Η διακεκριμένη ερευνήτρια στο IBM Research Lab της Ζυρίχης, Έλλη Ανδρουλάκη, μιλάει για το blockchain, την ασφάλεια, τα προϊόντα και τις εφαρμογές του.

Πώς νιώθει, αλήθεια, ένας ερευνητής όταν βλέπει τα αποτελέσματα της δουλειάς του να βρίσκουν πρακτική εφαρμογή και μάλιστα σε ευρεία κλίμακα; Πώς έχουν επηρεαστεί οι «συνήθεις» έρευνες, σ’ ένα μεγάλο κέντρο, όπως το IBM Research Lab, αλλά και η ζωή των ερευνητών που εργάζονται σ’ αυτό, από το τσουνάμι της πανδημίας; Πώς αντιμετωπίζουμε καλύτερα τα μεγάλα προβλήματα και τους κινδύνους λόγω μεταφοράς της δουλειάς από το γραφείο στο σπίτι; Αυτά ήταν κάποια από τα ερωτήματα που το netweek απηύθυνε -μέσω τηλεδιάσκεψης, φυσικά- στην ελληνίδα μηχανικό Έλλη Ανδρουλάκη που, παρότι νεότατη, είναι ήδη «διακεκριμένη ερευνήτρια» στο ερευνητικό κέντρο της «μεγάλης μπλε» στη Ζυρίχη και συγκαταλέγεται στους πρωταγωνιστές του χώρου του blockchain.

Τα πολυπράγμονα εργαστήρια της Ζυρίχης
Η πανδημία μπορεί να είναι το θέμα των ημερών, το οποίο έχει επηρεάσει με χίλιους τρόπους την καθημερινότητά μας, όμως, στα εργαστήρια της Ζυρίχης ασχολούνται με πολλά άλλα θέματα… Ανάμεσά τους και το Hyperledger Fabric, τη γνωστή ευέλικτη και ανοικτού κώδικα πλατφόρμα του Linux Foundation, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως βάση για την ανάπτυξη εφαρμογών ή λύσεων σε modular αρχιτεκτονική. Η ΙΒΜ βρίσκεται πίσω από την αρχιτεκτονική και την ασφάλεια της πλατφόρμας, η οποία χρησιμοποιείται σε επιχειρηματικό επίπεδο, με την Έλλη Ανδρουλάκη να παίζει σημαντικό ρόλο στις εξελίξεις.

Αριστούχος της Σχολής Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών Υπολογιστών του ΕΜΠ, με διδακτορικό από το Columbia της Νέας Υόρκης, η Έλλη ασχολήθηκε αρχικά με εφαρμογές εφαρμοσμένης κρυπτογράφησης στο ηλεκτρονικό εμπόριο και θέματα προσωπικού απορρήτου. Στο πλαίσιο της διατριβής για το μεταδιδακτορικό της, στο φημισμένο ΕΤΗ της Ζυρίχης, ήταν από τους πρώτους που επεσήμαναν και ανέδειξαν (2011) τα τρωτά σημεία του bitcoin, ενέργεια που την έκανε πολύ γνωστή στο οικοσύστημα του blockchain. Ξεκίνησε τη συνεργασία της με την ΙΒΜ Research, στην ίδια πόλη το 2013, εστιάζοντας σε blockchain security components, διεύρυνε το ερευνητικό πεδίο της με τη στρατηγική στη συγκεκριμένη τεχνολογία και μόλις πρόσφατα ανακηρύχθηκε distinguished researcher -μεγάλη τιμή που ελάχιστοι την έχουν, στη Ζυρίχη- έχοντας πλέον στην ευθύνη της την ασφάλεια και το σχεδιασμό, ενώ παράλληλα βρίσκεται σε στενή συνεργασία και με την ομάδα που χειρίζεται τα προϊόντα του blockchain (πλατφόρμα και εφαρμογές), εστιάζοντας στη λειτουργικότητα και επεκτασιμότητα των λύσεων για διάφορα μοντέλα χρήσης.

Ασφαλής και καθολική λύση
«Σ’ ό,τι αφορά στη δουλειά που κάνουμε στον τομέα των εφαρμογών, ως ερευνητές επεξεργαζόμαστε ένα πρόβλημα ή ένα use-case και προσφέρουμε πολυδιάστατη λύση στο κομμάτι της προστασίας των ευαίσθητων (προσωπικών ή επιχειρησιακών) δεδομένων και της ασφάλειας, ώστε τυχόν προβλήματα να αντιμετωπιστούν μια και καλή…» τονίζει. Δηλαδή; «Κοιτάμε να προσφέρουμε μια ασφαλή και καθολική λύση. Ασχολούμαστε, για παράδειγμα, με τα privacy enterprise data στο χώρο της τροφοδοτικής αλυσίδας και το πώς θα διασφαλίσουμε τη σύνδεση μεταξύ του ψηφιακού και του φυσικού κόσμου – τομέας στον οποίο μπορούμε να πετύχουμε πολλά! Προσπαθούμε να συστηματοποιήσουμε τρόπους ανίχνευσης της πηγής και επιβεβαίωσης του γνήσιου ενός προϊόντος, με τους οποίους τα φυσικά προϊόντα (αντικείμενα) συνδέονται άρρηκτα με τα ψηφιακά τους αποτυπώματα.

Μπορούμε να παρακολουθήσουμε την ιχνηλασιμότητα, για παράδειγμα, στη διατροφική αλυσίδα, ως προς την προέλευση των γεωργικών προϊόντων και τροφίμων, και σε άλλους τομείς στους οποίους αυτό έχει πολύ μεγάλη σημασία όπως η φαρμακοβιομηχανία, όπου η έγκαιρη ανίχνευση ψεύτικων προϊόντων και των υπαίτιων της ύπαρξής τους, σώζει ζωές». «Αυτό που επιπλέον κάνουμε εμείς, είναι να εξασφαλίσουμε τη σύνδεση μεταξύ του φυσικού προϊόντος και του ψηφιακού αποτυπώματός του, με ειδικούς identifiers, οι οποίοι αλλοιώνονται και καταστρέφονται (οπότε το νοθευμένο προϊόν ουσιαστικά αχρηστεύεται) μόλις προσπαθήσει κάποιος να το πειράξει.

Μ’ αυτό τον τρόπο, ενισχύεται το δίχτυ ασφάλειας, το οποίο απλώνουμε για να προστατεύσουμε ένα προϊόν», προσθέτει. Ένα άλλο παράδειγμα πιθανής εφαρμογής της δουλειάς της ομάδας της Ζυρίχης (σ’ ό,τι αφορά στη διασύνδεση με τον φυσικό κόσμο) και συνεργατών στην Ινδία (σ’ ό,τι αφορά στο ιδιωτικό απόρρητο των δεδομένων) που δίνουν τεχνική αναφορά στην Έλλη, είναι το Food Trust (γνωστή πλατφόρμα για την τροφοδοτική αλυσίδα, βασισμένη στο Hyperledger Fabric) η οποία ήδη βρίσκει σημαντική εφαρμογή σε παγκόσμιο επίπεδο. Ξεκίνησε, βεβαίως, από τις ΗΠΑ και τις μεγάλες αλυσίδες, με πρώτο επιτυχημένο πιλότο στη Walmart, και συνεισφέρει στην αποδοτικότητα της αλυσίδας, στη διαφύλαξη της μπράντας και την ασφάλεια τροφίμων.

Δουλειά από το σπίτι και προφυλάξεις
Μιλάμε τόσην ώρα έμμεσα ή άμεσα για security, τι γίνεται όμως, τώρα με το Work From Home, στο οποίο αναγκαστήκαμε να καταφύγουμε λόγω της πανδημίας; Οι κίνδυνοι έχουν πάει στον Θεό; ρωτάμε.

«Ένα μεγάλο θέμα, περισσότερο για τις επιχειρήσεις, είναι ότι οι συναντήσεις face to face ανάμεσα σε στελέχη τους που θέλουν να συνεννοηθούν για οποιοδήποτε θέμα, έχουν σταματήσει ή περιοριστεί κατά πολύ… Από την άλλη, στα συστήματα ανταλλαγής στοιχείων και τηλεδιάσκεψης που χρησιμοποιούμε για να λύσουμε αυτό το πρόβλημα, έχουν παρουσιαστεί άπειρα bugs. Έχουν γίνει πλέον πολύ σημαντικά εργαλεία για τη λειτουργία της εταιρείας, άρα -για να ελαχιστοποιήσουμε τις επιπτώσεις- πρέπει να δώσουμε ιδιαίτερη προσοχή στην προστασία των υπολογιστών, των κινητών κλπ.»

Ποια συμβουλή θα είχε να δώσει, λοιπόν, μια ειδική σε θέματα ασφαλείας, στους εργαζομένους για το τι πρέπει να προσέχουν ιδιαίτερα; «Με δεδομένο ότι ανταλλάσσεται πλέον μέσω υπολογιστών πολύ μεγαλύτερος όγκος πληροφορίας, απ’ ό,τι προηγουμένως, θα πρέπει να τηρούν πιστά τα policies, τους κανονισμούς ασφαλείας των επιχειρήσεων στις οποίες εργάζονται για την προστασία των συστημάτων, να μην παραβλέπουν τις λύσεις που υπάρχουν, αλλά και να κρατούν συνεχώς ενημερωμένο το λογισμικό το οποίο χρησιμοποιούν».

Περί Proximity Tracing
«Σ’ ό,τι αφορά τεχνολογίες που έχουν να κάνουν με τον ιό (π.χ., εφαρμογές proximity tracing), θα ήθελα, επίσης, να κάνω ένα σχόλιο γιατί πολλά έχουν γραφτεί. Πρόκειται για μια εφαρμογή που ποικίλλει στην εκτέλεσή της, ανάλογα με τη χώρα και την κουλτούρα/νομοθεσία η οποία επικρατεί εκεί – κάπου μπορεί να θεωρηθεί ότι αυτού του είδους η ιχνηλασιμότητα δίνει πρόσβαση και σε ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα, κάπου αλλού, όχι. Η τεχνολογία μπορεί να δώσει λύση σε πολλές τεχνικές προκλήσεις που προκύπτουν, π.χ. μας προσφέρει τρόπους να πετύχουμε το τελικό αποτέλεσμα χωρίς να παραβιαστούν τα προσωπικά δεδομένα των πολιτών. Θέλει, όμως, σωστή μελέτη από τα κατάλληλα άτομα (άτομα με εμπειρία και γνώση σε τεχνολογίες προστασίας προσωπικών δεδομένων και ασφάλειας).

Για παράδειγμα, η τεχνολογία που βλέπουμε εμείς, είναι «αδελφάκι» του contact tracing. Υπάρχουν πρωτόκολλα, τα οποία εφαρμόζουμε και τις πληροφορίες που συγκεντρώνονται δεν τις μοιραζόμαστε με τρίτους διασφαλίζοντας την τήρηση του ιδιωτικού απορρήτου. Προφανώς, οι όποιες επιλογές μπορεί να αλλάζουν από χώρα σε χώρα – κάθε μια μπορεί να υιοθετεί διαφορετικό μοντέλο, ενώ υπάρχουν και εύλογα ερωτήματα, πχ. τι θα συμβεί αν ένας server «παραβιαστεί» και τα δεδομένα που έχει μαζέψει γίνουν διαθέσιμα σε κάποιον εισβολέα; Σε τέτοιες περιπτώσεις είναι σημαντικό να υπάρχει στην εφαρμογή περιθώριο, από πλευράς διαδικασιών, ώστε να διασφαλιστεί πως τα προσωπικά δεδομένα βρίσκονται υπό τον έλεγχο του ιδιοκτήτη τους, χωρίς να επηρεάζεται η αξία που μπορούν να προσφέρουν σε εφαρμογές τρίτων». Καμπανάκι -πρέπει να τελειώνουμε, για να περάσει στην επόμενη τηλεδιάσκεψη- τελευταία ερώτηση: Πόσο έχει επηρεάσει τη δική της προσωπική ζωή η δουλειά στο σπίτι; «Για μένα, η πανδημία ήταν ένα μικρό διάλειμμα από την καθημερινή δουλειά στο γραφείο… Έχω μια μικρή κόρη που χάρηκε πολύ την παρουσία μου στο σπίτι, αυτές τις εβδομάδες… Όμως, τελικά, είναι πώς θα συνηθίσει κανείς – εμείς (γιατί και ο πατέρας της εργαζόταν, επίσης, από το σπίτι) είχαμε καθιερώσει πρωτόκολλο, με συγκεκριμένες ώρες δουλειάς – μας περίμενε και το χαιρόμασταν πολύ. Υπάρχουν δυσκολίες, βεβαίως, όμως δεν είναι ανυπέρβλητες».