Η καινοτομία στον τομέα των ITS θα κάνει τις μετακινήσεις/μεταφορές πιο βιώσιμες που σημαίνει πιο αποδοτικές, φιλικές προς το περιβάλλον και ασφαλείς. Οι νέες υποδομές, ωστόσο, δεν μπορούν να επιλύσουν όλα τα προβλήματα των μεταφορών που αφορούν την κυκλοφοριακή συμφόρηση και τους ρύπους.

Τα Εξυπνα Συστήματα Μεταφορών – Intelligent Transport Systems (ITS) – περιλαμβάνουν την τηλεματική και όλους τους τύπους επικοινωνιών σε οχήματα, μεταξύ οχημάτων και μεταξύ οχημάτων και σταθερών τοποθεσιών. Ωστόσο, τα ITS δεν περιορίζονται στις οδικές μεταφορές – περιλαμβάνουν, επίσης, και τη χρήση πληροφοριών και επικοινωνιακών τεχνολογιών για σιδηροδρομικές, εναέριες και πλωτές μεταφορές, καθώς και συστήματα πλοήγησης.

Τα ITS χρησιμοποιούν δεδομένα και επικοινωνιακές τεχνολογίες για να υποστηρίξουν τις μετακινήσεις, όπως υπολογιστές, ηλεκτρονικά συστήματα, δορυφόρους και αισθητήρες, που παίζουν σημαντικό ρόλο στα συστήματα μεταφορών. Η κύρια καινοτομία είναι η ενσωμάτωση των υπαρχόντων τεχνολογιών για τη δημιουργία νέων υπηρεσιών. Αυτού του τύπου τα ITS αποτελούν εργαλεία που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για διαφορετικούς σκοπούς κάτω από διαφορετικές συνθήκες. Τα ITS μπορούν να εφαρμοστούν σε οποιαδήποτε μορφή μετακίνησης/μεταφοράς και οι υπηρεσίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο για επιβατικές όσο και για εμπορικές μεταφορές.

Επίσης, σημαντικό είναι το γεγονός ότι τα ακριβή δεδομένα που παρέχουν τα ITS δίνουν στους χρήστες τη δυνατότητα να πάρουν σωστές αποφάσεις πριν και μετά τη μεταφορά/μετακίνηση και, επομένως, μπορούν να συμβάλλουν στη μείωση της κυκλοφοριακής συμφόρησης και να βελτιώσουν την οδική ασφάλεια. Λόγω της προόδου που έχει επιτευχθεί στις τεχνολογίες συλλογής δεδομένων και αύξησης της αποδοτικότητας σχετικά με το πώς γίνεται η επεξεργασία των δεδομένων και πώς διανέμεται στους χρήστες, αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη διαφαίνεται ένας πολλαπλασιασμός υπηρεσιών κυκλοφοριακών δεδομένων.

Υπάρχει, ωστόσο, μια συνεχής ανησυχία που αφορά το γεγονός ότι δεν είναι διαθέσιμα όλα τα σχετικά δεδομένα ή δεν γίνεται σωστή επεξεργασία τους ή ότι τα αποτελέσματα δεν παραδίδονται στους χρήστες στην ώρα τους. Αυτοί οι κίνδυνοι μπορεί να αυξηθούν παράλληλα με την αύξηση των παραγόντων που είναι ενεργοί στην αλυσίδα των υπηρεσιών κυκλοφοριακών δεδομένων. Για τον λόγο αυτό, η Ευρωπαϊκή Ενωση έχει εκδώσει οδηγία που προβλέπει συγκεκριμένες προδιαγραφές που πρέπει να υιοθετούνται για να γίνουν οι υπηρεσίες αυτές ακριβείς και διαθέσιμες σε όλους τους πολίτες της. Οι προδιαγραφές αυτές είναι δεσμευτικές και θα πρέπει να στοχεύουν στην εξασφάλιση συμβατών και διαλειτουργικών εξελίξεων και όπου είναι δυνατό με βάση τα υπάρχοντα πρότυπα και τεχνολογίες. Η πρωτοβουλία αυτή θα συμβάλλει στην συνοχή και την αρμονία ανάμεσα στα διάφορα συστήματα που συνυπάρχουν στην Ευρώπη, καθώς και στη συνοχή των υπηρεσιών αυτών.

Η σημασία των “Connected” οχημάτων στις μεταφορές
Τα «συνδεδεμένα» οχήματα αποτελούν μια καινοτόμο τεχνολογία που επιτρέπει την επικοινωνία μεταξύ οχήματος και οδικών υποδομών και κινητών συσκευών σε πραγματικό χρόνο, με σκοπό την πρόληψη ατυχημάτων ενώ παράλληλα παρέχει και mobile πλεονεκτήματα. Η σημασία της τεχνολογίας αυτής, άλλωστε, διαφαίνεται και από την τάση της αυτοκινητοβιομηχανίας να συνεργάζεται στενά με επίσημα σώματα μεταφορών/μετακινήσεων για τη δημιουργία ασφαλών και διαλειτουργικών ασύρματων συστημάτων επικοινωνιών, με την προοπτική να εκσυγχρονίσουν την οδηγική εμπειρία και να κάνουν τις μετακινήσεις πιο ασφαλείς.

Και ενώ η οδηγική ασφάλεια ιστορικά επικεντρωνόταν στη μείωση των επιπτώσεων των ατυχημάτων (αφού όμως αυτά είχαν συμβεί), τα συνδεδεμένα οχήματα προειδοποιούν τους οδηγούς σχετικά με τους κινδύνους σε πραγματικό χρόνο, ώστε αυτά να αποφευχθούν. Σύμφωνα με έρευνες, στην Αμερική υπολογίζεται ότι το δίκτυο των συνδεδεμένων οχημάτων θα μπορούσε τελικά να προβλέψει και να αντιμετωπίσει το 80% των ατυχημάτων, ποσοστό που ξεπερνά την ασφάλεια που παρέχουν μαζί οι ζώνες ασφαλείας και οι αερόσακοι.

Πριν λίγο καιρό, το National Transportation Safety Board στην Αμερική προέτρεψε τις αυτοκινητοβιομηχανίες να ενσωματώνουν τις νέες αυτές τεχνολογίες σε όλα τα νέα οχήματα. Αξίζει να σημειωθεί ότι μόνο στο Μίσιγκαν των Η.Π.Α., σχεδόν 3.000 αυτοκίνητα, λεωφορεία, φορτηγά μεταφορών και μοτοσυκλέτες διαθέτουν ανάλογες τεχνολογίες. Για παράδειγμα, η τεχνολογία του συνδεδεμένου οχήματος θα μπορούσε να προειδοποιήσει έναν οδηγό λεωφορείου που οδηγεί προς μία μεγάλη διασταύρωση, για πεζούς που πιθανόν περνούν το δρόμο εκείνη τη στιγμή. Μια ακόμη εφαρμογή της τεχνολογίας αυτής είναι η προειδοποίηση των οδηγών σχετικά με οχήματα που παραβιάζουν τον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας.

Πολλές υπάρχουσες τεχνολογίες θα ενισχυθούν ακόμη περισσότερο ως αποτέλεσμα των συνδεδεμένων οχημάτων. Μερικά παραδείγματα περιλαμβάνουν το γνωστό ως «πράσινο κύμα» αναφορικά με τους φωτεινούς σηματοδότες όταν πλησιάζει σε αυτούς ένα λεωφορείο ή οποιοδήποτε άλλο δημόσιο μέσο μεταφοράς, καθώς και η εμφάνιση πληροφοριών σε πραγματικό χρόνο για την ώρα άφιξης και αναχώρησής τους. Δεδομένου ότι, πλέον, ζούμε σε μια υπέρ-συνδεδεμένη κοινωνία, τα συστήματα μεταφορών/μετακινήσεων προσπαθούν πάση θυσία να εκσυγχρονιστούν και ευτυχώς τα συνδεδεμένα οχήματα και οι έξυπνες υποδομές πλησιάζουν όλο και γρηγορότερα σε λύσεις που θα αλλάξουν τον τρόπο που ζούμε, δουλεύουμε και μετακινούμαστε.


Στα 24,75 δισ. δολάρια η αγορά των ITS μέχρι το 2017
Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της Research and Markets, η παγκόσμια αγορά ITS αναμένεται μέχρι το 2017 να αγγίξει τα 24,75 δισ. δολάρια, με ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 12% και τη Βόρεια Αμερική να θεωρείται ο ηγέτης της αγοράς. Τα συστήματα αυτά συνεχώς εξελίσσονται από τη δεκαετία του 1980, οπότε και δημιουργήθηκαν, ενώ στο διάστημα αυτό υπήρξαν τεράστιες εξελίξεις, τόσο στα συστήματα όσο και στο πώς αυτά ενοποιούνται και ενσωματώνονται.

Η «έκρηξη» στην ιδιοκτησία οχημάτων, η αύξηση του πληθυσμού και η μετάβαση των πληθυσμών στα μεγάλα αστικά κέντρα αποτέλεσαν τους μεγαλύτερους παράγοντες που οδήγησαν στην κυκλοφοριακή συμφόρηση, κάτι που μειώνει την αποδοτικότητα των υποδομών μεταφορών και αυξάνει το χρόνο μεταφοράς, την κατανάλωση καυσίμου και την ατμοσφαιρική ρύπανση. Για να ξεπεραστούν αυτά τα προβλήματα, πολλές χώρες, όπως οι Η.Π.Α., Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο και Ιαπωνία, υιοθετούν τα συστήματα ITS.

Το συνολικό τοπίο αλλάζει σημαντικά με τη χρήση καινοτόμων τεχνολογιών, όπως smart cards, συστήματα πληροφοριών και συσκευών πληροφόρησης εντός των οχημάτων μεταφορών. Τα εξελιγμένα συστήματα διαχείρισης της κυκλοφορίας θα ενισχύσουν τις οδικές μεταφορές σημαντικά, βελτιώνοντας την ασφάλειά τους. Αναφορικά με την ασφάλεια, τα ITS βοηθούν στην πρόληψη και την καλύτερη ανταπόκριση σε καταστροφές και καταστάσεις κρίσεων που προκαλούνται από φυσικές καταστροφές και ανθρώπινα λάθη. Βοηθούν, επίσης, στην παρακολούθηση των εγκαταστάσεων και την παροχή προσωπικής ασφάλειας για τους επιβάτες που χρησιμοποιούν το σύστημα δημόσιων μεταφορών.

Οι λόγοι που θα υπάρξει, μέχρι το 2017, τόσο μεγάλη ετήσια αύξηση της αγοράς, είναι, μεταξύ άλλων, η αυξημένη κυκλοφοριακή συμφόρηση στις πόλεις, οι κυβερνητικές χρηματοδοτήσεις και η καλύτερη διαχείριση της εφοδιαστικής αλυσίδας. Τα ITS προσφέρουν πληροφόρηση και πρόβλεψη για την κυκλοφορία, αναλύσεις και υποστήριξη στη λήψη αποφάσεων, συμβουλευτικές υπηρεσίες, ενημέρωση ταξιδιωτών και συλλογή κομίστρων. Τα σύγχρονα εργαλεία, όπως οδικοί αισθητήρες, παρακολούθηση των ραδιοσυχνοτήτων και τα συστήματα εντοπισμού οπουδήποτε στον κόσμο, επίσης, βοηθούν στην παρακολούθηση και τη διαχείριση των μεταφορών, πιο αποδοτικά.

Σύμφωνα με την έρευνα, αναμένεται ότι η αγορά, στα επόμενα πέντε χρόνια θα αναπτυχθεί περαιτέρω, καθώς πολλές αναπτυσσόμενες χώρες, όπως η Κίνα και η Ινδία, σκοπεύουν άμεσα να υιοθετήσουν τα συστήματα αυτά. Η τεράστια ανάπτυξη, από τα 14,04 δισ. δολάρια το 2012 στα 24,75 δισ. το 2017, οφείλεται, επίσης, στις αυξημένες ανησυχίες των χωρών σχετικά με τη μείωση της κυκλοφοριακής συμφόρησης και τη βελτίωση των υποδομών με τα εξελιγμένα συστήματα διαχείρισης της κυκλοφορίας αποτελούν τον βασικό παράγοντα βελτίωσης της συνολικής αγοράς. Σημειώνεται ότι χώρες όπως η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία, «ανησυχούν» περισσότερο για τη βελτίωση των μεταφορών και για το λόγο αυτό υιοθετούν τα πλέον εξελιγμένα συστήματα και εφαρμογές.

Sense-Think-Act
Το κεντρικό ζήτημα εδώ είναι η συνύπαρξη ενός «έξυπνου» συστήματος και του ανθρώπου, που αναδεικνύει πολλά αλληλένδετα ζητήματα. Το πρώτο από αυτά τα ζητήματα είναι η αντίληψη. Η ακριβής και αξιόπιστη αντίληψη είναι προαπαιτούμενο για τις εφαρμογές ασφαλείας. Το δεύτερο ζήτημα είναι η ποικιλία των υποστηρικτικών λειτουργιών που συναντάται σε πολλά τωρινά πρωτότυπα συστήματα. Ενα τρίτο ζήτημα είναι αυτό της παρουσίασης των πληροφοριών στον οδηγό του οχήματος, οι ανθρώπινοι παράγοντες και οι αλληλεπιδράσεις με κέντρο τον άνθρωπο.

Οι τρεις αυτοί παράγοντες μπορούν να διερευνηθούν και να αντιμετωπιστούν ως αντιστοιχίες σε ένα “sense-think-act” πρότυπο, που είναι το πιο άμεσο και φυσικό σχήμα για ένα σύστημα βοήθειας για την ασφάλεια. Ενα τέταρτο ζήτημα σχετίζεται με τη συνεργασία ανθρώπου και συστήματος που αναδεικνύει με τη σειρά της μία ποικιλία άλλων προβλημάτων. Ενα από αυτά είναι το γεγονός ότι το σύστημα μπορεί να παίξει το ρόλο του συγκυβερνήτη στο όχημα, κάτι που σημαίνει ότι το σύστημα θα χρησιμοποιείται για να «ελαφρύνει» τον οδηγό από κάποια καθήκοντα, μέσω ενός μεταβλητού βαθμού αυτοματισμού.

Ενα πέμπτο ζήτημα σχετίζεται με ένα άλλο πρόβλημα της αλληλεπίδρασης ανθρώπου- συστήματος, που βρίσκεται κοντά στην ιδέα της διαμόρφωσης του οδηγού ως μέσο υποστήριξής του. Πιο συγκεκριμένα, η πρόβλεψη των «κινήσεων» του οδηγού. Το ζητούμενο εδώ είναι να προβλεφθούν και να αναγνωριστούν οι κινήσεις του οχήματος με σκοπό να προετοιμαστεί ο οδηγός για τους κατάλληλους ελιγμούς. Τέλος, ένα ακόμη ζήτημα που απασχολεί αρκετά είναι η «κατανόηση» του οδηγού, όπου τα οδηγικά μοντέλα και οι προβλέψεις συνδυάζονται, ώστε οι ελιγμοί του οδηγού να επεξηγηθούν και να συνδεθούν με τους «στόχους» του. Η κατανόηση των στόχων αυτών μπορεί να αποτελέσει την απαρχή τόσο αποδοτικών συνδυαστικών συστημάτων όσο και αποδοτικών συνεργατικών συστημάτων.

Στο σημερινό οικονομικά κρίσιμο περιβάλλον, οι κυβερνήσεις, σε όλα τα επίπεδα, θέλουν να κάνουν περισσότερα με λιγότερα. Τα μειωμένα έσοδα των μεταφορών έρχονται αντιμέτωπα με τις αυξανόμενες ανάγκες των επιβατών και οι υποδομές που απαιτούνται είναι πολύ υψηλότερου επιπέδου σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, τόσο τεχνολογικά όσο και πρακτικά. Από προσαρμοστικά και συγχρονισμένα σήματα κυκλοφορίας μέχρι εξελιγμένα κέντρα διαχείρισης κυκλοφορίας, η τεχνολογία δεν βοηθάει απλά να μειωθεί η κυκλοφοριακή συμφόρηση, αλλά ταυτόχρονα βελτιώνει και την καθημερινή εμπειρία των επιβατών, ενώ εξοικονομεί και χρήματα, εκμεταλλευόμενη τις υποδομές πιο αποδοτικά.

Βλέπουμε, λοιπόν, ότι τα ITS έχουν εξελιχθεί σημαντικά και τα πιο σύγχρονα συστήματα προωθούνται/κινούνται από δεδομένα που συλλέγονται από πολλαπλές πηγές, στα οποία έπειτα γίνεται επεξεργασία για την παροχή νέων υπηρεσιών. Η αυξημένη κυκλοφορία στα αστικά κέντρα και η συσχετιζόμενη επιβάρυνση του περιβάλλοντος «σπρώχνουν» τους εμπλεκόμενους να αναδείξουν άμεσες αλλαγές στις διαδικασίες των μεταφορών, ώστε να τις διατηρήσουν ασφαλείς, άνετες και οικονομικές για τον χρήστη.