Με την πανδημία να φαίνεται να οδεύει προς το τέλος της, η τηλεργασία φαίνεται να παραμένει και αναμένεται να αναδιαμορφώσει όχι μόνο την παγκόσμια αγορά εργασίας και την ψηφιακή οικονομία αλλά το γενικότερο επιχειρηματικό και κοινωνικό πλαίσιο της.

Ένα από τα σημαντικότερα «συμπτώματα» του κορονοϊού είναι όλα τα μέρη εκατομμυρίων σπιτιών που μετατράπηκαν σε «κατ’ οίκον» γραφεία. Τώρα η παγκόσμια ΙΤ κοινότητα που υποστήριξε τεχνολογικά αυτή την μετάβαση, αλλά και ένα μεγάλο μέρος του επιχειρηματικού κόσμου των σχετικών τεχνολογιών αναρωτιέται: Θα επιστρέψουν οι εργαζόμενοι στα παραδοσιακά γραφεία τους;
Και ποιοι θα είναι αυτοί που τελικά θα τα καταφέρουν να διατηρήσουν ή να βελτιώσουν το εργασιακό τους καθεστώς, διαμορφώνοντας τη νέα μεταπανδημική ψηφιακή οικονομία;
Η απάντηση είναι πολύπλευρη. Σύμφωνα με την έρευνα του Harvard Business Review στις ΗΠΑ η μετατόπιση του ρεύματος του ενδιαφέροντος τα τελευταία δύο χρόνια στην εξ αποστάσεως εργασία ήταν κατακλυσμιαία και οι λόγοι θα συνεχίσουν να την ενισχύουν.

Η ψηφιακή οικονομία -ορισμένη ως η οικονομία που απασχολεί ανθρώπους οι οποίοι κάνουν χρήση υπολογιστών και σχετικών τεχνολογιών για να παράγουν αγαθά και υπηρεσίες- έδειξε άμεση αντίδραση στα προφανή συμπεράσματα της πρώτης περιόδου της τηλεργασίας. Με βασικό το ότι «δουλεύει» και σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις «συμφέρει». Και για τις δύο πλευρές της εξίσωσης, εργοδότες και εργαζομένους. Γι’ αυτό και εσχάτως είδαμε εταιρείες όπως το Twitter και την Airbnb να προσφέρουν full-time εξ αποστάσεως θέσεις εργασίας, σε κάθε σχεδόν σκαλί της εργασιακής ιεραρχίας τους. Η ανάλυση του Harvard Business Review -στην οποία συνεργάστηκαν στελέχη της Microsoft Research, του Harvard και του Linkedin- εστιάζει στις αγγελίες εργασίας μηχανών αναζήτησης και του Linkedin και τα ευρήματα ήταν εντυπωσιακά. Τον Φεβρουάριο του 2020 μόνο το 2,3% των θέσεων εργασίας που αναζητούσαν εργαζομένους για tech jobs στις ΗΠΑ, προσέφεραν την εναλλακτική της εξ αποστάσεως εργασίας.

Σε αυτές απευθύνθηκε μόνο το 2,9% όλων των εργαζομένων που έκαναν αίτηση για δουλειά, ποσοστό που δείχνει ότι η τηλεργασία δεν ενδιέφερε ιδιαίτερα τους εργαζόμενους, πριν την δοκιμάσουν. Τα αντίστοιχα LinkedIn «job postings» για το Φεβρουάριο του 2020 που αφορούσαν τηλεργασία ήταν μόλις 6%. Αντίστοιχα τον Φεβρουάριο του 2022, το 19,5% όλων των αγγελιών για δουλειά στην ψηφιακή οικονομία, προσέφεραν την εργασία εξ αποστάσεως, είτε ως εναλλακτική είτε ως προαπαιτούμενο της δουλειάς. Πως αντέδρασε το εργατικό δυναμικό;
Οι συγκεκριμένες δουλειές απέσπασαν το ίδιο διάστημα το 49,7% των αιτήσεων για δουλειά! Στο Linkedin οι αγγελίες που προσέφεραν τηλεργασία το Φεβρουάριο του 2022 έφτασαν το εντυπωσιακό 34,2%!
Γενικά στην αγορά εργασίας το ενδιαφέρον για θέσεις τηλεργασίας αυξανόταν πριν την πανδημία με ετήσιο ρυθμό 1%, ο οποίος πήδηξε κατά 15% μέσα στον πρώτο χρόνο της.

Remote Work? It Works!
Τόσο η αύξηση των ποσοστών, όσο και η διαφορά ανάμεσα στις προσφερόμενες θέσεις με εξ’ αποστάσεως εργασία και τους εργαζόμενους που τις «κυνήγησαν» παρέχουν κάποιες πολύ ασφαλείς διαπιστώσεις. Με κεντρικότερες ότι αφενός οι εργοδότες αρχίζουν να υιοθετούν την τηλεργασία ως τη νέα νόρμα και αφετέρου ότι οι εργαζόμενοι είναι οι πραγματικά φανατικοί λάτρεις της.
Και ο λόγος είναι ότι η απαραίτητη διαπλάτυνση της δεξαμενής ταλέντων στο χώρο της πληροφορίας -με την άρση των γεωγραφικών περιορισμών- γίνεται για πρώτη φορά άμεσα εφικτή.
Το 2019 το IT trade group, CompTIA υπολόγισε σε έρευνα του ότι υπήρχαν περίπου ένα εκατομμύριο κενές ΙΤ θέσεις εργασίας στις ΗΠΑ. Δύο χρόνια μετά το U.S. Bureau of Labor Statistics (BLS) εκτιμά ότι η απασχόληση μόνο για τους software developers στη χώρα θα αυξηθεί κατά 22% το διάστημα 2020 -2030, ξεπερνώντας σε αύξηση της απασχόλησης κάθε άλλο industry στις ΗΠΑ.

Οι ειδικοί συμφωνούν ότι τα παραπάνω μπορούν με ασφάλεια να αποδοθούν στο ότι η αναγκαστική τηλεργασία έδειξε σε όλους ότι κάτι τέτοιο είναι δυνατό. Και μάλιστα χωρίς σοβαρό επιπλέον κόστος. Η εξ αποστάσεως εργασία έδειξε ότι υπάρχουν νέες εναλλακτικές, ειδικά στην Αμερική, όπου είναι απόλυτα φυσιολογικό να μετακομίζει μια ολόκληρη οικογένεια χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από το σπίτι όπου ξεκίνησε ακολουθώντας μια καλύτερη ευκαιρία δουλειάς.
Ξαφνικά ήταν εφικτό να μετακομίσει κανείς μακριά από πανάκριβες πόλεις κέντρα της ψηφιακής οικονομίας όπως το Σαν Φρανσίσκο ή το Σιατλ, δυναμική που φάνηκε στην άνοδο νέων πόλεων όπως το Μαϊάμι ή Σολτ Λέικ ως ανταγωνιστές τους, αυξάνοντας το βιοτικό του επίπεδο και στην ουσία το εισόδημα του δουλεύοντας -και ζώντας- από μια φθηνότερη πόλη.

Οι ιστορικές «πρωτιές» συνεχίζονται καθώς για πρώτη φορά το ποσοστό όσων κάνουν αίτηση για «tech jobs» έξω από τα μεγάλα αστικά κέντρα παρουσιάζει αυξητικό ρυθμό. Όλοι, αλλά πριν από όλους το υπουργείο οικονομικών ελπίζουν ότι αυτό θα συνεχιστεί, καθώς πέρα από την «αποκέντρωση» και την «αναζωογόνηση της υπαίθρου», φέρνει ζωτικότερης σημασίας χαρακτηριστικά στην περιφέρεια, όπως την διαφοροποίηση και ποικιλομορφία στις τοπικές οικονομίες, που γίνονται πιο ανθεκτικές, ιδιαίτερα στις δύσκολες εποχές που αναμένεται να γίνουν δυσκολότερες και περιορίζει την ενεργειακή ένδεια.

Από την πλευρά τους οι επιχειρήσεις της ψηφιακής οικονομίας αποκτούν μέσω των διασκορπισμένων ανά την χώρα εργαζόμενων τους ένα άτυπο «δίκτυο» για την εταιρεία, το οποίο μπορεί να λειτουργήσει ακόμα και ως ένα είδους εναλλακτικό «disaster site», πολύτιμο σε τέτοιους απρόβλεπτους καιρούς.
Θα πρέπει ομολογουμένως να αποδεχθούμε ότι τα αποτελέσματα μιας τέτοιας έρευνας δεν έχουν απόλυτη αναλογία στην ευρωπαϊκή πλευρά, αφού η εργασιακή αγορά των ΗΠΑ διαθέτει την δυναμική ενός ενοποιημένου φορολογικά, νομικά και νομισματικά χώρου, χωρίς καν φυσικά σύνορα ή το εμπόδιο των διαφορετικών γλωσσών και πολιτισμών. Παρόλα αυτά οι εξελίξεις στις ΗΠΑ -όπου τα κυριότερα trends εμφανίζονται πριν περάσουν στην από δω όχθη του Ατλαντικού- είναι πάντα μια σαφής ένδειξη για τις τάσεις του μέλλοντος, ειδικά σε ότι αφορά το οικοσύστημα της τεχνολογίας.