα, ούτε οι αμοιβές μας έχουν σχέση με τις αντίστοιχες στον ιδιωτικό τομέα… Όλο αυτό δημιουργήθηκε από μια πολύ ικανή πολιτική ηγεσία κι από ανθρώπους, από κάτω, που είχαν όρεξη και μεράκι. Αν δεν συνέβαινε αυτό, θα έβγαιναν λίγες δεκάδες απαραίτητες υπηρεσίες κι αυτό θα ήταν όλο».

Ο Προσωπικός Αριθμός
«Στατιστικά, ό,τι σηκώνουμε ψηφιακά μπορεί να το χρησιμοποιήσει το 90-95% των πολιτών – το 5-10% “χτυπάει” στα μητρώα, που σημαίνει ότι δεν μπορεί να ταυτοποιηθεί ο ίδιος άνθρωπος, δεν τον βρίσκουν σε κάποιο. Το επόμενο μεγάλο θέμα είναι η ταυτοποίηση των τεσσάρων βασικών μητρώων (Πολιτών [Δημοτολόγιο – Ληξιαρχείο] –Ταυτοτήτων – Ασφαλιστικό [ΑΜΚΑ] και Φορολογικό [ΑΦΜ]). Στόχος είναι να βρίσκουμε εύκολα τον πολίτη τουλάχιστον σ’ αυτά, ώστε να καλυφθεί η μεγάλη εγγενής αδυναμία του συστήματος, κι αυτό θα γίνει με την εισαγωγή του Προσωπικού Αριθμού (ΠΑ). Θα τον λάβει ο πολίτης που η εικόνα του στα τέσσερα βασικά ταυτίζεται! Σε όσους ταυτοποιηθούν με τη μία, θα αποδώσουμε ΠΑ, όπου υπάρχει πρόβλημα, θα το διορθώσουμε. Όμως, παράλληλα, θα δημιουργήσουμε μηχανισμό ώστε, μόλις αλλάζει κάποιο στοιχείο σε ένα από τα τέσσερα, αυτομάτως να ενημερώνονται τα άλλα τρία! Σε 20 χρόνια, δεν θα χρειάζεται να ξέρουμε ούτε ΑΦΜ, ούτε ΑΜΚΑ. Θα υπάρχουν, για υπηρεσιακούς λόγους και λόγους προστασίας προσωπικών δεδομένων, αλλά δεν θα τους χρειαζόμαστε – θα μας βρίσκουν με τον ΠΑ».

Στόχος η κοινή λύση
«Η δική μου δουλειά και της ομάδας είναι να κρατήσουμε το gov.gr μέσα στη δημόσια διοίκηση, να μην είναι πρωτοβουλία ενός υπουργού. Ο Πιερρακάκης και οι συνεργάτες του την έκαναν τη δουλειά τους – κάθε μέρα μας ανοίγουν νέους δρόμους και λύνουν τα προβλήματα με τα άλλα υπουργεία. Ο επόμενος μπορεί να έχει μικρότερο ρυθμό ανοίγματος δρόμου, όμως έχουμε μάθει πλέον να ανοίγουμε δρόμους κι εμείς… Δεν πάσχουμε από την καλύτερη τεχνολογικά, αλλά από την κοινή λύση! Πηγαίνουμε όλοι μαζί – αν είναι καλή, θα φανεί σε πέντε χρόνια που θα την επανεξετάσουμε και τότε είτε θα την αναβαθμίσουμε, είτε θα πάμε σε κάτι άλλο, όλοι μαζί! Αυτό είναι το σημαντικό και γι’ αυτό πετύχαμε, παρά τις λίγες παραφωνίες».