Η Ευρώπη παρά τα ιδιαίτερα επίπεδα προσαρμοστικότητας και ανθεκτικότητας που έχει επιδείξει, υστερεί σημαντικά σε τεχνολογική πρόοδο, γεγονός που αντικατοπτρίζεται και στην ανταγωνιστικότητα και ανάπτυξη των ευρωπαϊκών εταιρειών. Το πρόβλημα επείγει να αντιμετωπιστεί, και μάλιστα συλλογικά.

Η Ευρώπη όπως είναι σήμερα σφυρηλατήθηκε σε περιόδους κρίσης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) δημιουργήθηκε ως απάντηση στις καταστροφικές συνέπειες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η πτώση του τείχους του Βερολίνου σηματοδότησε την έναρξη μιας περιόδου ανάκαμψης των οικονομιών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 και η κρίση της ευρωζώνης που ακολούθησε οδήγησαν σε μεγαλύτερη οικονομική συνεργασία μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών. Η πανδημία COVID-19 πυροδότησε στη συνέχεια ένα υψηλότερο επίπεδο δημοσιονομικού συντονισμού μέσω του NextGeneration EU fund. Πιο πρόσφατα, η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ανέδειξε μία σειρά από αδυναμίες – από την επισιτιστική ασφάλεια και την ενέργεια μέχρι την άμυνα. Ο πόλεμος επέτεινε το γεγονός ότι η ανθεκτικότητα εξαρτάται από μία ισχυρή οικονομία με στρατηγική αυτονομία σε αυτούς τους κρίσιμους τομείς, η οποία εδώ και καιρό θεωρείται δεδομένη.

Η τεχνολογία είναι επίσης καίριας σημασίας. Εάν η Ευρώπη δεν προλάβει να καλύψει το χαμένο έδαφος σε σχέση με άλλες μεγάλες περιοχές σε βασικές τεχνολογίες, θα είναι ευάλωτη σε όλους τους τομείς της ανάπτυξης και της ανταγωνιστικότητας -υπονομεύοντας το σχετικά ισχυρό ρεκόρ της περιοχής όσον αφορά τη βιωσιμότητα-, καθώς και την ασφάλεια και την στρατηγική ισχύ, τροχοπεδώντας την μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα. Δεδομένων των «σεισμικών» γεγονότων στην ίδια της την ήπειρο, μία ισχυρή Ευρώπη είναι αναμφισβήτητα περισσότερο αναγκαία από ποτέ.

Ωστόσο, για να γίνει αυτό θα πρέπει η Ευρώπη να αντιμετωπίσει μία κρίση ανταγωνιστικότητας που εξελίσσεται αθόρυβα εδώ και δύο δεκαετίες, με επίκεντρο το επιχειρηματικό και τεχνολογικό χάσμα σε σχέση με άλλες γεωγραφικές περιοχές του πλανήτη. Σύμφωνα με μελέτη της McKinsey, η αντιμετώπιση αυτού του χάσματος απαιτεί από τους ηγέτες της Γηραιάς Ηπείρου να επιδείξουν την ίδια αποφασιστικότητα και συνεργασία που επέδειξαν αρχικά στην αντίδρασή τους στον πόλεμο στην Ουκρανία.

Η Ευρώπη υπολείπεται σε ανάπτυξη
Παρόλο που η Ευρώπη διαθέτει πολλές εταιρείες με υψηλές επιδόσεις, συνολικά οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις υποαποδίδουν σε σχέση με εκείνες άλλων μεγάλων περιοχών: αναπτύσσονται πιο αργά, δημιουργούν χαμηλότερες αποδόσεις και επενδύουν λιγότερο σε Έρευνα και Ανάπτυξη από τις αντίστοιχες εταιρείες των ΗΠΑ. Αυτό αντικατοπτρίζει σε μεγάλο βαθμό το γεγονός ότι η Ευρώπη έχασε το πλοίο της τελευταίας τεχνολογικής επανάστασης, υστερώντας σε αξία και ανάπτυξη στις τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ) και σε άλλες disruptive καινοτομίες.

Οι ΤΠΕ και άλλοι τεχνολογικοί τομείς έχουν δημιουργήσει μία σειρά από τεχνολογίες, οι οποίες εξαπλώνονται οριζόντια σε όλους τους τομείς και καθορίζουν την ανταγωνιστική δυναμική. Εάν η Ευρώπη δεν καταφέρει να γίνει ανταγωνιστική σε αυτές τις τεχνολογίες, θα μπορούσε ακόμα και να χάσει την πρωτοκαθεδρία της σε παραδοσιακούς κλάδους. Για παράδειγμα, η Ευρώπη έχει υπάρξει ηγέτης στην αυτοκινητοβιομηχανία, αλλά θα μπορεί να μείνει πίσω στην αυτόνομη οδήγηση. Το διακύβευμα είναι υψηλό. Η McKinsey εκτιμά ότι μέχρι το 2040 μπορεί να διακυβεύεται εταιρική προστιθέμενη αξία ύψους 2 έως 4 τρισεκατομμυρίων ευρώ ετησίως – αξία που θα μπορούσε να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας, αύξηση μισθών, επενδύσεις και οικονομική ανάπτυξη προς το ευρύτερο όφελος της κοινωνίας. Αν δεν αντιμετωπιστεί, η κρίση αυτή θα επηρεάσει την Ευρώπη σε πολλές διαστάσεις, όπως η ανάπτυξη, η ένταξη και η βιωσιμότητα, καθώς και η στρατηγική της αυτονομία και η φωνή της στον κόσμο.

Σύμφωνα με την ανάλυση της McKinsey, η Ευρώπη κατέχει ηγετική θέση στον τομέα της βιωσιμότητας και την ενσωμάτωσης, τουλάχιστον στη Βόρεια και την Ηπειρωτική Ευρώπη. Όταν η Ευρώπη λειτουργεί, λειτουργεί καλά. Ωστόσο, οι επιδόσεις της περιοχής στην ανάπτυξη είναι λιγότερο ισχυρές. Όπως και στις ΗΠΑ, η αύξηση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ ήταν υποτονική τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ευρώπης σήμερα είναι κατά 30% χαμηλότερο από εκείνο των Ηνωμένων Πολιτειών – ένα χάσμα το οποίο δεν προβλέπεται να μειωθεί πλέον.

Η Ευρώπη και το επιχειρείν της μένει πίσω
Η μακροχρόνια αδυναμία των επιχειρήσεων της Ευρώπης στον τομέα της τεχνολογίας είναι εμφανής στα σημερινά στοιχεία. Το χάσμα αυτό θεωρείται εδώ και καιρό αποτέλεσμα της εξειδίκευσης και του ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος αλλού – ότι η Ευρώπη είναι ισχυρή σε άλλους τομείς όπως τα χημικά, τα υλικά και η μόδα, για παράδειγμα, πράγμα που σημαίνει ότι η αδυναμία αυτή δεν είναι ενδεχομένως κάτι που πρέπει να ανησυχεί. Ωστόσο, αυτό δεν ισχύει πλέον. Η τεχνολογία διεισδύει πλέον σε όλους τους τομείς μέσω εγκάρσιων τεχνολογιών, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η βιολογική επανάσταση και το cloud.

Η αδυναμία αυτή της Ευρώπης στον τομέα της τεχνολογίας είναι η πηγή μίας μεγάλης και αυξανόμενης πρόκλησης για τις εταιρικές επιδόσεις. Σύμφωνα με την McKinsey, μεταξύ 2014 και 2019, οι μεγάλες ευρωπαϊκές εταιρείες ήταν κατά 20% λιγότερο κερδοφόρες, αύξησαν τα έσοδά τους κατά 40% πιο αργά, επένδυσαν 8% λιγότερο και δαπάνησαν 40% λιγότερο για Έρευνα και Ανάπτυξη από άλλες εταιρείες που συμμετείχαν στην μελέτη. Οι μεγαλύτερες διαφορές παρατηρούνται στους κλάδους που δημιουργούν τεχνολογία, συγκεκριμένα στις ΤΠΕ και στα φαρμακευτικά προϊόντα. Καθώς η τεχνολογία διεισδύει σε όλους τους τομείς, και τα εταιρικά πλεονεκτήματα κλίμακας και η δυναμική του νικητή αυξάνονται, η σημερινή προσέγγιση της Ευρώπης δεν είναι πια βιώσιμη. Οι ΤΠΕ ήταν ένας τομέας – τώρα είναι παντού. Η τεχνολογική βάση που οικοδομήθηκε στις ΤΠΕ δημιούργησε μία σειρά εγκάρσιων τεχνολογιών που εξαπλώνονται οριζόντια στους περισσότερους κάθετους τομείς. Η δημιουργία αξίας μετατοπίζεται σε αυτούς τους οριζόντιους τομείς, με το νικητή να κερδίζει την μεγαλύτερη δυναμική και πλεονεκτήματα κλίμακας.

Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ εκτιμά ότι το 70% της νέας αξίας που θα δημιουργηθεί στο σύνολο της οικονομίας τα επόμενα δέκα χρόνια θα είναι ψηφιακά ενεργοποιημένη – μια δυναμική που επιταχύνεται περαιτέρω από την πανδημία COVID-19.

Εν κατακλείδι
Οι ευρωπαϊκές χώρες ήταν πρωτοπόροι στη βιωσιμότητα και την ένταξη. Τώρα ασχολούνται με την ασφάλεια των εφοδιαστικών αλυσίδων, την ενέργεια, τα τρόφιμα και την άμυνα. Πόσο πρέπει επίσης να ανησυχεί η περιοχή για το εταιρικό και τεχνολογικό της κενό, το οποίο θέτει σε κίνδυνο τη μελλοντική ανάπτυξη και τη στρατηγική της αυτονομία—και πότε; Μπορεί η δυναμική της κοινής δράσης που προκλήθηκε από τον πόλεμο στην Ουκρανία τώρα να δώσει επίσης την ώθηση για να γίνουν οι απαραίτητες αντισταθμίσεις για την τεχνολογία και την ανταγωνιστικότητα που θεωρούνταν από καιρό δύσκολες;
Πιθανότατα θα χρειαστεί περισσότερη δουλειά για να καθοριστεί πώς να αντιμετωπιστούν τα κενά της Ευρώπης στην εταιρική απόδοση και στην καινοτομία λεπτομερώς και στην πράξη, τεχνολογία ανά τεχνολογία και τομέα προς τομέα, ενισχύοντας την ανθεκτικότητα στο ευρωπαϊκό μοντέλο μακροπρόθεσμα. NW