Η μόλυνση του περιβάλλοντος, η κλιματική αλλαγή, οι περιορισμένοι πόροι σε πρώτες ύλες και οι αλλαγές νοοτροπίας κυρίως των καταναλωτών, είναι παράγοντες που θέτουν τεράστιες προκλήσεις για το μέλλον της εφοδιαστικής αλυσίδας, χωρίς να είμαστε σίγουροι ότι οι τεχνολογίες που έχουμε στη διάθεσή μας μπορούν να τις φέρουν σε πέρας.

Μια τεράστια παγκόσμια μηχανή λειτουργεί 24/7 για να μετατρέπει πρώτες ύλες σε προϊόντα που χρησιμοποιούμε για να τραφούμε, να ντυθούμε, να φροντίσουμε την υγεία μας και να διασκεδάσουμε. Ακόμη όμως και αν αυτή η μηχανή παραγωγής λειτουργούσε χωρίς πρόβλημα, καμία αξία δεν θα είχε η λειτουργία της, αν τα προϊόντα που δημιουργούσε συσσωρεύονταν, επειδή δεν θα υπήρχε αποτελεσματικός τρόπος να φτάνουν στους καταναλωτές.

Συχνά έχουμε αναρωτηθεί από πού έρχονται τα ρούχα που φοράμε ή το φαγητό που τρώμε. Ο Bennett Joe ξόδεψε αρκετά χρόνια από τη ζωή του, για να εντοπίσει τις διαδρομές που ακολουθούν προϊόντα που αγοράζουμε. Συμπύκνωσε τη γνώση του σε ένα βιβλίο με το τίτλο «Από που έρχονται τα σώβρακα», το οποίο είναι εξαντλημένο στον εκδοτικό οίκο Ωκεανίδα, αλλά είναι πιθανό να βρεθεί σε μια βιβλιοθήκη ή σε ένα πάγκο μεταχειρισμένων βιβλίων. Οι ιστορίες του βιβλίου ξεκινούν από τη συλλογή της πρώτης ύλης, συνεχίζουν με το στάδιο της μεταποίησης και ολοκληρώνονται με την περιγραφή των καναλιών διανομής που φέρνουν τα προϊόντα σε αγοραστές και καταναλωτές.

Στο σύνολο της διαδρομής, η τεχνολογία πληροφορικής διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο και έχει αποδείξει σε εκατομμύρια περιπτώσεις ότι μπορεί να δώσει λύσεις σε προβλήματα, βελτιώνοντας τις διαδικασίες και άρα την αποτελεσματικότητα των μέσων που χρησιμοποιούνται και το κόστος που επιβαρύνει το προϊόν. Χωρίς τις τεχνολογίες αυτές, θα ήταν αδύνατο σήμερα η Κίνα να είναι το μεγάλο εργοστάσιο του κόσμου, οι φορητές συσκευές που χρησιμοποιούμε να έχουν μικρύνει τόσο πολύ σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα και το τηλεσκόπιο Webb να έχει ταξιδέψει στην τροχιά του 1,5 εκατομμύριο χιλιόμετρα μακριά από τη Γη.

Ομολογουμένως, εντυπωσιακά επιτεύγματα για έναν πολιτισμό που μετράει μερικές χιλιάδες χρόνια ζωής, από την άλλη όχι αρκετά για να διασφαλίζουν ότι αυτή η εξέλιξη μπορεί να συνεχιστεί. Η μόλυνση του περιβάλλοντος, η κλιματική αλλαγή, οι περιορισμένοι πόροι σε πρώτες ύλες και οι αλλαγές νοοτροπίας κυρίως των καταναλωτών, είναι παράγοντες που θέτουν τεράστιες προκλήσεις για το μέλλον της εφοδιαστικής αλυσίδας, χωρίς να είμαστε σίγουροι ότι οι τεχνολογίες που έχουμε στη διάθεσή μας μπορούν να τις φέρουν σε πέρας.

Η τεχνολογία πληροφορικής έχει ρόλο σε κάθε έργο
Με την πρώτη ματιά, ανακαλύπτουμε το ρόλο των τεχνολογιών πληροφορικής στο προσκήνιο των εξελίξεων και με αυτόν θα ασχοληθούμε. Στην πράξη όμως, οι τεχνολογίες πληροφορικής δε βοηθούν μόνο τον καπετάνιο ενός πλοίου να ακολουθήσει τη ρότα με τη μικρότερη δαπάνη καυσίμου ή μόνο στη φόρτωση του πλοίου, ώστε να αξιοποιηθεί με τον καλύτερο τρόπο η μεταφορική του δυνατότητα, αλλά βοηθούν και στο σχεδιασμό του πλοίου, ώστε να έχει τη μικρότερη αντίσταση στο νερό και οι κινητήρες του να έχουν τη βέλτιστη απόδοση.

Είναι πολλοί που υποστηρίζουν ότι η πανδημία, έφερε στα όρια της την εφοδιαστική αλυσίδα και πρέπει να κάνουμε πράγματα για να επεκτείνουμε τα όρια αυτά. Ωστόσο, θα μπορούσαμε να πούμε ότι η πανδημία είναι κάτι περαστικό. Οπότε, το να επενδύσουν οι οργανισμοί σε “μη-πανδημικές” τεχνολογίες, θα ήταν άσκοπο. Ένα παράδειγμα θα μπορούσαν να είναι τα dark stores, στα οποία επένδυσαν αλυσίδες τροφίμων τα δύο περασμένα χρόνια. Αν υποθέσουμε ότι οι καταναλωτές θα συνεχίσουν σε ένα ικανοποιητικό ποσοστό να κάνουν τις αγορές τους ψηφιακά και μετά το πέρας της πανδημίας, τότε η επένδυση είναι χρήσιμη. Αν όμως οι καταναλωτές επιστρέψουν για τις αγορές τους στα φυσικά καταστήματα, τότε τα dark stores θα γίνουν ζημιογόνα.
Ίσως λοιπόν θα ήταν προτιμότερο, αντί να εστιάζουμε σε παροδικούς παράγοντες, όπως μια πανδημία, να εστιάζουμε σε παράγοντες που είναι περισσότερο διαχρονικοί, όπως η νοοτροπία των καταναλωτών.

Σε ένα πρόσφατο τεύχος του περιοδικού Economist, δημοσιεύονται δύο άρθρα που με την πρώτη ματιά φαίνονται ασύνδετα μεταξύ τους. Στο ένα, ο συντάκτης προσπαθεί να αναλύσει τους παράγοντες που δημιουργούν προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα και να καταλήξει σε συμπεράσματα για τις επιπτώσεις αυτής της κατάστασης. Στο άλλο, με τίτλο «The real time revolution», ο συντάκτης μιλάει για την οικονομία πραγματικού χρόνου. Ο τόπος που συναντιούνται τα δύο άρθρα είναι γνωστός εδώ και μια δεκαετία ως “Now Economy” και οι επισκέπτες του είναι η βιομηχανία, οι έμποροι και οι καταναλωτές.

Οι προσδοκίες του καταναλωτή
Ο καταναλωτής προσδοκά ότι η κότα έχει κάνει αυγά, το χωράφι έχει κάνει μαρούλια και σιτάρι και το εργοστάσιο σαπούνι και χαρτί τουαλέτας. Επίσης, του είναι αδιάφορο αν το καράβι που έφερνε τις πρώτες ύλες βούλιαξε ή δεν μπόρεσε να φύγει από το λιμάνι λόγω βλάβης, αν ο οδηγός του φορτηγού είχε πιει ένα ποτηράκι παραπάνω το προηγούμενο βράδυ και άργησε να ξυπνήσει και αν η τιμή του πετρελαίου σκαρφάλωσε ξαφνικά από τα 50 στα 100 δολάρια. Η αγορά έχει μάθει τον καταναλωτή να είναι αδιάφορος για όλα αυτά και απλά να καταναλώνει. Οπότε, κάθε φορά που θέλει να καταναλώσει χτυπάει απαιτητικά τα μαχαίρι στο πιάτο του και περιμένει το φαγητό του, έχοντας την επιλογή αν αυτό καθυστερήσει, να φύγει και να πάει σε άλλο μαγαζί.
Θα μπορούσαμε να πούμε άραγε ότι αυτή η νοοτροπία είναι περισσότερο διαχρονική και θα επηρεάσει μακροπρόθεσμα τις επιλογές επενδύσεων στην εφοδιαστική αλυσίδα;
Παρατηρώντας τις δράσεις τεράστιων εμπορικών οργανισμών, όπως η Amazon και η Walmart, αντιλαμβανόμαστε ότι θεωρούν το φαινόμενο της “Now Economy” ως διαχρονικό. Ποιος Έλληνας θα φαντάζονταν πριν από δέκα χρόνια ότι θα μπορούσε να παραλάβει την παραγγελία του στο σπίτι την επόμενη εργάσιμη μέρα ή να εκδώσει ένα δημόσιο έγγραφο με το πάτημα μερικών πλήκτρων στον υπολογιστή του;

Ωστόσο, σε μια έρευνα που έκανε η McKinsey το 2017, βρήκε ότι κατά μέσο όρο οι τομείς των εταιρειών που εμπλέκονται άμεσα στη λειτουργία της εφοδιαστικής αλυσίδας, ήταν πολύ λιγότερο ψηφιοποιημένες σε σχέση με άλλες επιχειρηματικές λειτουργίες. Μπορούμε να αναλογιστούμε τι σημαίνει αυτό για χώρες, όπως η Ελλάδα, όπου η συντριπτική πλειοψηφία των επιχειρήσεων είναι μικρομεσαίες. Όταν η Amazon επενδύει σε αυτόνομα οχήματα μεταφοράς και σε ρομπότ για τη λειτουργία των αποθηκών της, μεσαίες ή και μεγάλες για τα ελληνικά δεδομένα επιχειρήσεις κάνουν υπολογισμούς για να δουν αν μπορούν να βάλουν στον προϋπολογισμό τους αλλαγή ελαστικών του στόλου οχημάτων τους για το χειμώνα. Επίσης, ενώ για πολλές ελληνικές επιχειρήσεις, ο χρόνος παράδοσης ενός προϊόντος που αγοράστηκε ψηφιακά είναι συνήθως ένα 24ωρο, η Amazon με την υπηρεσία Prime, παραδίδει το προϊόν σε διάστημα δύο ωρών.

Ακόμα και ο χρόνος είναι χρήμα στο καπιταλιστικό μοντέλο
Ας πάρουμε για παράδειγμα το σύνηθες φαινόμενο των ελλείψεων προϊόντων στα ράφια του καταστήματος. Για να αιτιολογήσουμε το πρόβλημα, δεν χρειάζεται να φτάσουμε σε υποθέσεις που περιλαμβάνουν φυσικές καταστροφές λόγω της κλιματικής αλλαγής ή τεράστια προβλήματα στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα. Η αιτία μπορεί να είναι πολύ απλούστερη. Θα μπορούσε για παράδειγμα το προϊόν να υπήρχε στην τοπική αποθήκη του καταστήματος, αλλά να μην πρόλαβε κάποιος να το αναπληρώσει στο ράφι ή θα μπορούσε να υπάρχει στην κεντρική αποθήκη, αλλά να μην είχε γίνει η σωστή πρόβλεψη ώστε να μεταφερθεί στην τοπική αποθήκη.

Οι εταιρείες που διαθέτουν λύσεις ανάλυσης πληροφοριών, έχουν εντοπίσει το πρόβλημα εδώ και καιρό, οπότε έχουν σπεύσει να προσαρμόσουν τις λύσεις τους ώστε να παράγουν αποτελέσματα σε πραγματικό χρόνο. Ο πραγματικός χρόνος μετριέται ανάλογα με την κρισιμότητα των αποφάσεων. Για παράδειγμα, για την αγορά ή πώληση μιας μετοχής, της οποίας η τιμή μπορεί να διακυμανθεί σε τεράστιο εύρος μέσα σε χρόνο μερικών λεπτών, ο πραγματικός χρόνος μετριέται σε χιλιοστά του δευτερολέπτου. Για μια αλυσίδα τροφίμων, οι απαιτήσεις για λήψη αποφάσεων δεν είναι τόσο ευαίσθητες στο χρόνο, οπότε ο πραγματικός χρόνος μετριέται σε ώρες που όμως είναι και πάλι τεράστια μεταβολή σε σχέση με μερικές δεκαετίες πριν που μετριόνταν σε μέρες.

Η ανάδυση των ψηφιακών καταστημάτων έχει κάνει δυσκολότερο το πλαίσιο για τον προμηθευτή, γιατί από τη στιγμή που υπόσχεται ότι τα προϊόντα θα είναι στο χώρο του πελάτη του μια συγκεκριμένη ώρα, αφενός του δημιουργεί το αίσθημα της αναμονής και αφετέρου γιατί η έλλειψη κάποιων προϊόντων είναι πιθανό να οδηγήσει στην ακύρωση όλου του καλαθιού. Σύμφωνα με την Adobe Analytics, η οποία συλλέγει στοιχεία από ψηφιακά καταστήματα, τον Αύγουστο του 2021, οι ελλείψεις προϊόντων ήταν αυξημένες κατά 172% σε σχέση με πριν την έναρξη της πανδημίας.

Το πιεστικό πλαίσιο μπορεί να είναι ευκαιρία εξέλιξης;
Αν θεωρήσουμε ότι η κοινωνία μας είναι ακόμα σε θέση να καταναλώνει με τους ρυθμούς του παρελθόντος, γιατί όχι και με μεγαλύτερους, θα χρειαστεί να γίνουν “θαύματα”, ώστε το προϊόν να βρίσκεται στον καταναλωτή πολύ γρήγορα μετά την αγορά του. Ιδανικά, ο καταναλωτής θα ήθελε το προϊόν να υλοποιείται μπροστά του, χωρίς να είναι ανάγκη να περιμένει το μεταφορικό μέσο που θα του το φέρει. Μέχρι όμως αυτό να γίνει εφικτό με πιο εξελιγμένες τεχνολογίες, η εφοδιαστική αλυσίδα από άκρο σε άκρο χρειάζεται αλλαγές που ξεκινούν από το στάδιο της προμήθειας πρώτων υλών και φτάνουν μέχρι το τελευταίο μίλι πριν τον αγοραστή – καταναλωτή. Βέβαια, υπάρχει πάντα και η πρόταση να ¨ηρεμήσουμε” και να θεωρήσουμε ότι αυτή είναι μια λύση για την πολυπόθητη σωτηρία του πλανήτη, ωστόσο δεν φαίνεται να είναι αυτή με τις περισσότερες πιθανότητες υλοποίησης.

Η εφοδιαστική αλυσίδα βιώνει μια άνευ προηγουμένου πίεση
Οι καταστάσεις στις οποίες το περιβάλλον γίνεται πιεστικό είναι συχνά αυτές που δημιουργούν σημαντικές ευκαιρίες εξέλιξης για τους οργανισμούς. Μια τέτοια κατάσταση δημιούργησε η πανδημία για την εφοδιαστική αλυσίδα. Ο Δρ. Βασίλης Ζεϊμπέκης, Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Logistics και επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Μηχ. Οικονομίας & Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αιγαίου, μας μίλησε για τις προκλήσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα, όπως αυτές διαμορφώθηκαν με καταλύτη την πανδημία και προτείνει προτεραιότητες για επενδύσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στη βελτίωσή της.

Ποιες είναι οι σημαντικότερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει αυτήν την περίοδο η εφοδιαστική αλυσίδα;

Τους περασμένους 18 μήνες, ο ρόλος των δικτύων εφοδιασμού ήταν κρίσιμος για τη διαχείριση της πανδημίας, τόσο από υγειονομική άποψη, όσο και για τη διαχείριση της παγκόσμιας κρίσης που υφίσταται ακόμα και σήμερα και έχει ως αποτέλεσμα να υπάρχουν σημαντικές ελλείψεις σε αγαθά. Παράλληλα, λόγω της συνεχιζόμενης πανδημίας, πολλά λιμάνια της Ασίας παραμένουν κλειστά με αποτέλεσμα μεγάλος αριθμός φορτηγών πλοίων να αναμένουν πολλές ημέρες για να φορτωθούν και όλο αυτό έχει ως συνέπεια τις σημαντικές καθυστερήσεις στις παραδόσεις αγαθών, καθώς και το υψηλό κόστος μεταφοράς ειδικά για εμπορευματοκιβώτια.

Προκλήσεις για την ερχόμενη περίοδο, όπως αυτές διαμορφώνονται στο πλαίσιο της κατάστασης που περιέγραψα, είναι:

  • Η δημιουργία ανθεκτικών και ευέλικτων αλυσίδων εφοδιασμού. Αυτό πρακτικά σημαίνει εύρεση εγχώριων ή/και ευρωπαϊκών προμηθευτών, παράλληλα με τους προμηθευτές από την Ασία.
  • Επίσης, δυνατότητα επαναδρομολόγησης των εμπορευματικών ροών ώστε να μπορούν οι εταιρίες να παραλαμβάνουν εμπορεύματα και αγαθά από εναλλακτικούς εμπορευματικούς διαδρόμους.
    Ψηφιακός μετασχηματισμός των επιχειρήσεων με έμφαση στο κύκλωμα εφοδιασμού. Είναι σημαντικό να γίνει αντιληπτό πως ο μετασχηματισμός αυτός δεν αφορά μόνο την υιοθέτηση νέων τεχνολογιών αλλά την ταυτόχρονη αναδιοργάνωση των επιχειρηματικών διαδικασιών, την αλλαγή εταιρικής κουλτούρας και την εκπαίδευση & δια βίου μάθηση που πρέπει να δοθεί στους εργαζόμενους, ώστε να αντιληφθούν και να υιοθετήσουν χωρίς αντιστάσεις τον νέο τρόπο λειτουργίας των επιχειρήσεων.
  • Αειφορία και επενδύσεις με έμφαση σε θέματα που αφορούν δράσεις ESG, οι οποίες προϋποθέτουν υπολογισμό του συνολικού ανθρακικού αποτυπώματος των δραστηριοτήτων των εταιρειών.
  • Εκπαίδευση υφιστάμενου προσωπικού και δημιουργία κινήτρων στην προσέλκυση εργαζομένων με ειδικές δεξιότητες κυρίως από το εξωτερικό. Παρατηρείται σημαντική έλλειψη εργαζομένων και στελεχών στην Ελλάδα στον τομέα της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Πόσο έχει αλλάξει η εικόνα των logistics την τελευταία πενταετία στην Ελλάδα και ποια είναι τα κυριότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις σήμερα;

Η εικόνα κυρίως έχει αλλάξει του τελευταίους 18 μήνες. Αυτήν την περίοδο παρατηρήθηκαν σημαντικές πιέσεις στα κυκλώματα εφοδιασμού σε παγκόσμιο αλλά και σε εθνικό επίπεδο, ενώ παράλληλα άλλαξαν οι καταναλωτικές συνήθειες. Ειδικότερα, στις πωλήσεις B2C, οι καταναλωτές έγιναν πιο απαιτητικοί αναζητώντας εναλλακτικά σημεία και μικρότερους χρόνους παράδοσης.
Οι αλλαγές που έκαναν οι εταιρείες βασίστηκαν κυρίως στο ψηφιακό μετασχηματισμό, ώστε να βελτιωθεί η ποιότητα εξυπηρέτησης πελατών και παράλληλα να μειωθεί το λειτουργικό κόστος. Παράλληλα, έγιναν ενέργειες ώστε να επιτευχθεί το end-to-end visibility της κατάστασης μιας παραγγελίας.

Το «Σχέδιο Ελλάδα 2.0» περιλαμβάνει δράσεις και κονδύλια για τον τομέα της εφοδιαστικής. Κατά τη γνώμη σας, είναι αρκετά για την τόνωση των επιχειρήσεων; Και σε ποιου μεγέθους επιχειρήσεις απευθύνονται;

Το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης θα συμβάλει θετικά στην ανάπτυξη του τομέα της εφοδιαστικής αλυσίδας. Οι δράσεις του Σχεδίου αφορούν σε όλα τα είδη των επιχειρήσεων και εκτιμώ πως έμφαση θα δοθεί στις ΜμΕ που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας. Κατά τη γνώμη μου το εν λόγω σχέδιο μπορεί να συμβάλει και στη στρατηγική της Ελλάδας για την προσέλκυση διεθνούς φορτίου καθώς επίσης και για τη μετατροπή της Ελλάδας σε ένα διαμετακομιστικό κόμβο logistics. Το εν λόγω σχέδιο είναι εξαιρετικά απαιτητικό στην υλοποίησή του, με αποτέλεσμα να απαιτεί μεγάλη προσπάθεια, προσήλωση στους στόχους, διαφάνεια και τήρηση όλων των εθνικών και ευρωπαϊκών κανόνων. Εφόσον όμως το φέρουμε σε πέρας με επιτυχία, μπορεί να αλλάξει την πορεία της πατρίδας μας αλλά και του τομέα που υπηρετούμε.