Οι φιλοδοξίες της χώρας για αξιοποίηση του διαστήματος έχουν πλέον αρχίσει να παίρνουν “σάρκα και οστά”, καθώς περισσότεροι από 10 μικροδορυφόροι με τα ελληνικά χρώματα και σημαντική προστιθέμενη αξία ήδη ετοιμάζονται και πρόκειται να τεθούν σε τροχιά μέσα στα δυο επόμενα χρόνια.
Οι καλές προθέσεις και οι πειραματισμοί πολλών χρόνων, σ’ ό,τι αφορά στην ελληνική παρουσία στο διάστημα, έχουν δώσει (έστω και εξ ανάγκης) από πέρυσι τη θέση τους σε σοβαρές κινήσεις, πρακτικές λύσεις και -για πρώτη φορά- συνεκτικό σχεδιασμό, με στόχο τη δημιουργία και τοποθέτηση σε τροχιά μέσα στους επόμενους μήνες ενός ολόκληρου σμήνους ελληνικών (μικρο)δορυφόρων, με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης και συγκεκριμένη αποστολή.
Το netweek ζήτησε από τον καθ’ ύλην αρμόδιο Γενικό Γραμματέα Τηλεπικοινωνιών & Ταχυδρομείων στο υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Κωνσταντίνο Καράντζαλο, καθηγητή Τηλεπισκόπησης στο ΕΜΠ (ο σωστός άνθρωπος στη σωστή θέση, για το συγκεκριμένο θέμα), να μας μιλήσει για τις τελευταίες, πολύ ενδιαφέρουσες εξελίξεις.
Είναι, τελικά, φέτος η χρονιά για το άνοιγμα της Ελλάδας σε έναν χώρο που ως τώρα δεν ήταν δικός μας; Τι μας φέρνει αυτή η ‘διαστημική άνοιξη’; Ποια τα οφέλη για τη χώρα και το ανθρώπινο δυναμικό της;
Η περίοδος 2025-2026, όντως μπορεί να ισχυριστεί κανείς, ότι σηματοδοτεί τη «διαστημική άνοιξη» της Ελλάδας, καθώς για πρώτη φορά η χώρα αποκτά δική της δορυφορική υποδομή με την εκτόξευση άνω των 10 μικροδορυφόρων, με έντονη ελληνική συμμετοχή στον σχεδιασμό, την κατασκευή και την αξιοποίηση των δορυφορικών συστημάτων, αλλά και των παραγόμενων δεδομένων.
Το Εθνικό Διαστημικό Πρόγραμμα ενισχύει την εθνική κυριαρχία και ασφάλεια, παρέχει κρίσιμες πληροφορίες για φυσικές καταστροφές, γεωργία, περιβάλλον και κλίμα, δημιουργεί θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης και ενεργοποιεί το υπάρχον, αλλά κι ένα νέο τεχνολογικό οικοσύστημα. Πρόκειται για στρατηγικό άλμα, που μετατρέπει την Ελλάδα από παθητικό χρήστη σε ενεργό συντελεστή στον ευρωπαϊκό διαστημικό χώρο.
Για πόσους δορυφόρους μιλάμε και πόσοι θα σηκωθούν φέτος; Πώς μοιράζονται, αναλόγως σκοπού, σε έρευνα, τηλεπισκόπηση, τηλεπικοινωνίες κλπ;
Ως το τέλος του 2025 προβλέπεται η εκτόξευση τουλάχιστον έξι μικροδορυφόρων, εκ των οποίων δυο είναι επιχειρησιακοί (με συστήματα ραντάρ συνθετικού ανοίγματος, SAR) και τέσσερις έχουν πιο ερευνητικό-αναπτυξιακό χαρακτήρα, οι οποίοι συνδυάζουν τεχνολογίες παρατήρησης γης και τηλεπικοινωνιών. Το 2026 θα πετύχουμε, επίσης, την εκτόξευση 11 ελληνικών δορυφόρων (4 με θερμικούς αισθητήρες και 7 με οπτικές πολυφασματικές κάμερες).
Οι θερμικοί δορυφόροι θα παρέχουν καθημερινά κρίσιμα δεδομένα για πυρκαγιές, θερμικές νησίδες και γεωργία, ενώ οι SAR δορυφόροι θα επιτρέπουν νυχτερινή και παντός καιρού παρακολούθηση για πλημμύρες κι άλλες φυσικές καταστροφές. Οι περισσότερο ερευνητικοί μικροδορυφόροι επικεντρώνονται σε νέες τεχνολογίες και δοκιμές που ανοίγουν τον δρόμο για μελλοντικές εμπορικές και επιχειρησιακές εφαρμογές.
Πόσα χρήματα πληρώνουμε σήμερα στους ξένους παρόχους δορυφορικών υπηρεσιών για να καλύψουμε τις ανάγκες μας; Ποιο ποσοστό από αυτά πλέον τα ‘κερδίζουμε’;
Σήμερα η Ελλάδα δαπανά περίπου 4 Μ€ ετησίως για την προμήθεια δορυφορικών δεδομένων και προϊόντων υψηλής και πολύ υψηλής ανάλυσης από ξένους παρόχους, καλύπτοντας ανάγκες σε τομείς όπως η πολιτική προστασία, η γεωργία, οι φυσικές καταστροφές, η πολεοδομία, η παρακολούθηση του περιβάλλοντος και η ασφάλεια. Με την υλοποίηση του Εθνικού Δορυφορικού Προγράμματος, ο στόχος είναι να καλύπτεται τουλάχιστον το 70% των εγχώριων αναγκών με εθνικά παραγόμενα δεδομένα, μειώνοντας δραστικά την εξάρτηση από το εξωτερικό και εξοικονομώντας σημαντικούς εθνικούς πόρους.
Παράλληλα, ενισχύεται το ελληνικό διαστημικό οικοσύστημα με νέες θέσεις εργασίας, αναπτύσσεται τεχνογνωσία και δημιουργούνται υποδομές που επιτρέπουν στη χώρα όχι μόνο να καλύπτει τις δικές της ανάγκες, αλλά και να εξάγει σταδιακά υπηρεσίες και τεχνολογία.
Το κόστος λειτουργίας ενός ολοκληρωμένου συστήματος σε πλήρη ανάπτυξη, με την πρέπουσα συντήρηση, πόσο θα είναι; Για πότε το περιμένουμε αυτό;
Καταφέραμε, μαζί με την υλοποίηση των έργων κατασκευής και ανάπτυξης, να ενσωματώσουμε το κόστος λειτουργίας του ολοκληρωμένου δορυφορικού συστήματος στα συμβόλαια και τις συμφωνίες αξιοποίησης που πετύχαμε, διασφαλίζοντας τη λειτουργία και συντήρηση όλων των υποσυστημάτων για τουλάχιστον 5 χρόνια, μετά την πλήρη ανάπτυξή τους. Αυτό σημαίνει ότι, από τη στιγμή που το σύστημα θα τεθεί σε επιχειρησιακή λειτουργία, σταδιακά εντός του 2025 και πλήρως το 2026, δεν θα απαιτούνται επιπλέον κρατικά κονδύλια για τη λειτουργία του, εξασφαλίζοντας τη βιωσιμότητα, τη συνέχεια και την αποδοτική αξιοποίηση των επενδύσεων.
Η χρηματοδότηση του Εθνικού Δορυφορικού Προγράμματος προέρχεται εξ ολοκλήρου από το Ταμείο Ανάκαμψης & Ανθεκτικότητας (RRF) μέσω του προγράμματος Ελλάδα 2.0, χωρίς άμεση οικονομική συμμετοχή της ESA, της οποίας ο ρόλος είναι επιτελικός και τεχνικός, καθώς έχει αναλάβει τη διεξαγωγή της διαγωνιστικής διαδικασίας, την τεχνική επιτήρηση της υλοποίησης των έργων και την παράδοση των τελικών συστημάτων στο υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης.
Κεντρικό σημείο ελέγχου και διανομής δεδομένων θα είναι πλέον το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος, που μάλιστα προσφάτως απέκτησε νέα ηγεσία. Πώς προδιαγράφεται ο ρόλος της;
Ο ρόλος του ΕΛΚΕΔ προδιαγράφεται ως κεντρικός και στρατηγικός για την επιτυχή αξιοποίηση του Εθνικού Δορυφορικού Προγράμματος, καθώς είναι ο αρμόδιος φορέας για τη διάθεση των δορυφορικών δεδομένων στο ελληνικό οικοσύστημα -δημόσιο και ιδιωτικό- διασφαλίζοντας την πρόσβαση, αξιοπιστία και αξιοποίηση των πληροφοριών. Παράλληλα, συμμετέχει στην τεχνική επίβλεψη των έργων και συντονίζει τις εγχώριες διαστημικές δραστηριότητες, σε στενή συνεργασία με τη Γενική Γραμματεία Τηλεπικοινωνιών & Ταχυδρομείων και το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Με τη νέα του ηγεσία, το ΕΛΚΕΔ ενισχύεται θεσμικά και επιχειρησιακά, αναλαμβάνοντας ρόλο-κλειδί στην υλοποίηση της εθνικής διαστημικής στρατηγικής.
Τι άλλο περιλαμβάνει το υπό δημιουργία ελληνικό διαστημικό οικοσύστημα; Η επιστημονική, η κρατική ή η εμπορική χρήση θα έχει το ‘πάνω χέρι’; Εξετάζουμε σενάρια dual use;
Το ελληνικό διαστημικό οικοσύστημα περιλαμβάνει ένα δίκτυο δημόσιων φορέων, ερευνητικών ιδρυμάτων, πανεπιστημίων και ιδιωτικών επιχειρήσεων, με στόχο την κάλυψη τόσο επιστημονικών, όσο και επιχειρησιακών αναγκών του Δημοσίου στους τομείς της γεωργίας, των φυσικών καταστροφών, των υδατικών και δασικών πόρων, της ασφάλειας και της κλιματικής παρακολούθησης, όπως αναφέρονται στο Εθνικό Δορυφορικό Πρόγραμμα.
Παράλληλα, προβλέπεται η ανάπτυξη πολλαπλών εφαρμογών dual use, αλλά και η εμπορική αξιοποίηση της τεχνογνωσίας και των δεδομένων μέσω διπλωματικών συνεργασιών με άλλες χώρες, ενισχύοντας τη διεθνή παρουσία της Ελλάδας στο πεδίο του διαστήματος. Αν και ο κύριος προσανατολισμός του προγράμματος είναι η υποστήριξη των εθνικών αναγκών, η ερευνητική και εμπορική διάσταση είναι ενσωματωμένες στον σχεδιασμό, προάγοντας ένα βιώσιμο και εξωστρεφές διαστημικό οικοσύστημα.
Όλοι αυτοί οι δορυφόροι, πόσα χρόνια θα μείνουν ‘εκεί έξω’; Όταν φτάσουν στο τέλος της ζωής τους, θα ανεβάσουμε άλλους στη θέση τους;
Όλοι οι δορυφόροι του εθνικού προγράμματος έχουν διάρκεια ζωής 3-5 χρόνια, αν και είναι σίγουρο ότι πολλοί θα υπερβούν την ονομαστική διάρκεια ζωής τους. Η Γενική Γραμματεία ΤΤ σε συνεργασία με το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος ήδη μελετούν και σχεδιάζουν τα επόμενα βήματα που μπορεί να φέρουν στη χώρα σημαντικά μεγαλύτερη αυτονομία στην εγχώρια ανάπτυξη και παραγωγή αεροδιαστημικών τεχνολογιών, ολοκληρωμένων συστημάτων και καινοτόμων λύσεων.
Το στοίχημα είναι να μεγιστοποιήσουμε το αποτύπωμα του παρόντος προγράμματος, να ενισχύσουμε και να συντονίσουμε τις συνεργασίες και συνέργειες οριζόντια, με όλους τους δημόσιους φορείς, και να αναπτύξουμε περαιτέρω την αυτονομία και εξωστρέφεια του ελληνικού οικοσυστήματος.