Η Κομισιόν ενέκρινε πρόσφατα το κύριο πρόγραμμα του Horizon Europe για την χρονική περίοδο 2021-2022, το οποίο περιγράφει τους στόχους και τους ειδικούς θεματικούς τομείς που θα λάβουν χρηματοδότηση συνολικού ύψους 14,7 δισεκατομμυρίων ευρώ. Του παναγιωτη μαρκετου

Στο επίκεντρο του Horizon Europe είναι η επιτάχυνση τόσο της «πράσινης», όσο και της ψηφιακής μετάβασης. Οι κα Μαρίγια Γκαμπριέλ, Ευρωπαία Επίτροπος Καινοτομίας, Έρευνας, Πολιτισμού, Εκπαίδευσης και Νεολαίας και ο Καθηγητής Νεκτάριος Ταβερναράκης, Πρόεδρος του Δ.Σ. του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) και Αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (European Research Council – ERC), μιλούν αποκλειστικά στο Netweek για το πρόγραμμα, αλλά και το πώς θα αξιοποιηθεί από την εγχώρια ερευνητική κοινότητα.
Όπως ανέφερε σε δηλώσεις της στο περιοδικό netweek, η κα Μαρίγια Γκαμπριέλ, Επίτροπος Καινοτομίας, Έρευνας, Πολιτισμού, Εκπαίδευσης και Νεολαίας: «Μέσω του προγράμματος Horizon Europe, επιχειρείται να αναδείξουμε ένα πιο βιώσιμο μέλλον για την ίδια την Ευρώπη, που θα στηρίζεται σε συγκεκριμένους άξονες, όπως λ.χ. την “πράσινη” ανάπτυξη και τον ψηφιακό μετασχηματισμό, δίχως ωστόσο να παραβλέπεται η έννοια της λειτουργικότητας σε κάθε έκφανση της καθημερινότητας επιχειρήσεων και πολιτών».

Σύμφωνα με την κυρία Γκάμπριελ, ποσό συνολικού ύψους 5,8 δισεκατομμυρίων ευρώ έχει προβλεφθεί προκειμένου να επενδυθεί σε ερευνητικά projects, αλλά και σε αντίστοιχα καινοτομίας, με εμφανή σκοπό την περαιτέρω στήριξη της στρατηγικής της «Πράσινης» Συμφωνίας (European Green Deal). Απώτερος στόχος του τελευταίου είναι να καταστήσει την Κοινότητα ως την πρώτη ουδέτερη κλιματικά ήπειρο σε παγκόσμιο επίπεδο, το αργότερο μέχρι το 2050.
«Υπό αυτό το πρίσμα, το προϋπολογισθέν ποσό αναμένεται να διατεθεί στην στήριξη σειράς projects που προάγουν την επιστημονική έρευνα σχετικά με την κλιματική αλλαγή, αναπτύσσοντας λύσεις για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, καθώς επίσης συμβάλουν και διασφαλίζουν την κατά το δυνατόν πιο ομαλή προσαρμογή στις αναδυόμενες συνθήκες που επιβάλλει η πραγματικότητα της κλιματικής αλλαγής», υπογράμμισε η Ευρωπαία Επίτροπος Καινοτομίας, Έρευνας, Πολιτισμού, Εκπαίδευσης και Νεολαίας.

Προϋπολογισμός-μαμούθ για την επταετία 2021-2027
Από την πλευρά του, ο Καθηγητής Νεκτάριος Ταβερναράκης, Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ), Διευθυντής Ερευνών στο Ινστιτούτο Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας του ΙΤΕ, καθηγητής Μοριακής Βιολογίας Συστημάτων στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστήμιου Κρήτης και Αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (European Research Council – ERC) επισημαίνει πως «το πρόγραμμα Horizon Europe περιλαμβάνει μια σειρά από χρηματοδοτικά εργαλεία, ένα εκ των οποίων είναι και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (European Research Council – ERC). Διακρίνεται δε, από ιδιαίτερα φιλόδοξους στόχους, ενώ ο προϋπολογισμός του ανέρχεται στα 94,1 δισεκατομμύρια ευρώ για την προσεχή επταετία (2021-2027). Παράλληλα, απαρτίζεται από τρεις κύριους πυλώνες: Ο πρώτος αφορά στην “ανοικτή” επιστήμη, η οποία συμπεριλαμβάνει το ERC, τις υποτροφίες Μαρί Κιουρί, αλλά και τις ερευνητικές υποδομές. Ο δεύτερος πυλώνας περιλαμβάνει συνολικά 5 missions που αφορούν σε σύγχρονες προκλήσεις της εποχής μας (Υγεία, Ασφάλεια, Ψηφιακή μεταρρύθμιση, Κλιματική αλλαγή-ενέργεια-κινητικότητα, Διατροφική αλυσίδα-Φυσικοί πόροι), ενώ ο τρίτος έχει σχέση με την Καινοτομία και σε αυτό ενσωματώνονται το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας (European Innovation Council – EIC), το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Τεχνολογίας και Καινοτομίας (European Institute of Innovation and Technology – EIT), καθώς επίσης και τα συστήματα καινοτομίας ολόκληρης της Γηραιάς Ηπείρου».

Σε ό,τι αφορά την ερευνητική κοινότητα της χώρα μας, το ενδιαφέρον στρέφεται προς τον πρώτο πυλώνα με κύρια έμφαση στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας, όπου η χρηματοδότηση αφορά σε κάθε δυνητικό ερευνητή στην Κοινότητα και κατευθύνεται στην καθ’ εαυτό βασική έρευνα που με τη σειρά της περιλαμβάνει τον πυρήνα της ερευνητικής διαδικασίας. «Πρόκειται για ένα εξαιρετικά ανταγωνιστικό πρόγραμμα, ενδεχομένως το πλέον δύσκολο σε παγκόσμιο επίπεδο, με την εξασφάλιση της τελικής χρηματοδότησης να ανάγεται σε ένα εξόχως απαιτητικό task. Αρκεί να σας αναφέρω πως σε ετήσια βάση κατατίθενται χιλιάδες -κυριολεκτικά- ερευνητικές προτάσεις, με το ποσοστό επιτυχίας να μην ξεπερνά -ίσως να μην φτάνει καν- το 10-12%!

Τα δε κριτήρια με βάση τα οποία εν τέλει επιλέγονται τα προς χρηματοδότηση ερευνητικά project είναι αρκούντως αυστηρά και ανάγονται στη σφαίρα της επιστημονικής αριστείας. Για παράδειγμα, ο υποψήφιος επιστήμονας θα πρέπει να διαθέτει σημαντικά επιτεύγματα σε επίπεδο εργασιών, βιογραφικού και προϋπηρεσίας, ενώ και η ερευνητική πρόταση που καταθέτει να είναι υψηλού επιπέδου και εξαιρετικού ενδιαφέροντος.
Όσο για το ύψος της χρηματοδότησης, αυτό κινείται από 1 έως 3 εκατομμύρια ευρώ, με χρονικό ορίζοντα εκτέλεσης 5 ετών», τόνισε ο καθηγητής κ. Ταβερναράκης.

80 Ελληνικά ερευνητικά έργα έχουν απορροφήσει 90 εκατ. ευρώ από το ERC
Ο ίδιος σημειώνει πως μέχρι σήμερα έχουν εγκριθεί κάτι παραπάνω από 80 χρηματοδοτήσεις ερευνητικών project από το ERC που έχουν υποβάλει Έλληνες ερευνητές που δραστηριοποιούνται σε ερευνητικά κέντρα και πανεπιστήμια στην χώρα μας. «Συνολικά, η χρηματοδότηση που έχει καταφέρει να διασφαλίσει από το εν λόγω πρόγραμμα το ερευνητικό προσωπικό στην πατρίδα μας υπερβαίνει τα 90 εκατομμύρια ευρώ. Εξ’ αυτών, 34 προτάσεις συνολικής χρηματοδότησης της τάξεως των 40 εκατομμυρίων ευρώ προέρχονται από Έλληνες ερευνητές στο Ίδρυμα Τεχνολογίας Έρευνας (ΙΤΕ) της Κρήτης, του οποίου και έχω την χαρά και τιμή να προΐσταμαι».
Σε ό,τι αφορά τους θεματικούς τομείς που εμφανίζουν το μεγαλύτερο ερευνητικό ενδιαφέρον κατά το εγγύς μέλλον, ο κ. Ταβερναράκης ανέφερε αυτούς της Υγείας, της Ψηφιακής μετάβασης, της κλιματικής αλλαγής, αλλά και της βιώσιμης ανάπτυξης. Μάλιστα, το εγχώριο ερευνητικό οικοσύστημα ήδη έχει κάνει δυναμικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση και δη στον τομέα της βιοϊατρικής.

Η χώρα μας μπορεί να αναδειχθεί σε βασικό «παίκτη» στην Έρευνα διεθνώς!
Την ίδια στιγμή, δηλώνει αισιόδοξος αναφορικά με το πώς μπορεί να διαμορφωθεί το μέλλον της έρευνας στην Ελλάδα, αλλά και τις προοπτικές της και δη στην περίπτωση κατά την οποία υπάρξει ακόμη μεγαλύτερη στήριξη και ενθάρρυνση της έρευνας στην πατρίδα μας.
«Έχουμε τη δυνατότητα να αποτελέσουμε έναν σημαίνοντα πυλώνα διεξαγωγής έρευνας σε ανταγωνιστικό επίπεδο διεθνώς!», δηλώνει δίχως περιστροφές και συνεχίζει: «Θαρρώ δε, πως υιοθετώντας μια μακροχρόνια στρατηγική, με την ταυτόχρονη υποστήριξη του ερευνητικού οικοσυστήματος της χώρας μας, θα μπορούμε να τριπλασιάσουμε τα ποσοστά επιτυχίας σε ότι αφορά την προσέλκυση χρηματοδοτήσεων για ερευνητικά project υψηλής ποιοτικής στάθμης. Η έμφαση θα πρέπει να δοθεί στο αρχικό στάδιο της έρευνας και δη στους νέους ερευνητές, στηρίζοντάς τους εμπράκτως προκειμένου να αναπτύξουν τα skills, το γνωστικό τους πεδίο και να εξελίξουν σταδιακά το επίπεδο της απαιτούμενης αριστείας».

Ο καθηγητής Ταβερναράκης θεωρεί πως τα τελευταία χρόνια από την πλευρά της Πολιτείας υπάρχει μια ξεκάθαρη εκτίμηση του ρόλου που δύναται να παίξει η έρευνα στη σύγχρονη οικονομία. «Πόσο, μάλλον, από τη στιγμή κατά την οποία αναφερόμαστε στην οικονομία της γνώσης, η οποία συμβάλει στη θεμελίωση της βιώσιμης ανάπτυξης, μέσω της επίτευξης της καινοτομίας, που με την σειρά της προκύπτει από την έρευνα. Εξάλλου, μια ματιά στις πλέον προηγμένες όσο και εύρωστες οικονομίες διεθνώς, θα σας πείσει περί της αξίας και του πολλαπλασιαστικού βαθμού απόδοσης των επενδύσεων στην καινοτομία», ανέφερε εν κατακλείδι.