Η χρήση της τεχνολογίας στο χώρο της δικαιοσύνης μπορεί να βελτιώσει την απονομή της, αλλά και την πρόσβαση σε αυτήν, διευκολύνοντας την καθημερινή πρακτική των επαγγελματιών του νομικού χώρου και προάγοντας τη συνεργασία των νομικών αρχών.

Ενας από τους κυριότερους στόχους της ηλεκτρονικής δικαιοσύνης είναι να επιτρέψει στα δικαστήρια να συμπληρώσουν και να επεξεργαστούν ηλεκτρονικά τις υποθέσεις τους. Με αυτόν τον τρόπο μπορούν να μειώσουν το φόρτο εργασίας τους και να διεκπεραιώνουν ταχύτερα το έργο τους. Ενάγοντες, κατηγορούμενοι και δικηγόροι θα είναι δυνατό να παρακολουθούν τη διαδικασία των υποθέσεών τους ηλεκτρονικά, αλλά και να ενημερώνονται για τις τελευταίες εξελίξεις μέσω sms ή email updates.

H μεταφορά από ένα βασισμένο στο χαρτί σύστημα σε ένα ψηφιακό σημαίνει ότι τα δικαστήρια θα έχουν πρόσβαση σε όλα τα δεδομένα που σχετίζονται με μια συγκεκριμένη υπόθεση, αλλά και πληροφόρηση σε πραγματικό χρόνο, σε αποφάσεις και εξελίξεις. Με αυτό τον τρόπο εξοικονομείται χρόνος, χαρτί και κόστος. Οι πολίτες που χρησιμοποιούν ένα σύστημα ηλεκτρονικής δικαιοσύνης μπορούν να βρουν απαντήσεις σε νομικά θέματα που τους απασχολούν. Οι δικηγόροι, οι συμβολαιογράφοι και οι δικαστές μπορούν να ενημερώνονται για νομικά ζητήματα και να επικοινωνούν με τους συναδέλφους τους, ενώ οι επιχειρήσεις μπορούν, για παράδειγμα, να βρουν πληροφορίες για τις εταιρείες με τις οποίες συνεργάζονται και να αποκτήσουν πρόσβαση στα μητρώα αφερεγγυότητας.

Οι πολίτες και οι δικηγόροι θα μπορούν να υποβάλλουν τα δικόγραφα ηλεκτρονικά στο αρμόδιο δικαστήριο, χωρίς να χρειάζεται η χρήση χαρτιού. Μια αυτόματη απάντηση από το δικαστήριο θα επιβεβαιώνει τη λήψη των απαραίτητων εγγράφων. Ωστόσό, το e-justice είναι γεγονός ότι δεν έχει βρει την αποδοχή από τους επαγγελματίες νομικούς και ειδικά από τους δικηγόρους. Τα αναπόφευκτα πρακτικά προβλήματα που υπάρχουν και η ποικιλομορφία των απαιτήσεων τούς κάνει να αισθάνονται ανασφάλεια όσον αφορά τη χρήση ενός συστήματος ηλεκτρονικής δικαιοσύνης. Από την άλλη οι κατασκευαστές λογισμικού για νομικούς είναι προσεκτικοί κατά την εφαρμογή της ηλεκτρονικής δικαιοσύνης στα προϊόντα τους. Επιπλέον, τα δικαστήρια μπορεί να απαιτήσουν μια πιστοποίηση και ταυτοποίηση, ώστε να είναι εφικτή η χρήση των υπηρεσιών τους.

Βασικά χαρακτηριστικά
Ενα πληροφοριακό σύστημα ηλεκτρονικής δικαιοσύνης χαρακτηρίζεται από διάφορες λειτουργίες. Για παράδειγμα, ενδέχεται να χρειάζεται μια κεντρική λειτουργία διαχείρισης πληρωμών στην περίπτωση που κάποιες λειτουργίες και υπηρεσίες είναι διαθέσιμες μόνο σε συνδρομητές. Ενα άλλο θέμα αφορά στην παραγωγή, διαχείριση και απεικόνιση του περιεχομένου. Γι’ αυτό το σκοπό χρειάζεται ένα κεντρικό σύστημα σύνταξης και διαχείρισης δεδομένων και πληροφορίας. Αυτό το σύστημα θα πρέπει να επιτρέπει την πολυεπίπεδη και, ενδεχόμενα, την πολυγλωσσική παραγωγή και δημοσίευση περιεχομένου. Ικανοποιώντας τις απαιτήσεις του e-government – για μια αποτελεσματική και ποιοτική διαχείριση με μειωμένο κόστος – η ηλεκτρονική υλοποίηση των διαδικασιών διαχείρισης νομικών θεμάτων οδηγεί σε αύξηση της φιλικότητας προς το χρήστη, επιταχύνει τις διαδικασίες διαχείρισης και μειώνει τα κόστη.

Μια ασφαλής και αδιάλειπτη επικοινωνία, αλλά και η ενθάρρυνση της συνεργασίας των νομικών μέσα από το σύστημα είναι επιτακτική. Το σύστημα δεν θα πρέπει να περιορίζεται μόνο στην ανταλλαγή δεδομένων στη βάση υπαρχόντων στάνταρ formats, όπως τα HTML και PDFs, αλλά θα πρέπει να είναι σε θέση ώστε να ενσωματώνει τα δεδομένα αυτόματα στις υφιστάμενες εξειδικευμένες διαδικασίες και διεργασίες.

Οσον αφορά στην αρχιτεκτονική ενός συστήματος ηλεκτρονικής δικαιοσύνης, αυτή θα πρέπει να ακολουθεί τη φιλοσοφία “Hub and Spoke”, όπου η σύνδεση μεταξύ δύο κόμβων δεν θα γίνεται άμεσα μεταξύ τους, αλλά μέσω ενός κεντρικού σημείου. Με αυτό τον τρόπο θα παρέχεται μια ασφαλής και αξιόπιστη μετακίνηση των πληροφοριών. Για την ηλεκτρονική διανομή εγγράφων χρησιμοποιείται αρκετές φορές το email. Οσον αφορά την επικοινωνία μέσω email ελλοχεύει το πρόβλημα, ότι το δικαστήριο θα είναι υποχρεωμένο να χρησιμοποιήσει ηλεκτρονικές μεθόδους υπογραφής και κρυπτογράφησης.

Επιπλέον, χρειάζεται ένα δημόσιο κλειδί του αποδέκτη, το οποίο, για παράδειγμα, αποκτά ο δικηγόρος για την ηλεκτρονική του επικοινωνία με το δικαστήριο. Πρακτικά, τα δικαστήρια μπορούν να δεχθούν ηλεκτρονικά έναν περιορισμένο αριθμό νομικών εγγράφων. Εγγραφα ή ειδήσεις που δεν συνοδεύονται από δικαιώματα και περιορισμούς μπορούν, κατά κανόνα, να διακινηθούν ελεύθερα.

Ηλεκτρονική Δικαιοσύνη στην Ελλάδα
Εχει αρχίσει να επεκτείνεται σταδιακά η ηλεκτρονική κατάθεση των δικογράφων σε όλα τα δικαστήρια της χώρας μας, ένα πρόγραμμα που εφαρμόζονταν πιλοτικά στο Πρωτοδικείο της Αθήνας. Πλέον η ηλεκτρονική κατάθεση δικογράφων επεκτείνεται στα δικαστήρια της Αθήνας, του Πειραιά και της Θεσσαλονίκης, βοηθώντας στην εξοικονόμηση πόρων και στην ταχύτερη απονομή της δικαιοσύνης. Η ηλεκτρονική κατάθεση δικογράφων και η ηλεκτρονική χορήγηση πιστοποιητικών είναι πλέον εφικτή, εδώ και λίγο καιρό, και για το Συμβούλιο της Επικρατείας.

Επιπλέον, για τη χρήση του συστήματος ο Δικηγορικός Σύλλογος της Αθήνας έχει αρχίσει ήδη τη χορήγηση ηλεκτρονικών υπογραφών σε δικηγόρους, κάτι που προαπαιτείται για την ηλεκτρονική κατάθεση των δικογράφων. Mέσω του έργου αναμένεται να μειωθεί δραστικά η γραφειοκρατία, να μειωθεί το κόστος, να επιταχυνθούν οι διαδικασίες, να βελτιωθεί η ευελιξία της Διοικητικής Δικαιοσύνης και να βελτιστοποιηθεί ο χρόνος απονομής της Δικαιοσύνης.

Σε εξέλιξη βρίσκεται, παράλληλα, η εφαρμογή ενός πληροφοριακού συστήματος για την ψηφιακή καταγραφή, αρχειοθέτηση και διάθεση των πρακτικών των συνεδριάσεων των Πρωτοδικείων, Εφετείων και Ειρηνοδικείων της χώρας, αλλά και η παροχή υπηρεσιών ηχογράφησης των πρακτικών των δικαστηρίων, όπως και η απομαγνητοφώνησή τους . Αυτό το σύστημα μπορεί να συμβάλει στην επιτάχυνση της διαδικασίας έκδοσης αντιγράφων πρακτικών, στον περιορισμό της γραφειοκρατίας, στην αποσυμφόρηση των δικαστηρίων και στον εκσυγχρονισμό των δικαστικών αιθουσών. Σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα, έως το 2014 θα πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί τα εξής έργα (κάποια από τα οποία έχουν ήδη υλοποιηθεί).

  • Αναμόρφωση του συστήματος συλλογής στατιστικών και στατιστική μελέτη για τις εκκρεμείς μη φορολογικές επιθέσεις.
  • Καθιέρωση του ηλεκτρονικού πινακίου. Με αυτό το έργο γίνεται εφικτή η ανάρτηση στο Internet του καθημερινού πινάκιου των δικαστηρίων, ενώ υπάρχει συνεχής ενημέρωσή του κατά τη διάρκεια της ημέρας.
  • Ηλεκτρονική ανταλλαγή δεδομένων Ποινικού Μητρώου ανάμεσα στα κράτη μέλη της ΕΕ και καθιέρωση Εθνικού Ποινικού Μητρώου.
  • Ηλεκτρονικές υπηρεσίες καταστημάτων κράτησης, ενός έργο μέσω του οποίου όλα τα σωφρονιστικά καταστήματα της χώρας θα αποκτήσουν ένα πληροφοριακό σύστημα που θα τους επιτρέπει τη σύνδεση με την κεντρική υπηρεσία του Υπουργείου Δικαιοσύνης.
  • Βελτίωση των ηλεκτρονικών υπηρεσιών του Ελεγκτικού Συνεδρίου (ολοκλήρωση το 2013).
  • Ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης δικαστικών υποθέσεων, μέσω του οποίου θα παρακολουθείται η πορεία οποιασδήποτε δικαστικής υπόθεσης.

Ωστόσο, τα πρακτικά προβλήματα που υπάρχουν για την υποβολή των ηλεκτρονικών εγγράφων στα δικαστήρια δεν έχουν ακόμα ξεπεραστεί. Η επιστημονική διείσδυση στο θέμα ίσως να είναι ανάμεσα στις πρόσθετες ενέργειες που θα έπρεπε να γίνουν. Ο προβληματισμός που υπάρχει ακόμα οφείλεται και στη νομική ασάφεια που υπάρχει για το αν μια ηλεκτρονική υπογραφή μπορεί να εξασφαλίσει την αυθεντικότητα και την πιστοποίηση ενός υποβληθέντος εγγράφου.

Παρόλο αυτά, η χρήση της Πληροφορικής στη δικαιοσύνη μπορεί να τη μεταμορφώσει αποτελεσματικά και να βελτιώσει ουσιαστικά την αποτελεσματικότητά της, τείνοντας να αποτελέσει το δεύτερο καθοριστικό παράγοντα για την αρτιότερη απονομή της, μετά τον ανθρώπινο παράγοντα. Σύντομα, χωρίς τη χρήση της Πληροφορικής δεν θα είναι πλέον εφικτή η αποτελεσματική λειτουργία της δικαιοσύνης.


Η Ηλεκτρονική Δικαιοσύνη δεν αποτελεί «ουτοπία», είναι πραγματικότητα O Νικόλας Κανελλόπουλος, Γενικός Γραμματέας Υπουργείου Δικαιοσύνης, Διαφάνειας & Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, μιλάει στο netweek για τον τρόπο που μπορεί να επιταχυνθεί η απονομή της δικαιοσύνης μέσω των τεχνολογιών ΤΠΕ.

netweek: Τι είδους μέτρα και πρωτοβουλίες έχει αναλάβει το Υπουργείο Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για την Ηλεκτρονική Δικαιοσύνη;

Νικόλας Κανελλόπουλος: Ολα συνηγορούν σήμερα υπέρ της χάραξης μίας ενιαίας, στέρεης, εθνικής στρατηγικής για την ηλεκτρονική Δικαιοσύνη στην Ελλάδα. Είναι έντονη η ανάγκη για μελετημένη και ρεαλιστική στοχοθεσία, ανταλλαγή τεχνογνωσίας με διεθνείς φορείς και αναζήτηση των βέλτιστων διεθνών πρακτικών.

Το Υπουργείο Δικαιοσύνης δεν έχει αρκεστεί σε αποσπασματικές, «εμβαλωματικού» τύπου ενέργειες, αλλά αντιθέτως έχει συντονίσει τις μεταρρυθμιστικές του προσπάθειες σε ένα ενιαίο σύνολο πρωτοβουλιών και μέτρων. Μιλώ για το Σχέδιο Δράσης του ΥΔΔΑΔ για την Ηλεκτρονική Δικαιοσύνη, ένα οργανωμένο μίγμα βραχυπρόθεσμων και μέσο- μακροπρόθεσμων δράσεων.

Ο σχεδιασμός και η οργάνωση του Προγράμματος Εργων για την Ηλεκτρονική Δικαιοσύνη σκοπεύει άμεσα στη βελτίωση και τον εμπλουτισμό των υπηρεσιών προς την Κοινωνία, με απόλυτη προτεραιότητα στις πλέον ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Βασική στρατηγική μας στόχευση αποτελεί η ψηφιοποίηση των δικαστικών διαδικασιών και η εισαγωγή της έννοιας της «δίκης χωρίς χαρτί» («paperless trial»), με ψηφιακά έγγραφα και απομακρυσμένες διαδικασίες, χωρίς περιττό κόστος και χαμένο ωφέλιμο χρόνο. Στην κατεύθυνση αυτή, το Υπουργείο Δικαιοσύνης έχει σχεδιάσει έναν αριθμό από έργα μεγάλης κλίμακας, με στρατηγικό και μόνιμο χαρακτήρα, τα οποία αποσκοπούν στην επίτευξη οικονομιών κλίμακας και ριζικών βελτιώσεων του τρόπου λειτουργίας και διοίκησης των τομέων εφαρμογής τους.

Αν μου επιτρέπετε να γίνω πιο λεπτομερειακός, θα ήθελα να αναφέρω ενδεικτικά ορισμένες βασικές δράσεις του Υπουργείου. Αυτές περιλαμβάνουν την ανάπτυξη και εφαρμογή Ολοκληρωμένων Συστημάτων Διαχείρισης Δικαστικών Υποθέσεων σε όλο το φάσμα της Δικαιοσύνης – Πολιτικής, Ποινικής και Διοικητικής Δικονομίας (ΟΣΔΔΥ), με ψηφιοποίηση των ροών των υποθέσεων και επιμέρους λειτουργίες, καθώς και ενός σύγχρονου Συστήματος Ψηφιακής Καταγραφής, Αποθήκευσης και Διάθεσης των Πρακτικών συνεδριάσεων των Δικαστηρίων, όλων των βαθμίδων της πολιτικής και -για πρώτη φορά- της ποινικής Δικαιοσύνης.

Το τελευταίο έργο έρχεται ως φυσική συνέχεια της διαδικασίας μαγνητοφώνησης και απομαγνητοφώνησης των πρακτικών που εφαρμόζεται ήδη με επιτυχία σε ένα ευρύτατο φάσμα των πολιτικών Δικαστηρίων της χώρας. Επίσης, το Εθνικό Ποινικό Μητρώο υλοποιείται αυτή τη στιγμή, ενώ προχωρεί με ταχείς ρυθμούς το Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα Καταστημάτων Κράτησης, που θα επιτρέπει τη διασύνδεσή των φυλακών.

Υπό μελέτη, επίσης, βρίσκεται η ανάπτυξη συστημάτων ηλεκτρονικού γεωεντοπισμού των υποδίκων, καταδίκων και αδειούχων κρατουμένων, με ασφαλείς και αξιόπιστες συσκευές. Μάλιστα υπάρχει σχετικό σχέδιο νόμου που τέθηκε σε ευρεία διαβούλευση και βρίσκεται σε στάδιο τελικής επεξεργασίας. Από την άλλη πλευρά, το Σχέδιο Δράσης περιλαμβάνει και βραχυπρόθεσμα, στοχευμένα μέτρα, που αποσκοπούν στην άμεση εφαρμογή των εργαλείων της ψηφιακής Δικαιοσύνης για την επίλυση προβλημάτων «εδώ και τώρα».

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το σύστημα ηλεκτρονικής κατάθεσης δικογράφου που λειτουργεί ήδη στο Πρωτοδικείο Αθηνών και θα επεκταθεί εντός των επόμενων μηνών σε Πειραιά και Θεσσαλονίκη. Παράλληλα, αναπτύσσεται κεντρικό σύστημα μηχανογράφησης για τα Ειρηνοδικεία της χώρας, το οποίο λειτουργεί ήδη στο Ειρηνοδικείο Αθηνών και επίκειται η σταδιακή επέκτασή του σε όλα τα υπόλοιπα Ειρηνοδικεία.

Τέλος, έχει ενταχθεί ήδη στο ΕΣΠΑ το έργο του ηλεκτρονικού πινακίου που θα επιτρέπει στους δικηγόρους και τους πολίτες να μάθουν σε πραγματικό χρόνο, με το πάτημα ενός κουμπιού, τα πινάκια των συνεδριάσεων και την εξέλιξή τους. Με αυτές τις πρωτοβουλίες, η Ηλεκτρονική Δικαιοσύνη δεν αποτελεί «ουτοπία» ούτε χάνεται σε μεγάλα χρονοδιαγράμματα.

netweek: Ποια είναι τα οφέλη για το κράτος, για τους πολίτες, αλλά και για τους επαγγελματίες του νομικού χώρου από την καθιέρωση ενός τέτοιου συστήματος; Τι εξοικονόμηση περιμένει το κράτος από την εφαρμογή του συστήματος Ηλεκτρονικής Δικαιοσύνης;

Νικόλας Κανελλόπουλος: Μέσα από τη βέλτιστη αξιοποίηση και χρήση των νέων τεχνολογιών, θα μπορέσουμε να απαντήσουμε στο καίριο αίτημα της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας για ταχύτερη και πιο αποτελεσματική, πιο ποιοτική απονομή της Δικαιοσύνης, με σύγχρονες υποδομές.

Η χρήση της τεχνολογίας στη Δικαιοσύνη σε τελική ανάλυση ωφελεί κάθε εμπλεκόμενο: δικηγόρους, δικαστές, δικαστικούς και σωφρονιστικούς υπαλλήλους. Και φυσικά τα αποτελέσματα και οι ευεργετικές συνέπειες της τεχνολογικής μεταρρύθμισης στο χώρο της Δικαιοσύνης θα είναι ορατά και εμφανή σε κάθε πολίτη ή επιχείρηση που απευθύνεται στα Δικαστήρια.

Και αυτό είναι απολύτως φυσικό: Ο εκσυγχρονισμός του δικαστικού συστήματος θα δημιουργήσει ευέλικτες και φιλικές προς τον πολίτη υπηρεσίες. Οι σύγχρονες πληροφοριακές δομές θα συμβάλουν στην εμπέδωση της εμπιστοσύνης του κοινωνικού συνόλου στη Δικαιοσύνη, θα επιτύχουν μεγαλύτερη διαφάνεια και παραγωγικότητα στη λειτουργία της και θα υποστηρίξουν την προσπάθεια αντιμετώπισης της διαφθοράς.

Και βέβαια, σε γενικότερο επίπεδο, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο εκσυγχρονισμός του δικαστικού μας συστήματος θα βοηθήσει καταλυτικά στη διαμόρφωση του κατάλληλου οικονομικού περιβάλλοντος που θα προσελκύσει νέες επενδύσεις και θα τονώσει την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας. Αλλωστε, η σύγχρονη και ταχεία απονομή της Δικαιοσύνης αποτελεί βασικό προαπαιτούμενο για κάθε οικονομική δραστηριότητα και εν τέλει για την πολυπόθητη ανάκαμψη της χώρας μας.