Digital Markets & Digital Services Act δίνουν στις Βρυξέλλες «λευκή κάρτα» για να διαχειριστεί τις Big Tech. Στόχος είναι η προστασία της ψηφιακής μας ζωής καθώς και η δημιουργία ενός περιβάλλοντος που θα προάγει την ανάπτυξη και την καινοτομία.

Τα δυο πρώτα μεγάλα βήματα έγιναν – ή, πιο σωστά, γίνονται, καθώς απομένουν ακόμα μερικές τυπικές πλην χρονοβόρες εκκρεμότητες, για την εφαρμογή στην πράξη των σημαντικών αποφάσεων που πήραν πρόσφατα στις Βρυξέλλες, Ευρωπαϊκή Επιτροπή και Ευρωκοινοβούλιο, εγκρίνοντας το Digital Services Act (DSA) και το Digital Markets Act (DMA), τους νόμους που σύντομα θα διέπουν την ψηφιακή πραγματικότητα της Ευρώπης και πιθανότατα -αν η πορεία τους μοιάσει με εκείνη του GDPR- όλου του κόσμου.

Οι κοινοί βασικοί στόχοι τους, δυο και ξεκάθαροι: πρώτον, η δημιουργία ενός ασφαλέστερου ψηφιακού χώρου στον οποίο θα προστατεύονται τα θεμελιώδη δικαιώματα των χρηστών (μιλάμε, δηλαδή, για την προστασία της ψηφιακής μας ζωής) και, δεύτερον, η καθιέρωση κοινών για όλους συνθηκών και καθεστώτος ισοτιμίας, ώστε να ενθαρρυνθούν η καινοτομία, η ανάπτυξη και η ανταγωνιστικότητα, τόσο στη «γηραιά ήπειρο», όσο και παγκοσμίως. Η ιστορία τους ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 2020, όταν έγινε κατανοητό πως οι συνθήκες στο ψηφιακό πεδίο είχαν πλέον αλλάξει και η επέμβαση στο ρυθμιστικό πλαίσιο ήταν κάτι περισσότερο από αναγκαία – όμως, το σχέδιο της Επιτροπής άρχισε να παίρνει «σάρκα και οστά» τους δυο τελευταίους μήνες, όταν μέσα σε λίγες εβδομάδες ήρθαν οι δυο εγκρίσεις.

Για την πρώτη συμφωνία, που αφορούσε στο Digital Markets Act, προλάβαμε και γράψαμε στο προηγούμενο τεύχος του netweek, όπου συμπεριλάβαμε και τα σχετικά μ’ αυτήν σχόλια εκ μέρους του καθηγητή Γιώργου Μητακίδη και του δικηγόρου Σπύρου Τάσση.

Η δεύτερη, που αφορούσε στο Digital Services Act και ήδη χαρακτηρίσθηκε από το Wired «το νέο ‘Σύνταγμα’ του Internet», επισφραγίστηκε έπειτα από μαραθώνιες διαβουλεύσεις στις 23 Απριλίου, ξημερώνοντας Μεγάλο Σάββατο, μετά την έκδοσή μας. Κι αν το DMA εστιάζει κυρίως στις συνθήκες που επικρατούν στις ψηφιακές αγορές, το DSA έρχεται να συμπληρώσει το κενό, ρίχνοντας το βάρος του στις υπηρεσίες που παρέχουν στους χρήστες, δηλαδή σ’ όλους εμάς, οι gatekeepers, οι «θεματοφύλακες» του Διαδικτύου και ιδιοκτήτες των μεγάλων πλατφορμών που καθημερινά χρησιμοποιούμε.

Μια συμφωνία – σταθμός
Οι ειδήμονες χαρακτήρισαν τη δεύτερη «συμφωνία-σταθμό», καθώς τα δύο Σώματα -εκτός από την προστασία των δικτυακών δικαιωμάτων των πολιτών- συμφώνησαν επίσης στην αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της διάδοσης κάθε λογής παράνομου περιεχομένου, εξέλιξη που χαιρετίσθηκε ως «νίκη» απέναντι στις Big Tech. Πόσο, όμως, αυτή η «νίκη» θα επηρεάσει το Meta-Facebook, το Google και το Twitter, ειδικά μετά τις πρόσφατες εξελίξεις και την ταραχώδη μετάβασή του στην εποχή Μασκ; «Για εμάς, αυτή είναι προφανώς μόνο η αρχή – θα μας παρακολουθούν να δουν αν θα τα κάνουμε όλα όπως πρέπει, ως προς την τήρηση των νέων κανόνων» τόνισε με νόημα η εκτελεστική αντιπρόεδρος της Επιτροπής (και ‘εγκέφαλος’, μαζί με τον επίτροπο Τιερί Μπρετόν του εκσυγχρονισμού της ευρωπαϊκής ψηφιακής πραγματικότητας), Μαργκρέτε Βεστάγκερ.

Κι αυτοί οι κανόνες κάθε άλλο παρά Big-Tech friendly μπορούν να χαρακτηριστούν, καθώς δίνουν στην Επιτροπή πλήθος δικαιώματα, που φθάνουν ως την πρόσβαση στους αλγορίθμους των πλατφορμών τους. Οι εταιρείες υποχρεώνονται, επίσης, να αφαιρούν ταχύτατα ύστερα από αναφορά πολιτών τυχόν παράνομο περιεχόμενο, να σέβονται την ελευθερία της έκφρασης των χρηστών και την προστασία των δεδομένων τους, να εξετάζουν την αξιοπιστία των εμπόρων που πωλούν υπηρεσίες και προϊόντα μέσω αυτών, να πραγματοποιούν τυχαίους ελέγχους για παράνομο περιεχόμενο και να προσφέρουν καλύτερη προστασία στα θύματα βίας, αποσύροντας άμεσα μη-συναινετικές πορνογραφικές αναρτήσεις.

Αν δεν το κάνουν, οι κυρώσεις που θα τους επιβληθούν είναι βαριές: στις διαδικτυακές πλατφόρμες και τις μηχανές αναζήτησης μπορεί να επιβληθεί πρόστιμο ως και στο 6% του παγκόσμιου κύκλου εργασιών τους, ενώ όσον αφορά στις πολύ μεγάλες πλατφόρμες (δηλαδή όσες έχουν περισσότερους από 45 εκατ. χρήστες, άρα τις Google-Amazon-Facebook-Apple), η Επιτροπή θα έχει αποκλειστική εξουσία στη «συμμόρφωσή» τους. Αρκετά πιο επιεικής, όμως, θα είναι απέναντι στις μικρομεσαίες και μικρότερες επιχειρήσεις: σύμφωνα με τις επίσημη ανακοίνωση των Βρυξελλών, αυτές θα έχουν λιγότερες επιβαρύνσεις και θα τους δοθεί περισσότερος χρόνος προσαρμογής, με στόχο τη στήριξη της καινοτομίας, ενώ η Επιτροπή θα παρακολουθεί από κοντά τις πιθανές οικονομικές επιπτώσεις, λόγω των νέων υποχρεώσεων.

Η ασφάλεια υπεράνω όλων
Οι χρήστες προστατεύονται και διασφαλίζονται δεόντως στο πλαίσιο των νέων υποχρεώσεων διαφάνειας για τις πλατφόρμες, καθώς θα ενημερώνονται πλέον για τον τρόπο με τον οποίο αυτές τους συνιστούν περιεχόμενο, ενώ θα πρέπει να έχουν στη διάθεσή τους τουλάχιστον μια ακόμα επιλογή, που δεν θα βασίζεται στην κατάρτιση προφίλ τους, εκ μέρους της πλατφόρμας. Επίσης, οι χρήστες θα έχουν μεγαλύτερο έλεγχο του τρόπου με τον οποίο οι πλατφόρμες αξιοποιούν τα προσωπικά τους δεδομένα για την προώθηση διαφημίσεων (απαγορεύεται αυστηρά η χρήση ευαίσθητων δεδομένων, όπως ο γενετήσιος προσανατολισμός, η θρησκεία και η εθνοτική καταγωγή), απαγορεύεται η χειραγώγηση των επιλογών των χρηστών, ενώ για τους ανηλίκους ισχύει πλήρης απαγόρευση των στοχευμένων διαφημίσεων.

Οι πλατφόρμες και οι ηλεκτρονικές αγορές δεν θα πρέπει στο εξής να ενθαρρύνουν τους πολίτες να χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες τους, για παράδειγμα δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση σε μια συγκεκριμένη επιλογή ή παροτρύνοντας τον αποδέκτη να αλλάξει την επιλογή του μέσω αναδυόμενων παραθύρων (pop ups). Και βέβαια, η ακύρωση συνδρομής σε μια υπηρεσία θα πρέπει να καταστεί εξίσου εύκολη με την εγγραφή σε αυτήν – γνωστό το πρόβλημα… Το «κερασάκι» από πλευράς Βρυξελλών, είναι ότι οι αποδέκτες ψηφιακών υπηρεσιών θα έχουν πλέον το δικαίωμα να ζητήσουν χρηματική αποκατάσταση από τις πλατφόρμες για τυχόν ζημίες ή απώλειες που υπέστησαν.

Τα πρώτα μηνύματα
Κι ενώ τα δυο κείμενα πήραν, μετά την αρχική πολιτική συμφωνία, το δρόμο για την επίσημη έγκρισή τους από Κοινοβούλιο και Συμβούλιο, με στόχο τη δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ, την ισχύ τους τρεις εβδομάδες αργότερα και την εφαρμογή στις χώρες-μέλη έπειτα από 15 μήνες, με ανώτατο όριο την 01-01-2024, μέλη της Επιτροπής Εσωτερικής Αγοράς του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου επισκέπτονται τούτες τις ημέρες (23-27 Μαΐου) τη Silicon Valley.
Αποστολή τους είναι να συζητήσουν με ηγετικά στελέχη της Meta, της Google και της Apple, πανεπιστημιακούς, κυβερνητικούς κλπ. τη δέσμη μέτρων που προβλέπεται στους DMA & DSA, στην AI Act η οποία έπεται και ρυθμίζει τα των εφαρμογών της Τεχνητής Νοημοσύνης, ενδεχομένως και στην Data Governance Act, να τα ενημερώσουν για τους «νέους κανόνες του παιχνιδιού», να ακούσουν τις απόψεις τους και να λύσουν τις όποιες απορίες.

Πάντως, την ίδια ώρα, έχουν ήδη αρχίσει οι φραστικές «αψιμαχίες» στις δυο πλευρές του Ατλαντικού… Η δήλωση του Έλον Μασκ για απουσία ελέγχου των αναρτήσεων στο Twitter, όταν αυτό περάσει στην κατοχή του, προκάλεσε την άμεση αντίδραση του επιτρόπου Τιερί Μπρετόν, που -σε ερώτηση δημοσιογράφου- τόνισε πως «οι εταιρείες είναι εκείνες που θα πρέπει να προσαρμοστούν στους νόμους της Ευρώπης όχι το αντίθετο – κι αν δεν το κάνουν, θα υποστούν τις ανάλογες κυρώσεις».
Λίγες ώρες αργότερα, ο Μασκ διευκρίνισε πως στη «Δημόσια Πλατεία» που ονειρεύεται θα υπάρχει ελευθερία λόγου, αρκεί βεβαίως να μην παραβιάζονται οι ισχύοντες νόμοι…