Ο υφυπουργός Έρευνας, Καινοτομίας & Ψηφιακής Πολιτικής της Κύπρου μιλάει αποκλειστικά στο netweek για τις ανάγκες και τους στόχους του, τις συνέργειες που οικοδομεί με άλλες χώρες, τα προγράμματα και τις εφαρμογές που υλοποιεί, αλλά και τα σχεδόν ενοποιημένα οικοσυστήματα των δυο χωρών, στον ιδιωτικό τομέα.

Ο υφυπουργός Έρευνας, Καινοτομίας & Ψηφιακής Πολιτικής της Κύπρου μιλάει αποκλειστικά στο netweek για τις ανάγκες και τους στόχους του, τις συνέργειες που οικοδομεί με άλλες χώρες, τα προγράμματα και τις εφαρμογές που υλοποιεί, αλλά και τα σχεδόν ενοποιημένα οικοσυστήματα των δυο χωρών, στον ιδιωτικό τομέα.

Είμαστε “παιδιά της πανδημίας”… Ξεκινήσαμε σχεδόν ταυτόχρονα, την 1η Μαρτίου του ’20, και μας έπεσε λίγο βαρύ καθώς έπρεπε, παράλληλα με το ξεκίνημα του νέου υπουργείου, να διαχειριστούμε την κρίση, αξιοποιώντας τις δυνατότητες της τεχνολογίας για να δώσουμε λύσεις σε θέματα lockdown, ιχνηλάτησης, κοκ. Αυτό ήταν και καλό και κακό: Tο κακό ήταν ότι δεν μπορούσαμε να αφιερωθούμε 100% στον μεσοπρόθεσμο / μακροπρόθεσμο ψηφιακό μετασχηματισμό της χώρας. Το καλό είναι ότι λειτουργώντας κάτω από την πίεση των γεγονότων και την κρίση της COVID-19, διαπιστώσαμε ότι μπορούσαμε να κάνουμε θαύματα, διότι -κι αυτό νομίζω ότι είναι κοινή παραδοχή σ’ όλο τον κόσμο- η κρίση έφερε τον κόσμο πιο κοντά την τεχνολογία…».

Ο «Πιερρακάκης» της Μεγαλονήσου (αλλά και «Δήμας», όπως μας θύμισε, αφού εποπτεύει επίσης Έρευνα & Καινοτομία) μίλησε εφ’ όλης της ύλης στο netweek για το όραμα της Ψηφιακής Κύπρου (νέο, βιώσιμο και ανθεκτικό αναπτυξιακό μοντέλο, δυναμική και ανταγωνιστική οικονομία, ευημερούσα και χωρίς αποκλεισμούς κοινωνία της γνώσης και σύγχρονη, αποδοτική δημόσια διοίκηση) και την αποστολή του υπουργείου του, που δεν είναι άλλη από τη συνεχή αναβάθμιση της ποιότητας ζωής και εξυπηρέτησης των πολιτών, αλλά και των παρεχόμενων υπηρεσιών σ’ αυτούς και τις επιχειρήσεις.

Ξεκίνημα υπό πίεση
Αυτό που έχετε βιώσει στην Ελλάδα, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό ανάλογα με τον τομέα, το βιώσαμε κι εμείς με τον ίδιο τρόπο, καθώς έπρεπε σε χρόνο-ρεκόρ να δώσουμε λύσεις, όπως πχ. στο θέμα των επιδομάτων, για να ζήσει ο κόσμος, αφού σταμάτησαν να τρέχουν οι μισθοί. Δεν υπήρχε καν πλατφόρμα να κάνει αίτηση ο πολίτης και -αν είναι δικαιούχος- να βρεθεί ο αλγόριθμος που του ταιριάζει, αφού τα δικαιώματα είναι ανάλογα με τα εισοδήματα, τις εισφορές κι άλλα κριτήρια. «Χτίσαμε» εκ θεμελίων την πλατφόρμα πληρωμής επιδομάτων μέσα σε τρεις εβδομάδες, κάτι πάρα πολύ θετικό, γιατί όλοι οι εν δυνάμει δικαιούχοι δεν πήραν απλώς προκαταβολή, αλλά ακριβώς το ποσό που έπρεπε να πάρουν. Αυτό έγινε υπό την πίεση του χρόνου και θεωρώ ότι έχει σημαδέψει το ξεκίνημα του υπουργείου.

Παράλληλα, έπρεπε να γίνουν πλατφόρμες ιχνηλάτησης – πώς ενημερώνεις έναν θετικό, πώς διαχειρίζεσαι τη βάση δεδομένων, την καραντίνα του… Υπήρχαν, επίσης, κρατικές υπηρεσίες που, αν και μη-ψηφιοποιημένες, έπρεπε να λειτουργήσουν, πχ. η εγγραφή των μαθητών στα σχολεία γινόταν με αυτοπρόσωπη παρουσία – τώρα πια με εφαρμογή, που ήρθε στη ζωή μας και θα μείνει. Με παρόμοιο τρόπο, έγιναν πολλές ακόμα εφαρμογές, το πρωτόκολλο και η κατάθεση εγγράφων στα δικαστήρια, η πλατφόρμα εμβολιασμού, το ψηφιακό πιστοποιητικό. Έγινε μια επανάσταση, ο ψηφιακός τρόπος ζωής μπήκε στην καθημερινότητα του πολίτη και της επιχείρησης!

Ο παράλληλος μετασχηματισμός
Παράλληλα, ξεκίνησε ο ψηφιακός μετασχηματισμός. Καταλήξαμε στο οριστικό πλάνο ανασχεδιασμού του κι από τα μέσα του περασμένου χρόνου άρχισε η υλοποίηση. Υπάρχουν διάφορες προσεγγίσεις – αν εστιάσεις στο front-end, για να υποβάλει ο πολίτης δικαιολογητικά, αιτήσεις κλπ., το όφελος είναι μεν ορατό, αλλά βραχυπρόθεσμο – μια «βιτρίνα». Όμως, επειδή ο μετασχηματισμός είναι people business κι όχι technology business (το δεύτερο είναι πιο εύκολο!), για να τον κάνεις σωστά, πρέπει να ξανασχεδιάσεις τα συστήματα και να αναβαθμίσεις τις διαδικασίες, ώστε να συνάδουν με τον ψηφιοποιημένο και πολιτο-κεντρικό τρόπο λειτουργίας.
Πρέπει να αλλαχθούν δομές, να δημιουργηθούν νέοι ρόλοι, να γίνει νέα οργάνωση. Όμως, ακόμα πιο δύσκολο είναι να αλλάξεις την κουλτούρα των εμπλεκομένων, που εκδηλώνεται με αντίσταση στην αλλαγή. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός δεν είναι μια τεχνολογική άσκηση με αρχή και τέλος, έχει έντονη ανθρώπινη διάσταση – αν δεν αλλάξουν νοοτροπίες, αν δεν εντοπίσεις τους «πρεσβευτές» της αλλαγής που θα σε ακολουθήσουν με πάθος και δεν «απομονώσεις» τους αρνητές, ώστε να μπορέσεις μετά να πείσεις το περίπου 60% των αναποφάσιστων, δεν θα τα καταφέρεις. Χρειάζεται πολύ καλή οργάνωση, μεθοδικότητα, σκληρή δουλειά και υπομονή.

Η υστέρηση και οι δυσκολίες
Μια άλλη διάσταση, κοινή για εμάς, την Ελλάδα και τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, είναι η δυσκολία να βρεις, πλέον, κόσμο στον χώρο της Πληροφορικής. Υπάρχει γνωσιολογικό και αριθμητικό έλλειμμα στις σύγχρονες τεχνολογίες, τους τρόπους με τους οποίους μπορεί κάποιος να αξιοποιήσει τη δυνατότητα των Data Sciences, του ΑΙ, της κυβερνοασφάλειας και του Blockchain, ενσωματώνοντάς τα στον ψηφιακό μετασχηματισμό. Η Ελλάδα και η Κύπρος έχουν μεγαλύτερο βαθμό δυσκολίας από άλλες χώρες, γιατί υστερούν στο STEM, σε επιστήμονες και τεχνικό προσωπικό. Στους τελευταίους δείκτες DESI, η Κύπρος ανέβηκε τρεις θέσεις, ως αποτέλεσμα της ίδρυσης του Yπουργείου και των δράσεων που έχει αναπτύξει – δεν είναι θεαματικό το αποτέλεσμα, αλλά αναφέρεται κυρίως στο ’20, όταν το υπουργείο υπήρχε για μόλις 9 μήνες. Ευελπιστούμε το ’21 να είμαστε ακόμα καλύτερα.

Η Ελλάδα θεωρώ ότι αδικείται λίγο, καθώς είναι στην προτελευταία θέση, αλλά πιστεύω ότι την επόμενη χρονιά θα πάει καλύτερα. Δεν είναι μόνο θέμα ψηφιακών δεξιοτήτων και διαθεσιμότητας – η πρόκληση είναι ευρύτερη και αφορά στους ψηφιακά ενεργούς πολίτες και το ανθρώπινο δυναμικό. Ο δικηγόρος, ο λογιστής και ο οποιοσδήποτε εργαζόμενος/πολίτης πρέπει να ωριμάσει ψηφιακά ώστε να μπορέσει να ανταποκριθεί και να αξιοποιήσει τις δυνατότητες που του παρέχονται. Υπάρχει η διάσταση του digital fitness, της ψηφιακής ετοιμότητας του πολίτη: Δεν θέλουμε απλώς ανθρώπους στα STEM – θέλουμε ενεργούς πολίτες, οι οποίοι ασπάζονται τον σύγχρονο τρόπο λειτουργίας της παραγωγής και διαχείρισης γνώσης. Πρέπει να δώσουμε έμφαση (όπως άκουσα πρόσφατα σε ένα συνέδριο, στο Ντουμπάι) και σε μια άλλη διάσταση, τη HECI, αρχικά των λέξεων Humanity – Ethics – Creativity – Imagination. Αυτό που μετράει σήμερα, είναι πώς λειτουργείς ως άτομο στην κοινωνία, με ηθική, δημιουργική σκέψη, παραγωγικότητα, προσαρμοστικότητα σε έναν κόσμο όπου δεν υπάρχουν πλέον εγγυημένες θέσεις εργασίας, και φαντασία.

Βίοι παράλληλοι με Ελλάδα
Σε αντιστοιχία με το gov.gr της Ελλάδας, υλοποιούμε και στην Κύπρο το αντίστοιχο portal, αλλά με λίγο διαφορετική μεθοδολογία και προσέγγιση – εγώ «χτίζω» έναν μηχανισμό in-house, το Digital Services Factory, μέσω διακρατικής συμφωνίας με το Ηνωμένο Βασίλειο. Μου έχουν δώσει επιστήμονες που εργάζονται για εμάς full-time και τυποποιούν, σε συνεργασία με τους δικούς μας ανθρώπους, τον τρόπο με τον οποίο παράγονται οι υπηρεσίες του gov.cy. Επιλέξαμε το ίδιο πρότυπο με την Ελλάδα, το gov.uk, αλλά εμείς πάμε πιο formally: Αξιοποίησα τις δυνάμεις του υπουργείου –έχω περίπου 350 άτομα- που συνεργάζονται με τους άγγλους συμβούλους. Μας «μπολιάζουν», υλοποιώντας ταυτόχρονα τα έργα. Παράλληλα, έκανα συμφωνία και με τη Γερμανία, για ολιστική αναθεώρηση των συστημάτων μου, στο πλαίσιο μιας νέας αρχιτεκτονικής, της Enterprise Architecture. Όπως στην Ελλάδα, έτσι και στην Κύπρο, υπάρχουν διάφορα συστήματα σε υπουργεία και τμήματα, τα οποία πρέπει να ενοποιηθούν, στη βάση ενός διαφορετικού μοντέλου. Αυτό ακριβώς υλοποιείται σε συνεργασία με την PD, μια κρατική εταιρεία (στην οποία, μάλιστα, μπήκαμε και ως μέτοχος, με μικρό ποσοστό) που προσφέρει υπηρεσίες στην κυβέρνηση της Γερμανίας, αλλά πλέον και σε εμάς.

Συνέργειες με αμοιβαίο όφελος
Στόχος μας είναι να αναπτύξουμε συνέργειες με όποια χώρα πιστεύουμε ότι μπορούμε αμφότεροι να ωφεληθούμε. Σ’ αυτό το πνεύμα, είχα επισκεφθεί τον υπουργό Κυριάκο Πιερρακάκη, τον περασμένο Σεπτέμβριο, και συμφωνήσαμε σε ένα πλαίσιο συνεργασίας, ώστε υπηρεσίες που δουλεύουν στην Κύπρο και μπορούν να αξιοποιηθούν στην Ελλάδα, να τις πάρει έτοιμες κι εμείς να πάρουμε όσα δουλεύουν σ’ εσάς και δεν τα έχουμε εδώ.
Τις επόμενες ημέρες θα υπογράψουμε το σχετικό MoU (σσ. έγινε, στις 11/04) που θα συνοδευτεί με συγκεκριμένο παράδειγμα: Θα πάρουμε από την Ελλάδα αυτούσια την υπηρεσία ΚΕΠlive, που μπορείς -έπειτα από ραντεβού- να επικοινωνήσεις μέσω βιντεοκλήσης με ΚΕΠ. Θα αναπτύξουμε παρόμοια συνεργασία και με άλλες γεωγραφίες – στις 28 Απριλίου θα μεταβώ με τον πρόεδρο της Δημοκρατίας στην Εσθονία, να υπογράψουμε κι εκεί παρόμοια συμφωνία, με συγκεκριμένα παραδοτέα και χρονοδιάγραμμα.

Agile στρατηγική για μια τεχνολογική πρωτεύουσα
Στρατηγικός στόχος είναι να κάνουμε επιτυχημένες υλοποιήσεις – υιοθετήσαμε τη μεθοδολογία agile και ήδη εκπαιδεύω 80 άτομα στο υπουργείο, προκειμένου να πιστοποιηθούν ως project managers, με στόχο την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας και την ευημερία του πολίτη. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός δεν γίνεται χάριν της τεχνολογίας – εκείνο που μετράει είναι το αποτέλεσμα στον πολίτη και τα αποτελέσματα μπορεί να είναι θεαματικά: Για παράδειγμα, ο χρόνος που απαιτείται για έκδοση οικοδομικής άδειας «συμπιέστηκε» από τους 8-10 μήνες στις 10 ημέρες.

Η Κύπρος είναι, επίσης, ένα από τα τέσσερα σημεία εισόδου, τα data gateways, στην Ευρώπη (Πορτογαλία-Κύπρος-Βαλκάνια-Βόρειες χώρες). Σ’ αυτό το πλαίσιο, καταστρώσαμε συγκεκριμένο πλάνο δράσης, ώστε να αναδειχθεί σε connectivity hub, όχι μόνο με υποβρύχια καλώδια, αλλά και δορυφορικές επικοινωνίες. Θέλουμε η Κύπρος να είναι η τεχνολογική πρωτεύουσα και ο digital data keeper για Μέση Ανατολή, Β. Αφρική, ακόμα και Άπω Ανατολή. Επίσης, να αναδειχθεί σε χώρα προτίμησης για εταιρείες επιστημών και τεχνολογίας, αλλά και ψηφιακούς νομάδες. Η Κύπρος έχει σήμερα περίπου 10.000 επαγγελματίες Πληροφορικής (που ξεπερνούν τις 30.000, αν μετρήσουμε και τις οικογένειές τους), οι οποίοι εργάζονται σε εταιρείες ξένων συμφερόντων.

Το tech industry αποτελεί τεράστιο πυλώνα της οικονομίας μας – αν πάτε στη Λεμεσό, στους 100.000 κατοίκους της έχουν προστεθεί άλλοι τόσοι ξένοι που εργάζονται σε ξένες εταιρείες, οι οποίες αυξάνονται διαρκώς, στο βαθμό που έχουμε και κάποιες αρνητικές επιπτώσεις, τις οποίες προσπαθούμε να διορθώσουμε. Υπάρχουν πολλές κυπριακές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα, στην εγχώρια αγορά, αλλά και πάρα πολλές ελληνικές, σχεδόν όλες, οι οποίες δραστηριοποιούνται σε έργα, στην Κύπρο. Σε κάθε διαγωνισμό του δημοσίου, οι μισοί «προσφοροδότες» είναι από την Ελλάδα και σε αρκετές περιπτώσεις είναι οι επιτυχόντες. Τα δυο οικοσυστήματα, σε επίπεδο ιδιωτικού τομέα είναι σχεδόν ενοποιημένα. Το μήνυμα, λοιπόν, δεν είναι απλώς ελάτε, αλλά «σας παρακαλάμε να έρθετε».

Δεξιότητες και δείκτες
Το έλλειμμα σε εξιδεικευμένο ανθρώπινο δυναμικό είναι υπαρκτό και η ανησυχία μου είναι ότι, παρά τις φιλότιμες προσπάθειες, η μετατροπή κι ο εκσυγχρονισμός των προγραμμάτων των πανεπιστημίων, ώστε να συνάδουν με τις ανάγκες της αγοράς, θα αποδώσει καρπούς το λιγότερο σε πέντε χρόνια. Άρα χρειάζονται παρεμβάσεις upskilling–reskilling για όσους έχουν ήδη αποφοιτήσει και υποαπασχολούνται ή είναι άνεργοι. Σ’ αυτούς δίνουμε προγράμματα ώστε να μπορέσουν να γίνουν πιο «επίκαιροι» στην αγορά, αλλά πιστεύω ότι δεν είναι μόνο θέμα υπουργείου και πανεπιστημίων – είναι και θέμα οικογένειας, κοινωνίας και νοοτροπίας. Χρειάζεται κοινωνική και όχι εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Στην Κύπρο μόνο το 2,7% των πτυχιούχων είναι στον χώρο του ICT, ανάλογο είναι το ποσοστό και στην Ελλάδα, ενώ ο μέσος όρος της Ευρώπης είναι 3,9% – θα έπρεπε να ήμασταν στο 5%, το διπλάσιο, για να τους φτάσουμε.
Προχωράμε πολύ – αν δείτε τους δείκτες της ΕΕ, η Κύπρος είναι μόλις ένα σκαλί μακριά από το να καταταχθεί στις strong innovator economies, κάτι πολύ θετικό, ως αποτέλεσμα της δουλειάς που είχε προηγηθεί. Την επόμενη ημέρα θα ήθελα να έχω ανταγωνιστική οικονομία και κοινωνική ευημερία. Η τεχνολογία και οι επιστήμες ήταν και είναι ο μοχλός για να φτάσουμε στα επίπεδα που έχουμε βάλει ως στόχο.