Ο νέος πρόεδρος του μεγαλύτερου οργανισμού επαγγελματιών Πληροφορικής στον κόσμο, Γιάννης Ιωαννίδης, μιλάει αποκλειστικά στο netweek, έξι μήνες μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, για τις τεράστιες προκλήσεις και ευκαιρίες που αντιμετωπίζει ο κλάδος, αλλά και τις δικές του προτάσεις προκειμένου να ανταποκριθεί καλύτερα στα κελεύσματα των καιρών.

Η ACM (Association for Computer Machinery) είναι ο μεγαλύτερος και σημαντικότερος παγκόσμιος οργανισμός επαγγελματιών Πληροφορικής, κυρίως ερευνητών (από εκεί ξεκίνησε), αλλά και ανθρώπων από τη βιομηχανία, την εκπαίδευση, την πολιτική κοκ. Σήμερα έχει περίπου 115.000 μέλη, μόνο ιδιώτες – όχι εταιρείες, από τους οποίους το 45% βρίσκεται στην Αμερική και οι υπόλοιποι σε 193 χώρες ανά τον κόσμο. Είναι ένας παγκόσμιος οργανισμός που ως αποστολή του έχει να βοηθάει την ανάπτυξη της τέχνης, της επιστήμης, της μηχανικής, και των εφαρμογών της Τεχνολογίας και της Επιστήμης της Πληροφορικής με έναν τρόπο ανοιχτό, διαχέοντας τη γνώση και βοηθώντας τα μέλη του να υπηρετούν με τον καλύτερο τρόπο τις ανάγκες της τεχνολογικής / επιστημονικής κοινότητας και συνολικότερα της κοινωνίας.

Ξεκινώντας την τέταρτη 25ετια της ζωής της, η ACM έχει από τον Ιούλιο στο «τιμόνι» της έναν Έλληνα, τον καθηγητή Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνίων του ΕΚΠΑ, Γιάννη Ιωαννίδη, που δέχθηκε να μας μιλήσει για τον οργανισμό, το σημερινό στίγμα του και τις προοπτικές του, σε ένα τοπίο που μεταβάλλεται ταχύτατα και διαρκώς.

Το δικό μου «σπίτι»
«Προσωπικά, θεωρώ την ACM το επαγγελματικό μου ‘σπίτι’ – έχω μια ιστορία περίπου 40 χρόνων εκεί, καθώς έγινα μέλος της από φοιτητής. Τα τελευταία 17-18 χρόνια κλήθηκα να βοηθήσω και στα κοινά, πέρα από το επιστημονικό κομμάτι της συμμετοχής μου σε επιτροπές συνεδρίων και σε δημοσιεύσεις. Η ACM έχει στη δομή της αρκετές Ομάδες Ειδικού Ενδιαφέροντος, που είναι ο θεματικός ιστός της Επιστήμης και της Τεχνολογίας της Πληροφορικής. Εγώ συμμετείχα στην Ομάδα Ειδικού Ενδιαφέροντος για τη Διαχείριση των Δεδομένων, που είναι η δική μου περιοχή, και πήγαινα στα σχετικά συνέδρια. Έγινα αντιπρόεδρος και στη συνέχεια πρόεδρος της Ομάδας, πέρασα σε άλλες θέσεις οριζόντιας συνεισφοράς στην ACM, τη διετία ‘18-‘20 ήμουν γραμματέας-ταμίας του οργανισμού, και πρόσφατα εκλέχτηκα πρόεδρος – από την 1η Ιουλίου και για τα δυο επόμενα χρόνια θα έχω αυτό το αξίωμα».

Κρίσιμο σημείο καμπής
«Ο οργανισμός βρίσκεται αυτή τη στιγμή σ’ ένα σημείο καμπής, όπως η ίδια η Πληροφορική, αλλά και ολόκληρη η ανθρωπότητα! Η Πληροφορική παίζει πλέον τεράστιο ρόλο στη ζωή μας – τίποτα δεν μπορούμε να κάνουμε χωρίς τη βοήθειά της κι αυτό δίνει τρομερές ευκαιρίες για ανέλιξη της επιστήμης και των εφαρμογών της, όμως ταυτόχρονα δημιουργεί μεγάλες προκλήσεις και ευθύνες. Η επίδρασή μας στην κοινωνία δεν μπορεί να είναι πιά ένα ανεύθυνο, διανοητικό, επιστημονικό και τεχνολογικό παιχνίδι. Όσα κάνουμε επηρεάζουν τη ζωή και την καθημερινότητα όλων μας.

Πρέπει, λοιπόν, να δείξουμε υπευθυνότητα σ’ ό,τι αφορά στην κρίση των τεχνολογιών μας, τα ethics, αλλά και στην αντιμετώπιση των κοινωνικών προκλήσεων: κλιματική αλλαγή, βιώσιμη και αειφόρος ανάπτυξη, φτώχεια, ισότητα, fake news και τόσα άλλα. Υπάρχουν προκλήσεις που δεν έχουν άμεση σχέση μ’ εμάς, απλά καλούμαστε να βοηθήσουμε, όμως άλλες τις προκαλούμε εμείς, με την τεχνολογία, οπότε καλούμαστε να τις αντισταθμίσουμε, έχοντας πολύ μεγαλύτερη ευθύνη.

Όλα αυτά φέρνουν και την ACM σ’ ένα σημείο καμπής. Πρέπει να αλλάξει και, αν ναι, προς τα πού πρέπει να κινηθεί; Πώς να ευαισθητοποιήσει τους Πληροφορικούς για τις κοινωνικές ευθύνες τους; Πώς να μειώσει τις υπαρκτές ανισότητες, ακόμα και μέσα στον χώρο της Πληροφορικής; Η ποικιλότητα που υπάρχει, τουλάχιστον σε κάποιους χώρους, δεν είναι αυτή που θα μπορούσε. Για όλα αυτά -χωρίς, βεβαίως, να εγκαταλείπουμε τη διάθεση για νεωτερισμό και καινοτομία στην επιστήμη και την τεχνολογία αυτή καθαυτή- πρέπει να φροντίσουμε η ACM να μεταμορφωθεί και να μετεξελιχθεί ώστε να επιτρέψει στα μέλη της και σ’ όλη την κοινότητα να συνεισφέρουν στο να πάει μπροστά η ανθρωπότητα».

Η πρόκληση της νέας 25ετίας
«Η ACM έχει πίσω της μια ιστορία 75 χρόνων, εγώ αναλαμβάνω στο ξεκίνημα της τέταρτης 25ετίας. Έχω ήδη διαμορφώσει μια στρατηγική κι ένα πλάνο εφαρμογής της, το οποίο αποκαλώ ACM 4.0. Όταν ήμουν υποψήφιος, κατέγραψα τρεις – τέσσερις συγκεκριμένες πτυχές της σφαίρας δραστηριοτήτων της ACM πάνω στις οποίες ήθελα και υποσχέθηκα να δουλέψω. Στο πλαίσιο της εκλογικής διαδικασίας, ο συνάδελφος από τις ΗΠΑ που ήταν αντίπαλός μου κι εγώ διαμορφώσαμε ένα σύστημα που επέτρεπε στα μέλη να μας κάνουν ερωτήσεις, για να αποφασίσουν ποιόν θα ψηφίσουν. Μέσα απ’ όλη αυτή τη διαδικασία -που ήταν τρομερά επίπονη, αλλά συνάμα τρομερά εκπαιδευτική για εμάς- προέκυψαν πολλά άλλα θέματα τα οποία, από τότε που ανέλαβα, διαμόρφωσα σε ένα μεγάλο πλάνο πτυχών και πιθανών δράσεων, στις οποίες η ACM πρέπει να ενσκήψει και να δει πώς θα προχωρήσει…

Πριν από λίγο καιρό, το 17μελές Συμβούλιο της ACM συναντήθηκε για τρεις ημέρες στην Αθήνα (ήταν μόλις η δεύτερη φορά που συνεδρίαζε εκτός ΗΠΑ, από την ίδρυση του οργανισμού, κι αυτό έχει τον συμβολισμό του) και ενέκρινε όλο το master plan, οπότε ξεκινάμε την υλοποίηση. Κάποια θέματα είναι εσωτερικά, σχετίζονται με τη λειτουργία του οργανισμού (όπως η δημιουργία γραφείου στην Ευρώπη ή/και την Ασία), κάποια άλλα έχουν να κάνουν με την εξωστρέφειά μας, το παγκόσμιο αποτύπωμα του οργανισμού, ενώ στόχος μας είναι επίσης να προσελκύσουμε περισσότερους νέους, που πλέον δεν νιώθουν την ανάγκη να ανήκουν κάπου, όπως παλιά. Οι φοιτητές (έχουμε περίπου 30.000 στους 115.000), μόλις βγουν στην αγορά, συνήθως χάνουν την επαφή τους με την ACM. Μεγάλη πρόκληση, λοιπόν, είναι να ενισχύσουμε τις υπηρεσίες που έχουν νόημα γι’ αυτούς, για να μείνουν και να συνδράμουν στο ευρύτερο έργο του οργανισμού».

Αναγκαίος ο κώδικας δεοντολογίας
«Ένα άλλο σημαντικό θέμα είναι ο κώδικας ηθικής και δεοντολογίας που έχει η ACM, ένα κόσμημα! Αρκετοί άλλοι οργανισμοί τον έχουν υιοθετήσει ως έχει, καθώς είναι πολύ πρόσφατος (μόλις τεσσάρων ετών) και καλύπτει όλα τα σύγχρονα θέματα, όσον αφορά στα φυσικά πρόσωπα – το μόνο πρόβλημα είναι ότι πρέπει να ενισχυθεί η διάχυσή του και η αποτύπωση της εφαρμογής του, σε διάφορες περιπτώσεις, στο πλαίσιο εταιριών.

Προσωπικά, θέλω να φέρω τον κώδικα στο επίκεντρο της συμμετοχής της κοινότητας στα δρώμενα της ACM – προφανώς, τα μέλη πρέπει να τον αποδέχονται και η συμπεριφορά τους να είναι σύμφωνη μ’ αυτόν. Ως πριν από λίγα χρόνια, αυτά τα θέματα είχαν πολύ μικρότερη σημασία -καθώς η επίδρασή μας στην κοινωνία ήταν περιορισμένη- όμως, τώρα είναι πολύ σημαντική και θέλω να φέρω αυτό το θέμα στο προσκήνιο.

Άλλο ένα μεγάλο θέμα είναι να βρούμε τρόπους να βοηθήσουμε τα μέλη μας ώστε να συμμετέχουν σε δράσεις σχετικές με τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης του ΟΗΕ -κάτι πολύ σημαντικό για μένα, επειδή συμμετέχω στο Δίκτυο (επιστημόνων και ερευνητών, με μέλη του 1750 πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα παγκοσμίως) Λύσεων για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη του ΟΗΕ, και μάλιστα στον Παγκόσμιο Κόμβο του Δικτύου για το Κλίμα, που θεμελιώθηκε στην Αθήνα, τον περασμένο Ιούλιο, όπου είμαι ένας από τους αντιπροέδρους».

Σε καλό δρόμο η ανοικτότητα
«Πολύ μεγάλο θέμα, επίσης, είναι η ανοικτότητα στην επιστημονική έρευνα. H ACM βρίσκεται ήδη σε καλό δρόμο για ανοικτή πρόσβαση στις δημοσιεύσεις της, αλλά θέλω να ισχυροποιήσουμε τον όλο κύκλο της ανοικτής επιστήμης. Έχει γίνει δουλειά, αλλά πρέπει να έχεις ανοικτά τα δεδομένα, τον κώδικα του λογισμικού που παράγεις, κτλ., κι όλα αυτά να είναι συνδεδεμένα, να μπορείς να απελευθερώνεις δημοσιεύσεις γι’ αυτό που κάνεις πριν το τελειώσεις, ώστε να κινείται και να «ακούγεται» η επιστήμη, να υπάρχει διάλογος και διαφάνεια. Έχουμε ευθύνη απέναντι στην κοινωνία, που, μέσω των φόρων της πληρώνει για ό,τι κάνουμε – πρέπει να σπάσουν τα διάφορα επιστημονικά silo, να μην μπορούν οι ιδιώτες εκδότες να θησαυρίζουν (όπως γίνεται συχνά) υπέρμετρα από τη διαδικασία έκδοσης των άρθρων, να υπάρχει ανοικτή κριτική (reviewing).

Αυτός που βλέπει και κρίνει το άρθρο σου να το υπογράφει, κάτι που δεν γίνεται σήμερα, με αποτέλεσμα να μην ασχολούνται όλοι όσο πρέπει, ενίοτε να κρίνουν χωρίς να κατανοούν, ή και σε ακραίες περιπτώσεις, να υπηρετούν συμφέροντα συγκεκριμένων ομάδων. Στο πλαίσιο της ανοικτής επιστήμης, η κριτική είναι επιστημονική συνεισφορά. Θέλω να ωθήσω την Πληροφορική ως τομέα προς τα εκεί, διαμορφώνοντας την αναγκαία υποδομή».

Η προσωπική καριέρα
«Παραμένω κανονικά καθηγητής πλήρους απασχόλησης στο ΕΚΠΑ – δεν προβλέπεται καθεστώς μερικής, ακόμα κι αν είσαι πρόεδρος ενός τόσο σημαντικού παγκόσμιου οργανισμού! Για περίπου 10 χρόνια ήμουν εθνικός εκπρόσωπος σε ευρωπαϊκές επιτροπές αλλά, έπειτα από ένα τόσο μεγάλο διάστημα συνεισφοράς, απαγκιστρώνομαι προκειμένου να απελευθερωθεί χρόνος για τις δραστηριότητες του νέου ρόλου μου. Αν χρειαστεί, θα πάρω και σαββατική άδεια ή άδεια άνευ αποδοχών, για να ανταπεξέλθω στις νέες μεγάλες μου ευθύνες. Όσο για τις ερευνητικές και αναπτυξιακές δραστηριότητές μου -η ομάδα μου περιλαμβάνει κοντά 100 άτομα, που «τρέχουν» περίπου 30 έργα- ευτυχώς, έχω «ευλογηθεί» με καταπληκτικούς συνεργάτες. Έχουν διαμορφωθεί υποομάδες όπου υπάρχουν senior άνθρωποι οι οποίοι ουσιαστικά τις συντονίζουν, με εμένα να έχω πιο στρατηγικό ρόλο. Συνεχίζονται όλα κανονικά, λοιπόν…».

Οι δυο πλευρές του ίδιου νομίσματος
«Από τα σύγχρονα επιστημονικά και τεχνολογικά θέματα, όλα είναι προκλήσεις, όλα είναι κρίσιμα: επιστήμη δεδομένων, υπερυπολογιστές, ΙοΤ, επικοινωνία ανθρώπου – υπολογιστή, human brain… Στους θεματικούς χώρους της επιστήμης, δεν μπορώ να ξεχωρίσω ποιος είναι περισσότερο σημαντικός. Όλα συνδέονται πλέον μεταξύ τους κι όταν λέμε ‘μετά από αυτό, δεν έχει κάτι άλλο να κάνεις’, αρκεί να αλλάξει λίγο η τεχνολογία για να αντιμετωπίσεις καινούριες προκλήσεις, ακόμα και σ’ αυτό που θεωρούσες τελειωμένο… Από την άλλη, οι κίνδυνοι είναι παρόντες σε όλα όσα είπαμε – είναι οι δυο πλευρές του ίδιου νομίσματος!

Κάθε άλμα και επανάσταση που έγινε στην ανθρωπότητα, κάθε ανακάλυψη του ανθρώπου μπορείς να τη χρησιμοποιήσεις είτε για καλό, είτε για κακό… φέρνει ευκαιρίες, αλλά και κινδύνους. Έτσι και τώρα: με την άνθηση της Πληροφορικής, της Τεχνητής Νοημοσύνης που πολλοί φοβούνται, των δεδομένων που είναι τόσα πολλά και υπάρχουν θέματα με την ιδιωτικότητα κλπ. – όλα γεννούν κινδύνους, δευτερογενείς προκλήσεις, ηθικές, κοινωνικές, και καινούριες τεχνολογικές, που εμείς, οι τεχνολόγοι, πρέπει να βρούμε τους τρόπους να αντιμετωπίσουμε».

Η κλιμάκωση οξύνει το πρόβλημα
«Τα fake news και τα deep fake δεν θα υπήρχαν, αν δεν είμασταν εμείς, οι πληροφορικοί – η κοινωνία τα πήρε και κάποια στρεβλά μυαλά τα διαμόρφωσαν, πηγαίνοντας την τεχνολογία προς αυτή την κατεύθυνση. Από τη στιγμή που έχουμε τα ‘news’ στην τσέπη μας, στο κινητό, αυτά μπορούν να συμβούν. Και στην αρχαία Ελλάδα υπήρχαν οι δημαγωγοί, αλλά αυτό που κάνει σήμερα το θέμα διαφορετικό είναι η κλίμακα! Τότε αφορούσε μονάχα λίγες χιλιάδες ανθρώπους, τώρα ένα deep fake το βλέπουν δισεκατομμύρια… Και δεν είναι μόνο η τεχνολογία που το επιτρέπει αυτό: παράλληλα έχει αλλάξει και αυξηθεί η κατανόησή μας για τον ανθρώπινο εγκέφαλο, τι μετράει και πώς σκέφτεται… Οπότε, με τη βοήθεια της τεχνολογίας, μπορείς πλέον να παίξεις μ’ αυτά που ξέρουμε για την ανθρώπινη συμπεριφορά και να δημιουργήσεις προβλήματα…

Είναι ευθύνη μας, ως κοινωνία, να επέμβουμε θεσμικά, αρκεί να το καταλάβουν οι πολιτικοί μας. Και, για να καταλάβουν τη σημασία της τεχνολογίας, πρέπει εμείς πάλι να τους συμβουλέψουμε. Η ACM το κάνει αυτό, έχει technology policy committees σε ΗΠΑ και Ευρώπη, κάτω από ένα παγκόσμιο council σ’ αυτόν τον τομέα, και πάμε πλέον να δημιουργήσουμε και άλλα τοπικά, στην Ινδία και την Κίνα – αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση». \