Στην εποχή του Web 2.0, η διακυβέρνηση της χώρας περνάει σε νέα χέρια, ή έστω, κάτω από πολλά εξονυχιστικά βλέμματα (και πληκτρολόγια). Αυτό, έχει οδηγήσει σε εντυπωσιακές διαδικτυακές εξελίξεις, τόσο από πλευράς πολιτών, όσο και από την πλευρά του κράτους.

Πηγή: Παρατηρητήριο για την Κοινωνία της Πληροφορίας, Επιμέλεια: Χριστίνα Ροζάκη

Από το 1999 και το σχέδιο δράσης του «eEurope», οι Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών έχουν συμβάλλει στον κυβερνητικό εκσυγχρονισμό – αρχικά με την ανάρτηση πληροφοριών στο Διαδίκτυο (λ.χ. στοιχεία φορέων και διαδικασιών), έως την ηλεκτρονική μεταφορά διαδικασιών και συναλλαγών (λ.χ. έκδοση πιστοποιητικού γεννήσεως ή δήλωση ασφαλιστικών εισφορών).

Σήμερα, το Σχέδιο Δράσης i2010 καταλαμβάνει πολύ υψηλή θέση στην ηλεκτρονική διακυβέρνηση, κάνοντας, μάλιστα, τις ανάλογες επενδύσεις σε σημαντικούς πόρους για να το αποδείξει. Μια έρευνα του 2007 για την Κοινωνία της Πληροφορίας (ΚτΠ) έδειξε ότι το 10% του τζίρου του κλάδου Πληροφορικής πηγαίνει σε έργα του Δημοσίου. Τα νέα στατιστικά στοιχεία, ωστόσο, δείχνουν ότι η αποτελεσματικότητά τους ίσως να μην είναι τόσο υψηλή – τόσο όσον αφορά στην αποδοτικότητα του φορέα που παρέχει την υπηρεσία, όσο και για την αποδοχή και χρήση των υπηρεσιών από πολίτες και επιχειρήσεις.

Νέες τεχνολογίες στο Δημόσιο
Σύμφωνα με το κείμενο της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής i2010, οι δημόσιες υπηρεσίες πρέπει να γίνουν «καλύτερες, πιο αποδοτικές και πιο προσβάσιμες», προκειμένου να μεγιστοποιηθούν τα οφέλη των νέων τεχνολογιών. Εχοντας εισέλθει στην 4η Προγραμματική Περίοδο, η οποία προσβλέπει να έχει αποτυπωθεί ουσιαστική πρόοδος ως το 2015, η πίεση για μεγαλύτερη ανάπτυξη αυξάνεται όλο και περισσότερο.

Οπως, μάλιστα, έδειξε και η καμπάνια του «EasyGov» (www.easygov.gr) για τη χρήση των ηλεκτρονικών δημόσιων υπηρεσιών, οι πολίτες φαίνεται να αναγνωρίζουν τα οφέλη της ηλεκτρονικής παροχής υπηρεσιών και είναι πρόθυμοι να τα χρησιμοποιήσουν. Η πραγματικότητα, ωστόσο, διαφέρει κατά πολύ. Στην πράξη, η διείσδυση των ηλεκτρονικών δημόσιων υπηρεσιών παραμένει αρκετά περιορισμένη.

Από μια έρευνα του Παρατηρητηρίου για την ΚτΠ το 2008, προκύπτει ότι μόλις ένα 6% των Ελλήνων πραγματοποίησε ολοκληρωμένες ηλεκτρονικές συναλλαγές με το δημόσιο. Ωστόσο, το ποσοστό των ανθρώπων που αναζητούν πληροφορίες από ιστοσελίδες δημόσιων φορέων είναι πιο υψηλό (19%), αλλά συγκριτικά με το ποσοστό των χρηστών του Διαδικτύου (34%) παραμένει χαμηλό.

Καθώς ανάλογα ποσοστά ισχύουν για αρκετές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ένα θεμιτό συμπέρασμα είναι ότι οι υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης δεν έχουν ενσωματωθεί αποτελεσματικά στην καθημερινότητα των πολιτών. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο πολύπλοκο θεσμικό πλαίσιο, ή και την έλλειψη διαλειτουργικότητας εφαρμογών μεταξύ φορέων, ανάμεσα σε άλλα.

eGovernment 2.0
Το Νοέμβριο του 2009 υπογράφηκε στο Μάλμο της Σουηδίας μια κοινή υπουργική διακήρυξη ανάμεσα στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που τονίζει ότι στόχος πλέον είναι η λειτουργικότητα και τα μέσα που θα κάνουν τις παραγόμενες υπηρεσίες περισσότερο εύχρηστες και φιλικές. Εν ολίγοις, ο κύριος στόχος είναι η «ικανοποίηση των πολιτών».

Η κοινή δέσμευση ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες είναι η ανάπτυξη ευφυέστερων ηλεκτρονικών δημόσιων υπηρεσιών για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις. Για τη νέα αυτή εποχή, έχει ήδη αποδοθεί ο όρος «eGovernment 2.0» ή «Διακυβέρνηση 2.0», που προτρέπει τους πολίτες να παίρνουν ενεργό ρόλο στη διακυβέρνηση, μέσα από τη συμμετοχή τους στη λήψη αποφάσεων, στον έλεγχο της διαφάνειας και διαχείρισης και ούτω καθεξής.


Τα εργαλεία διακυβέρνησης
Στη διαμόρφωση αυτής της δυναμικής, συμβάλλουν κατά κύριο λόγο τα εργαλεία του «web 2.0» που έχουν στη διάθεσή τους τόσο οι κυβερνήσεις όσο και οι πολίτες. Το web 2.0 αφορά στις νέες διαδικτυακές εφαρμογές με προηγμένες δυνατότητες που επιφέρουν σημαντικές μεταβολές στον τρόπο επικοινωνίας, αλληλεπίδρασης και ηλεκτρονικής συνεργασίας των χρηστών.

Τα αποτελέσματα ήδη φαίνονται μέσα από τη δικτύωση κοινωνικών ομάδων όπως Facebook και MySpace, από το μοίρασμα περιεχομένου μέσα από blog, wiki ή Flickr και από την έκφραση προτιμήσεων όπως Last.fm και de.li.cious. Τα νέα αυτά εργαλεία έχουν αλλάξει δραματικά τη σχέση του χρήστη με το Διαδίκτυο: πλέον, ο χρήστης εμπλέκεται στη συνεισφορά περιεχομένου, και αναδεικνύεται σε διαμορφωτή απόψεων.

Από το γραφείο του Πρωθυπουργού μέχρι τα Μάρμαρα του Παρθενώνα
Το σωματείο «Διεθνής Διαφάνεια – Ελλάς» (transparency.gr/petitions.aspx) προσκαλεί πολίτες και φορείς να συμμετάσχουν στην αναχαίτιση της διαφθοράς. Στο site returnthemarbles.com μπορεί κανείς να υπογράψει για την επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα. Στη βρετανική ιστοσελίδα patientopinion.org.uk, οι πολίτες προτείνουν λύσεις για την καλύτερη λειτουργία του εθνικού συστήματος υγείας, ενώ στο ελληνικό labs.opengov.gr καλούνται όλοι οι ενδιαφερόμενοι πολίτες να συμβάλουν στον ανασχεδιασμό των κυβερνητικών ηλεκτρονικών υπηρεσιών.

Καθ’ αυτό τον τρόπο, οι τεχνολογίες του web 2.0 παρέχουν στους χρήστες τα εργαλεία και την ελευθερία να δημιουργήσουν κανάλια πληροφορίας για οποιοδήποτε θέμα τους αφορά.

Top 5
Το votewatch.eu έκανε το διαδικτυακό του ντεμπούτο πριν από έξι μήνες με στόχο να βελτιώσει το δημόσιο διάλογο και να αυξήσει τη διαφάνεια στη διαδικασία λήψης αποφάσεων στην ΕΕ, ενώ μέσω της σελίδας europatweets.eu δίνεται η ευκαιρία σε όλους τους πολίτες να παρακολουθούν τις δηλώσεις και ενέργειες των κυβερνητικών στελεχών από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Στα εγχώρια ιντερνετικά κύματα έχει τραβήξει την προσοχή το govmeter.wegov.gr ή αλλιώς το «κυβερνόμετρο» που ελέγχει την εξέλιξη ή μη των υποσχέσεων της παρούσας κυβέρνησης. Στις ΗΠΑ, το πρωτοποριακό it.usaspending.gov παρέχει αναλυτικές πληροφορίες για τις κυβερνητικές δαπάνες, καθώς και την εξέλιξή τους στο χρόνο.

Τέλος, στη Βρετανία, το site rewiredstate.org καλεί όλους τους ανθρώπους να «δείξουν στο κράτος» πώς μπορεί να προσεγγίσει καλύτερα τα θέματα διαφάνειας και τεχνολογίας. Μάλιστα, στο πλαίσιο των ενεργειών τους, τα μέλη του οργανώνουν κάθε χρόνο και την «Ημέρα Υποκλοπής της Κυβέρνησης» (National Hack the Government Day), όπου διάφοροι προγραμματιστές δημιουργούν εφαρμογές με ροές δεδομένων από κυβερνητικές ιστοσελίδες.

Διαδίκτυο στην καθημερινή ζωή
Με τον πολίτη να εμπλέκεται και να καινοτομεί με τις γνώσεις και απόψεις του, είναι προφανές ότι οι κυβερνήσεις οδεύουν προς νέα μοντέλα διακυβέρνησης. Αλλά, η επιτυχία και η ταχύτητα ενσωμάτωσής του εξαρτάται από την ετοιμότητα του κοινού να χρησιμοποιήσει τις νέες τεχνολογίες. Στη χώρα μας, ένα 51% χρησιμοποιεί Η/Υ, το 44% έχει πρόσβαση στο Internet και το 34% είναι τακτικοί χρήστες. Μόλις 3 στους 10 χρήστες δηλώνουν πως το Διαδίκτυο έχει αντικαταστήσει τις επισκέψεις του στους δημόσιους φορείς. Στόχος, πλέον, της Διακυβέρνησης 2.0 είναι η αύξηση αυτού του δείκτη, προκειμένου το δημόσιο να μεταμορφωθεί σε έναν ευέλικτο και αποτελεσματικό μηχανισμό.