NW: Στο Χελμό, όπου αναπτύσσεται ο πρώτος πιλοτικός σταθμός, θα γίνει το ουσιαστικό bench-mark του προγράμματος;
Χ.Γ.: Το τηλεσκόπιο «Αρίσταρχος», το οποίο ανήκει στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, θα είναι το πρώτο τηλεσκόπιο εκτός των εγκαταστάσεων της ESA που θα αναβαθμιστεί μέσω του προγράμματος ScyLight, προκειμένου να γίνει συμβατό με το European Data Relay System (EDRS) και την επόμενη γενιά οπτικών και κβαντικών επικοινωνιών. Με την επιτυχή αναβάθμιση του συγκεκριμένου επίγειου σταθμού, η Ελλάδα θα συμβάλει στην ανάπτυξη της επόμενης γενιά τηλεπικοινωνιακών τεχνολογιών της Ευρώπης. Η Ελλάδα θα βρεθεί στην πρώτη γραμμή της εξέλιξης και, εκτός του ότι η επιλογή του «Αρίσταρχος» συμβολίζει τη δέσμευση της χώρας προς τις τεχνολογίες Διαστήματος, θέτει τις βάσεις για την περαιτέρω ανάπτυξη της ελληνικής βιομηχανίας Διαστήματος & Τηλεπικοινωνιών.

Ποια τα κριτήρια της ESA για την επιλογή του «Αρίσταρχου»; Πόσο πολιτική ή τεχνολογική ήταν η απόφαση;
Η επιλογή του «Αρίσταρχος» είναι αποτέλεσμα της πολύ στενής συνεργασίας της ESA με τη Γενική Γραμματεία Τηλεπικοινωνιών & Ταχυδρομείων. Προηγήθηκε τακτική επικοινωνία μεταξύ των δύο πλευρών, τόσο σε πολιτικό, όσο και σε τεχνικό επίπεδο, προκειμένου η ESA να καταλήξει στην απόφασή της για την αναβάθμιση των εγκαταστάσεων στον Χελμό. Ο Γενικός Γραμματέας, Αντώνης Τζωρτζακάκης, είχε εκφράσει το ενδιαφέρον της Ελλάδας για συμμετοχή στα σχετικά προγράμματα της ESA, ARTES Scylight και HydRON, καθώς η χώρα μας χαρακτηρίζεται από πολύ καλές καιρικές συνθήκες, ενώ υπάρχει διαθέσιμη υποδομή και έμπειρο επιστημονικό δυναμικό. Διασφάλισε τη χρηματοδότηση εκ μέρους της Ελλάδας και μ’ αυτόν τον τρόπο άνοιξε ο δρόμος για την ελληνική συμμετοχή στα εν λόγω προγράμματα. Δεν είναι υπερβολή αν περιγράψω το «Αρίσταρχος» ως ένα «τεχνολογικό κόσμημα». Είναι το μεγαλύτερο τηλεσκόπιο στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και, κατά κάποιο τρόπο, η επιλογή του ήταν προφανής από τεχνικής πλευράς.

Ποια τα πλεονεκτήματα αυτής της τεχνολογίας, σε σχέση με τις «συμβατικές» οπτικές ίνες;
Πριν από τριάντα χρόνια οι οπτικές ίνες έθεσαν τα θεμέλια για την ανάπτυξη του διαδικτύου. Σήμερα, η τεχνολογία που χρησιμοποιείται σ’ αυτή την υποδομή αλλάζει και τις δορυφορικές επικοινωνίες. Η χρήση της οπτικής τεχνολογίας επικοινωνιών στο διάστημα αυξάνει κατακόρυφα τις ταχύτητες μετάδοσης, το επίπεδο ασφαλείας και την αντοχή των υποδομών. Αυτή τη στιγμή, βρίσκονται σε εξέλιξη πολλά προγράμματα ανάπτυξης σ’ όλο τον κόσμο και είναι γεγονός ότι η οπτική τεχνολογία αλλάζει ριζικά τον τρόπο λειτουργίας των δορυφορικών επικοινωνιών. Η συγκεκριμένη τεχνολογία καλύπτει το σύνολο της εφοδιαστικής αλυσίδας και δημιουργεί ευκαιρίες στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, καθώς και στα ερευνητικά ιδρύματα για την ανάπτυξη λύσεων που αξιοποιούν τις δυνατότητες του Διαστήματος. Η ESA έχει εντοπίσει ότι ο τομέας των δορυφορικών επικοινωνιών δεν αντιλήφθηκε ακόμα τις δυνατότητες που δίνει η οπτική τεχνολογία και για αυτό τον λόγο αναλαμβάνει πρωτοβουλίες, προκειμένου να συντονίσει μια σειρά από δραστηριότητες.

Το πρόγραμμα έχει να κάνει και με την ευρωπαϊκή θωράκιση σε θέματα ασφαλείας;
Η Ε.Ε. έχει αναθέσει στην ESA τον ρόλο του αρχιτέκτονα για τις υποδομές της στον τομέα του Διαστήματος – είναι χαρακτηριστικά τα παραδείγματα των προγραμμάτων Galileo και Copernicus. Η Ε.Ε. έχει αναλάβει επίσης την πρωτοβουλία Quantum Communication Infrastructure (EuroQCI) με στόχο τη δημιουργία ασφαλών επικοινωνιών αξιοποιώντας την κβαντική τεχνολογία σε όλη την Ευρώπη, προκειμένου η κοινωνία και η οικονομία να προστατεύονται από κυβερνοαπειλές. Για τον σκοπό αυτό, χρειάζεται ένα ενοποιημένο επίγειο και δορυφορικό δίκτυο επικοινωνιών που θα διασφαλίζει τη ροή των πληροφοριών με ασφαλή τρόπο.
Με τη συμφωνία μεταξύ E.Ε. και ESA, στις 9 Απριλίου 2019, μπήκαν τα θεμέλια για την ανάπτυξη αυτής της πανευρωπαϊκής κβαντικής υποδομής. Τον Δεκέμβριο του 2019, ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Κυριάκος Πιερρακάκης, υπέγραψε τη διακήρυξη του EuroQCI και το τηλεσκόπιο «Αρίσταρχος» θα αποτελεί μέρος της υποδομής.

Όμως, ας μην παραγνωρίζουμε τι έχει ήδη επιτύχει η Ελλάδα: Η Ευρώπη αναπτύσσει ένα κυβερνητικό δίκτυο δορυφορικών επικοινωνιών (GovSatcom) για την παροχή υπηρεσιών επικοινωνίας μεταξύ κρατικών αρχών και για την αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών – η Ελλάδα είναι μία από τις ελάχιστες χώρες στην Ευρώπη που διαθέτει τέτοιο σύστημα επικοινωνίας σε λειτουργία, το οποίο έχει ήδη εγκατασταθεί σε υπουργεία, στο Κοινοβούλιο, σε διπλωματικές αποστολές και σε υπηρεσίες ανταπόκρισης σε έκτακτες ανάγκες. Μαζί με άλλες χώρες στην Ευρώπη που έχουν ήδη αναπτύξει ανάλογα συστήματα (Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία, Βρετανία και Λουξεμβούργο) η χώρα μας έχει τη δυνατότητα να είναι παρούσα στην επόμενη γενιά δορυφορικών επικοινωνιών οι οποίες θα αναπτυχθούν στην ήπειρό μας.

Ποιο είναι το (αρχικό, τουλάχιστον) χρονοδιάγραμμα αυτού του εμβληματικού project;

Σύμφωνα με το υφιστάμενο χρονοδιάγραμμα, οι πρώτες δοκιμαστικές επικοινωνίες μεταξύ του «Αρίσταρχος» και του δορυφόρου Alphasat θα πραγματοποιηθούν στα τέλη του 2021. Με την επιτυχή ολοκλήρωση των δοκιμών, το «Αρίσταρχος» θα αποτελέσει τη βάση για παρουσιάσεις από ερευνητικά κέντρα σ’ όλη την Ευρώπη. Θα ακολουθήσουν επιπλέον εργασίες αναβάθμισης και δοκιμές, με το χρονοδιάγραμμα να προβλέπει αναβάθμιση στο φιλόδοξο πρόγραμμα HydRON, το 2025.

Τι πρέπει να γίνει από ελληνικής πλευράς, από πλευράς υποδομών, και ποιος πληρώνει;
Το πρώτο βήμα ήταν να διασφαλιστεί η καταλληλότητα του τηλεσκοπίου. Το «Αρίσταρχος» είναι ένα τηλεσκόπιο κορυφαίας τεχνολογίας και είναι σε θέση να λαμβάνει ασθενή σήματα που εκπέμπονται από δορυφόρους, είτε χαμηλής είτε γεωστατικής τροχιάς. Στο μέλλον, θα είναι σε θέση να λαμβάνει σήματα που θα εκπέμπονται από την επόμενη αποστολή στη Σελήνη. Με την ολοκλήρωση των απαραίτητων εργασιών αναβάθμισης, το ελληνικό τηλεσκόπιο θα μπορεί να υποστηρίζει οπτικές και κβαντικές τεχνολογίες και για τον σκοπό αυτό έχει δεσμευτεί προϋπολογισμός ύψους 5 εκατ. ευρώ.