Με τον ψηφιακό μετασχηματισμό να επιταχύνεται διαρκώς, ο Γενικός Γραμματέας Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Απλούστευσης Διαδικασιών Λεωνίδας Χριστόπουλος, μιλά στο netweek για την πορεία και την φιλοσοφία πίσω από την ψηφιακή διάσταση του ελληνικού κράτους.

Μέσα σε λίγα μόλις χρόνια ο ψηφιακός μετασχηματισμός έφερε αλλαγές που συζητούσαμε για δεκαετίες και αντιμετώπισε ταυτόχρονα πανδημία και γραφειοκρατία. Αναδείχθηκε έτσι σε «υπερ-όπλο» του Ελληνικού κράτους και δημιούργησε άνευ προηγουμένου προσδοκίες για το μέλλον. Σε αυτό το κομβικό σημείο για την ψηφιακή πορεία της χώρας, ο Γενικός Γραμματέας Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Απλούστευσης Διαδικασιών Λεωνίδας Χριστόπουλος, αναλαμβάνει να μας «ξεναγήσει» στο παρόν και το ψηφιακό μας μέλλον.

netweek: Ποιες είναι για σας οι πιο σημαντικές αλλαγές στον τομέα του ψηφιακού μετασχηματισμού που έχουν επιτευχθεί μέχρι σήμερα;

Λεωνίδας Χριστόπουλος: Αναμφισβήτητα θεωρώ πως η μεγαλύτερη αλλαγή που πετύχαμε είναι η αύξηση των ψηφιακών υπηρεσιών του Δημοσίου προς τους πολίτες, τις επιχειρήσεις και τους δημοσίους υπαλλήλους. Κι αυτό που καταφέραμε, μέσα σε αντίξοες συνθήκες, είχε ως αποτέλεσμα τόσο την αλλαγή νοοτροπίας για τον ψηφιακό μετασχηματισμό ευρύτερα, όσο και την ανάκτηση της χαμένης εμπιστοσύνης των πολιτών προς του θεσμούς και τις δομές του Κράτους. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός, βρίσκεται πλέον πολύ ψηλά στην ατζέντα όλων των Υπουργείων και των δημοσίων φορέων κι έτσι υπάρχει ένας κοινός στόχος, ένα κοινό όραμα: η δημιουργία ενός κρατικού μηχανισμού που μπορεί να ανταποκριθεί στις προκλήσεις της σύγχρονης εποχής και να πρωταγωνιστήσει στην 4η βιομηχανική επανάσταση. Όλα αυτά φυσικά, είναι απόρροια σημαντικών αποφάσεων και παρεμβάσεων.

Από τη ριζοσπαστική-διοικητικά-απόφαση του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη να ενοποιήσει όλες τις δομές ηλεκτρονικής διακυβέρνησης του Δημοσίου κάτω από ένα νέο Υπουργείο, μέχρι το Νόμο για την Ψηφιακή Διακυβέρνηση και τις Ηλεκτρονικές Υπηρεσίες, ο όποιος έθεσε τους θεσμικούς και διοικητικούς πυλώνες για την είσοδο της Ελλάδας στη νέα ψηφιακή εποχή. Από τη δημιουργία του Gov.gr και τις πάνω από 1310 υπηρεσίες του μέχρι την αντιμετώπιση έκτακτων συνθηκών, όπως η υποστήριξη του εμβολιασμού και το 112.

Και βέβαια, όπως έχει αναφέρει ο Υπουργός Επικρατείας, Κυριάκος Πιερρακάκης, οι αριθμοί αποτυπώνουν εύγλωττα την πρόοδο που έχει γίνει, καθώς από τα 8,8 εκατ. ψηφιακές συναλλαγές των πολιτών το 2018, έχουμε φτάσει σήμερα στις 567 εκατ. ψηφιακές συναλλαγές, δημιουργώντας συνθήκες βελτίωσης των σχέσεων Κράτους-Πολίτη. Η στρατηγική αυτή θα συνεχιστεί, τόσο μέσα από τη συνεχή ψηφιοποίηση κρίσιμων δημοσίων υπηρεσιών σε διάφορους τομείς πολιτικής, όσο και μέσα από την υλοποίηση των μεγάλων έργων τεχνολογίας που συμπεριλαμβάνονται στη Βίβλο του Ψηφιακού Μετασχηματισμού, την εθνική στρατηγική της χώρας και τα οποία θα απορροφήσουν κρίσιμους ευρωπαϊκούς πόρους, τόσο από το νέο ΕΣΠΑ, όσο και από το Ταμείο Ανάκαμψης και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.

Ποια είναι η φιλοσοφία του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, πίσω από τον τρόπο που επέλεξε για τον ψηφιακό μετασχηματισμό;

Σίγουρα για να επιτύχεις τόσα πολλά σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα, χρειάζεται μια αλλαγή φιλοσοφίας και μεθοδολογίας που θα “θεραπεύει” παθογένειες του παρελθόντος, οι οποίες σχετίζονται με την εφαρμογή δημοσίων πολιτικών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης.

Πρώτα απ’ όλα, ως Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, συνδέσαμε δύο βασικές πολιτικές, εκείνη της απλούστευσης των διοικητικών διαδικασιών με την ψηφιοποίηση τους. Η αλλαγή αυτή, μας επέτρεψε να εντάσσουμε στον ψηφιακό μετασχηματισμό ενέργειες που στοχεύουν και στο διοικητικό εκσυγχρονισμό.

Κατά δεύτερον, “φύγαμε” από το μοντέλο “μόνο μεγάλα έργα” και επικεντρωθήκαμε σε κρίσιμες γρήγορες νίκες μέσα από την ψηφιοποίηση των γεγονότων ζωής, αλλά και κρίσιμων υπηρεσιών που και αποφέρουν γρήγορα οφέλη στον πολίτη και εμπλέκουν τις δημόσιες υπηρεσίες πολύ περισσότερο. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα μεγάλα έργα δεν είναι σημαντικά, το αντίθετο. Απλώς, δίπλα τους υλοποιήσαμε έναν στιβαρό προγραμματισμό για την εφαρμογή της ψηφιοποίησης των υπηρεσιών του Δημοσίου.

Τρίτον, κάθε νέα ψηφιακή υπηρεσία έπρεπε να σχεδιαστεί από τη σκοπιά του πολίτη. Να εξυπηρετεί το λεγόμενο “citizens journey”, την εμπειρία δηλαδή και τις ανάγκες των πολιτών. Η προσέγγιση μας, λοιπόν, στο σχεδιασμό και την υλοποίηση κάθε ψηφιακής υπηρεσίας είναι πολιτο -κεντρική. Το κέντρο έπαψε να είναι το κράτος και στη θέση του μπήκε ο πολίτης.

Τέλος, οφείλω να τονίσω πως στο Υπουργείο και στους εποπτευόμενους φορείς μας δουλεύουμε ομαδικά, κάτω από τις οδηγίες του Πρωθυπουργού και του Υπουργού, προκειμένου να αποτυπωθεί το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα για τους πολίτες».

Η πανδημία τελικά επιτάχυνε όντως στον ψηφιακό μετασχηματισμό του κράτους;

Ξέρετε αυτό είναι ένα ερώτημα που διατυπώνεται συχνά και είναι αλήθεια ότι είναι μια εύλογη απορία, ειδικά αν σκεφτεί κανείς την πρόοδο που σημείωσε ο ψηφιακός μετασχηματισμός μέσα στην πανδημία της COVID-19. Και η προφανής απάντηση είναι πως ναι τον επιτάχυνε καθώς, πράγματι, τεχνολογικές λύσεις δημιουργήθηκαν, ως απόρροια της ευρύτερης πολιτικής της κυβέρνησης, για την αντιμετώπιση της υγειονομικής κρίσης. Ωστόσο, δεν πρέπει να παραγνωρίζουμε ένα βασικό παράγοντα: καμία επιτάχυνση δεν θα ήταν εφικτή εάν προηγουμένως δεν υπήρχε σωστός και αποτελεσματικός σχεδιασμός σε κυβερνητικό επίπεδο. Και θα πρέπει να θυμίσω εδώ πως, ήδη προεκλογικά, ο Πρωθυπουργός είχε σκιαγραφήσει την στρατηγική της Νέας Δημοκρατίας για τον ψηφιακό μετασχηματισμό του Κράτους και της χώρας, τόσο σε δομικό, όσο και σε λειτουργικό επίπεδο. Ο σωστός σχεδιασμός ήταν που μας επέτρεψε να “πατήσουμε το κουμπί της ψηφιακής επιτάχυνσης” όταν χρειάστηκε. Για παράδειγμα, αναφέρθηκα στο νέο Υπουργείο που δημιουργήθηκε αμέσως μετά τις εκλογές. Πώς θα μπορούσε να υπάρξει αυτή η επιτάχυνση, εάν το νέο Υπουργείο δεν είχε τη δυνατότητα, στην κρίσιμη στιγμή, να έχει τη δυνατότητα της λήψης γρήγορων αποφάσεων και όλα τα εργαλεία στη διάθεση του για να προχωρήσει;

Πιστεύετε ότι η ταχύτητα με την οποία προχωράει η χώρα προς την ψηφιακή μετάβαση, αφήνει ένα κομμάτι του πληθυσμού πίσω, λόγω τόσο δημογραφικών χαρακτηριστικών -υψηλός ηλικιακός μέσος όρος του πληθυσμού της χώρας- όσο και ελλείψεων σε ψηφιακές δεξιότητες; Ποιο είναι γενικότερα το σχέδιο περαιτέρω ενίσχυσης των ψηφιακών δεξιοτήτων;

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός, σε παγκόσμιο επίπεδο, αποτελεί μια πραγματικότητα που αλλάζει τους παραδοσιακούς τρόπους με τους οποίους όλες και όλοι βιώναμε την καθημερινότητα μας, εργασιακή και μη. Είναι λοιπόν φυσικό το ζήτημα του ανθρώπινου παράγοντα να εισέρχεται, με έντονο τρόπο, στη συζήτηση για το μέλλον. Και οι ψηφιακές δεξιότητες του πληθυσμού, όπως πολύ σωστά το θέτετε, αποτελεί βάση συζήτησης. Αυτή τη στιγμή η Ελλάδα κατατάσσεται 21η μεταξύ των 27 χωρών-μελών της ΕΕ στις ψηφιακές δεξιότητες και ένας στους δύο Έλληνες έχουν βασικές ψηφιακές δεξιότητες με στοιχεία του 2019. Στο πλαίσιο αυτό και αναγνωρίζοντας ότι οι ψηφιακές δεξιότητες είναι ένας εκ των σημαντικών πυλώνων του ψηφιακού μετασχηματισμού, το Υπουργείο, από το 2020, έχει ήδη προβεί και θα προβεί και σε ακόμα περισσότερες, δράσεις αναβάθμισης των ψηφιακών δεξιοτήτων.

Για παράδειγμα, το 2020 δημιουργήθηκε η Ψηφιακή Ακαδημία Πολιτών, μια δυναμική πλατφόρμα, όπου έχουν συγκεντρωθεί όλα τα διαθέσιμα μαθήματα που παρέχονται από εθνικούς και διεθνείς εκπαιδευτικούς οργανισμούς, με σκοπό τη βελτίωση των ψηφιακών δεξιοτήτων εκπαιδευομένων όλων των επιπέδων. Σήμερα, περιλαμβάνει 272 μαθήματα σε 34 θεματικές ενότητες που προσφέρονται από 35 διαφορετικά ιδρύματα.

Επιπλέον, μέσα από την Εθνική Συμμαχία για τις ψηφιακές δεξιότητες και την Απασχόληση, την οποία επανεκκινήσαμε το 2020, καθώς είχε αδρανοποιηθεί, ήδη έχουν υλοποιηθεί σημαντικές δράσεις όπως:
• η κατάρτιση 20.000 δημοσίων υπαλλήλων από το ΕΚΔΔΑ και την Microsoft στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας GR4Growth το οποίο θα συνεχίσει μέχρι το 2025,
• η συνεργασία του ΟΑΕΔ με τα μέλη της Εθνικής Συμμαχίας, Amazon, Cisco, Google για μια σειρά προγραμμάτων κατάρτισης ανέργων σε τεχνολογίες ψηφιακού νέφους (cloud services), κυβερνοασφάλειας, ανάλυσης δεδομένων κ.α.,
• το δωρεάν διαδικτυακό μάθημα “Στοιχεία Τεχνητής Νοημοσύνης” (Elements of AI), από το Πανεπιστήμιο του Ελσίνκι και τη Φινλανδική εταιρία τεχνολογίας Reactor, το οποίο παρακολούθησαν σχεδόν 3.000 άτομα και
• η ενεργή συμμετοχή της Ελλάδας για μια ακόμα φορά στην ευρωπαϊκή εβδομάδα προγραμματισμού, με 68.000 συμμετέχοντες σε 1.179 δραστηριότητες, που κατέταξαν την Ελλάδα στις έξι πιο ενεργές χώρες, σύμφωνα με τα στοιχεία της Ε.Ε..

Το επόμενο χρονικό διάστημα και λαμβάνοντας υπόψη πως θα έχουμε μια σημαντική χρηματοδότηση από την Ε.Ε. στον τομέα αυτό, θα υλοποιηθούν ακόμα πιο σημαντικές δράσεις στη βάση ενός συγκροτημένου σχεδίου για τις ψηφιακές δεξιότητες, το οποίο θα βασίζεται σε ένα εθνικό πλαίσιο ψηφιακών δεξιοτήτων, όπως επίσης και σε σύστημα πιστοποίησης τους».

Σε ποιο τομέα της διακυβέρνησης θεωρείται ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός έχει φθάσει κοντύτερα στην ολοκλήρωση του αυτή τη στιγμή;

Θα μου επιτρέψετε να σας πω ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός, τόσο του κράτους γενικότερα, όσο και κάθε τομέα πολιτικής ξεχωριστά, είναι μια δυναμική συνθήκη, που εξελίσσεται διαρκώς με βάση την τεχνολογική πρόοδο. Υπό αυτή την έννοια δεν μπορεί να ιδωθεί ως ένα απλό project που κάποια στιγμή θα μπορούμε να πούμε ότι έχει ολοκληρωθεί, εντελώς αντίθετα είναι μια συνεχής διαδικασία που δεν οροθετείται χρονικά. Από την άλλη πλευρά, αυτή τη στιγμή ως χώρα έχουμε κάνει σημαντικά βήματα προόδου για τον ψηφιακό μετασχηματισμό σε διάφορους τομείς διακυβέρνησης. Για παράδειγμα στον τομέα της δικαιοσύνης, με το συνάδελφο Γενικό Γραμματέα Πάνο Αλεξανδρή, έχουμε υλοποιήσει σημαντικές δράσεις, που αλλάζουν ριζικά το τοπίο για δικαστικούς λειτουργούς, δικηγόρους, πολίτες και επιχειρήσεις. Ενδεικτικά μονάχα μπορώ να σας αναφέρω το άυλο συναινετικό διαζύγιο ή το Ενιαίο Πιστοποιητικό Δικαστικής Φερεγγυότητας.

Αντίστοιχα, σε συνεργασία με το Υπουργείο Μεταφορών έχουμε υλοποιήσει σημαντικές δράσεις, όπως η ψηφιοποίηση της προσωρινής άδειας οδήγησης ή οι ηλεκτρονικές υπηρεσίες για την ανανέωση της άδειας οδήγησης και τη χορήγηση αντιγράφου άδειας κυκλοφορίας μέσω του gov.gr, και πάλι φυσικά μιλάω ενδεικτικά. Και στις δύο περιπτώσεις, πάντως, αυτά τα έργα είναι μόνο η αρχή για τον ψηφιακό μετασχηματισμό τους. Το σημαντικότερο όλων είναι ότι μέσα από κάθε project που έχουμε υλοποιήσει, εισπράττουμε το θετικό αντίκτυπο που έχει στους πολίτες, στις επιχειρήσεις και στην ίδια τη δημόσια διοίκηση, κάτι που άλλωστε είναι και το ζητούμενο για εμάς. Υπό αυτό το πρίσμα, εκεί που αξίζει, λοιπόν, να εστιάσουμε είναι ότι εργαζόμαστε συστηματικά για την απλούστευση και ψηφιοποίηση του κράτους, σε οποιοδήποτε τομέα, όπως ο τουρισμός, η ναυτιλία, ο γεωργικός τομέας, ώστε η ατζέντα του ψηφιακού μετασχηματισμού να εδραιωθεί και να συνεχίζει να υλοποιείται με την ίδια δυναμική.

Πριν λίγο καιρό ανακοινώσατε το Εθνικό Μητρώο Διαδικασιών. Πως συμβάλλει στον ψηφιακό μετασχηματισμό του κράτους και στη μείωση της γραφειοκρατίας, που είναι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα πολιτών και επιχειρήσεων;

Πράγματι, το Εθνικό Μητρώο Διαδικασιών (ΕΜΔ), αποτελεί μια κομβική παρέμβαση μας, καθώς θα αντιμετωπίσει, αυτό που εμείς λέμε, τη γραφειοκρατία από κάτω, δηλαδή από τις υπηρεσίες που εφαρμόζουν τη νομοθεσία. Κι αυτό θα γίνει μέσω της τυποποίησης των διαδικασιών, με αποτέλεσμα να γνωρίζουν πολίτες και Δημόσιο ποια είναι τα ισχύοντα δικαιολογητικά, βήματα κ.α. τα οποία είναι απαραίτητα για τη διεκπεραίωση μιας διαδικασίας. Αυτή τη στιγμή, μπορώ να σας πω, πως εργάζονται εκατοντάδες υπάλληλοι για να καταχωρήσουν τις διαδικασίες και ήδη έχουν καταχωρηθεί πλήρως πάνω από 1000 διαδικασίες, ενώ συνολικά έχουν αναγνωριστεί πάνω από 4000.

Το Εθνικό Μητρώο, όμως, δεν είναι μόνο του. Αποτελεί έναν από τους τρεις πυλώνες που εμείς στο Υπουργείο ονομάζουμε “Εθνική Πολιτική Διοικητικών Διαδικασιών”. Οι άλλοι δύο πυλώνες είναι το “Εθνικό Πρόγραμμα Απλούστευσης Διαδικασιών”, κάτω από το οποίο υλοποιούνται σημαντικές δράσεις μείωσης της γραφειοκρατίας και το “Παρατηρητήριο για τη Γραφειοκρατία”, που στοχεύει στην τελική ποσοτική εκτίμηση της μείωσης των διοικητικών βαρών σε εθνικό επίπεδο. Το ΕΜΔ, παρόλα αυτά, αποτελεί την κορωνίδα, καθώς θα αποτελέσει για το Ελληνικό Κράτος τη Διαύγεια των διαδικασιών, και θα βοηθήσει τους πολίτες να ξετυλίξουν τον μίτο των διαδικασιών της Δημόσιας Διοίκησης.

Πoιο είναι το concept πίσω από τον “Διαγωνισμό Βραβείων Ψηφιακής Διακυβέρνησης” που ανακοινώσατε πρόσφατα;

Στο πλαίσιο της αποστολής του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης για τον ψηφιακό μετασχηματισμό του κράτους, θεσμοθετήσαμε το διαγωνισμό των Βραβείων Ψηφιακής Διακυβέρνησης, ο οποίος διεξάγεται φέτος για πρώτη φορά. Είναι μια καλή ευκαιρία να επιβραβεύσουμε τους δημοσίους υπαλλήλους που με τις ιδέες τους και τα project που έχουν σκεφθεί ή σχεδιάσει, έχουν συμβάλλει στον ψηφιακό μετασχηματισμό της δημόσιας διοίκησης, αλλά και στη βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών σε πολίτες και επιχειρήσεις. Αναζητάμε, λοιπόν, τις καλύτερες εφαρμοσμένες ιδέες, ιδέες δηλαδή που βρίσκονται είτε σε παραγωγική, είτε σε δοκιμαστική λειτουργία, αλλά και τις καλύτερες νέες ιδέες, οι οποίες μπορεί να βρίσκονται σε πειραματικό στάδιο ή ακόμα και σε στάδιο σύλληψης. Η ανάδειξη των νικητών θα πραγματοποιηθεί την 31η Μαρτίου του 2022 και σε μεταγενέστερο χρόνο θα διοργανωθεί ειδική εκδήλωση για τη βράβευση των νικητών.

Ποια είναι τα επόμενα έργα; Ποιες ψηφιακές διευκολύνσεις θα φέρει στη ζωή μας το 2022;

Υπάρχει μια πλειάδα μικρότερων και μεγαλύτερων έργων που οργανώνουμε στο Υπουργείο τον επόμενο χρόνο. Πέρα από το Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών που θα “ανοίξει” για τους πολίτες τους επόμενους μήνες και το σχεδιασμό ενός νέου νομοθετικού πλαισίου, για την οργάνωση σχέσεων κράτους πολίτη, στοχεύουμε στην έναρξη ενός μεγάλου προγράμματος για τις ψηφιακές δεξιότητες των εργαζομένων μέσω της Εθνικής Συμμαχίας και του νέου ΕΣΠΑ. Παράλληλα, θα τρέξει το έργο για τις έξυπνες πόλεις, πάλι μέσω ΕΣΠΑ και Ταμείου Ανάκαμψης, αλλά και συνεχείς ψηφιοποιήσεις και απλουστεύσεις διαδικασιών στο πλαίσιο του Εθνικού Προγράμματος Απλούστευσης Διαδικασιών στο χώρο της δικαιοσύνης, των μεταφορών, της ναυτιλίας, του τουρισμού, καθώς και της κοινωνικής ασφάλισης και της υποστήριξης ΑΜΕΑ. Πιστεύω ότι το 2022 θα είναι μια ακόμα πιο παραγωγική χρονιά για τον ψηφιακό μετασχηματισμό της χώρας.