Η «επανάσταση» βρίσκεται προ των πυλών. Η Ευρώπη και η Ελλάδα την περιμένουν, φιλοδοξώντας να παίξουν ηγετικό ρόλο η πρώτη και το κατά δύναμιν θετικό η δεύτερη, αξιοποιώντας με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τις πολλά υποσχόμενες εξελίξεις.
Φέτος, μια χρονιά κατά την οποία γιορτάζουμε τα 100 χρόνια κβαντικής θεωρίας και επί πλέον έχει ανακηρυχθεί επίσημα ως Διεθνές Έτος Κβαντικής Επιστήμης & Τεχνολογίας από την UNESCO, όλα δείχνουν περισσότερο από ποτέ άλλοτε ότι η αντίστροφη μέτρηση για την από καιρό αναμενόμενη ‘εκτόξευση’ των κβαντικών τεχνολογιών πλησιάζει στο μηδέν. Τα τελευταία χρόνια, τα θετικά αποτελέσματα των ερευνών συνεχώς ‘χτυπάνε κόκκινο’, οι πρακτικές εφαρμογές πληθαίνουν γοργά, οι δοκιμές σε πάμπολλους διαφορετικούς τομείς περισσεύουν, οι εξελίξεις προβλέπονται ραγδαίες και οι προσδοκίες αυξάνουν εκθετικά.
Η γνωστή εταιρεία ερευνών McKinsey επιμένει πως η σχετική με τις κβαντικές τεχνολογίες αγορά θα φτάσει παγκοσμίως σε μέγεθος τα πολλά τρισεκατομμύρια δολάρια, μέσα στην επόμενη δεκαετία. Όσο για την ‘γηραιά ήπειρο’, έχει κι αυτή τις φιλοδοξίες της: οι εκτιμήσεις του Joint Research Center της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ανεβάζουν την αντίστοιχη αγορά στα 155 Β€ ως το 2040 και προσβλέπουν στη δημιουργία χιλιάδων νέων, εξειδικευμένων και καλά αμοιβόμενων θέσεων εργασίας. Η αισιοδοξία βασίζεται στο γεγονός ότι το μεγαλύτερο μέρος του παγκοσμίως συσσωρευμένου ταλέντου σ’ αυτόν τον χώρο και το ένα τρίτο των σχετικών επιχειρήσεων δραστηριοποιούνται στην Ευρώπη, με περισσότερες από τις μισές να έχουν ιδρυθεί την τελευταία πενταετία.
Φιλόδοξος στόχος για το 2030
Ο ‘σοφός γέρων’ Μάριο Ντράγκι είχε συμπεριλάβει στη διάσημη πλέον έκθεσή του για την ανταγωνιστικότητα, του 2024, τις κβαντικές τεχνολογίες χαρακτηρίζοντάς τες την ‘επόμενη πρωτοποριακή καινοτομία’, που τόσο έχει ανάγκη η Ευρώπη, προκειμένου να αποκτήσει βιομηχανική προπορεία, αλλά και να διαφυλάξει την τεχνολογική κυριαρχία της. Οι Βρυξέλλες ‘άκουσαν’ ως όφειλαν την προτροπή του και στις αρχές Ιουλίου παρουσίασαν την κβαντική στρατηγική της ΕΕ, που θέτει ως στόχο να καταστεί ηγέτιδα στις κβαντικές τεχνολογίες, ως το 2030. Σύμφωνα με τις επίσημες ανακοινώσεις, ‘η εν λόγω στρατηγική θα προωθήσει ένα ανθεκτικό, κυρίαρχο κβαντικό οικοσύστημα που θα τροφοδοτεί την ανάπτυξη νεοφυών επιχειρήσεων και θα μετατρέπει τη ρηξικέλευθη επιστήμη σε εφαρμογές έτοιμες για την αγορά, διατηρώντας παράλληλα την επιστημονική υπεροχή της Ευρώπης’.
Αυτό που θέλουν να πετύχουν οι 27 δεν είναι άλλο από την έγκαιρη αξιοποίηση της επανάστασης που όλοι περιμένουν: μ’ άλλα λόγια, την αντιμετώπιση -με καταλύτη τις κβαντικές τεχνολογίες- πλήθους πολύπλοκων (με τα σημερινά δεδομένα) προκλήσεων από την πρόοδο στην εφεύρεση νέων φαρμάκων ως τη διασφάλιση κρίσιμων υποδομών, ελπίζοντας σε νέες ευκαιρίες ανάπτυξης, αύξηση της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και ενίσχυση των προοπτικών για λύσεις διπλής χρήσης – για την άμυνα, αλλά και για απλή εμπορική χρήση.
Οι πέντε πυλώνες της στρατηγικής
Η ευρωπαϊκή κβαντική στρατηγική βασίζεται σε πέντε πυλώνες έρευνα και καινοτομία, κβαντικές υποδομές, ενίσχυση οικοσυστημάτων, διαστημικές και διπλής χρήσης τεχνολογίες, κβαντικές δεξιότητες. Περιλαμβάνει δε, τα ακόλουθα μέτρα:
- Δρομολόγηση της «πρωτοβουλίας έρευνας και καινοτομίας Quantum Europe», κοινής προσπάθειας της ΕΕ και των κρατών-μελών για στήριξη της βασικής έρευνας και ανάπτυξη εφαρμογών σε βασικούς δημόσιους και βιομηχανικούς τομείς.
- Δημιουργία εγκατάστασης κβαντικού σχεδιασμού και έξι πιλοτικών γραμμών κβαντικών μικροκυκλωμάτων, με τη στήριξη δημόσιας χρηματοδότησης ύψους έως και 50 Μ€, για τη μετατροπή επιστημονικών πρωτοτύπων σε προϊόντα.
- Δρομολόγηση πιλοτικής εγκατάστασης για το ευρωπαϊκό κβαντικό διαδίκτυο.
- Επέκταση του δικτύου ομάδων κβαντικών ικανοτήτων ανά την ΕΕ και δημιουργία της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Κβαντικών Δεξιοτήτων, το 2026.
- Εκπόνηση οδικού χάρτη για την αξιοποίηση της κβαντικής τεχνολογίας στο διάστημα, σε συνεργασία με την ESA, και συμβολή στον ευρωπαϊκό οδικό χάρτη των εξοπλισμών.
Παράπλευρος στόχος, η ενίσχυση του μεριδίου της παγκόσμιας ιδιωτικής χρηματοδότησης που λαμβάνουν οι ευρωπαϊκές κβαντικές εταιρείες, το οποίο σήμερα ανέρχεται σε περίπου 5 %, ώστε να τονωθεί η ανάπτυξη των ευρωπαϊκών νεοφυών και μικρών επιχειρήσεων και να προωθηθεί η υιοθέτηση εγχώριων κβαντικών λύσεων από τις ευρωπαϊκές βιομηχανίες.
Η επόμενη ημέρα για την ΕΕ
Η Επιτροπή -όπως διακήρυξε η Χένα Βίρκουνεν, εκτελεστική αντιπρόεδρος αρμόδια για την Τεχνολογική Κυριαρχία, την Ασφάλεια και τη Δημοκρατία- θα συνεργαστεί στενά με τα κράτη-μέλη και την ευρωπαϊκή κβαντική κοινότητα, την ακαδημαϊκή κοινότητα κι εκείνη των νεοφυών, τους φορείς του κλάδου κι όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη στον χώρο της καινοτομίας για την υλοποίηση των στόχων της στρατηγικής. Σημαντικός κρίνεται ο ρόλος της συμβουλευτικής επιτροπής από κορυφαίους Ευρωπαίους επιστήμονες και εμπειρογνώμονες για τη στρατηγική καθοδήγηση της πρωτοβουλίας Quantum Europe.
Θα ακολουθήσει πρόταση για Quantum Act, το 2026, με αποστολή την περαιτέρω ενίσχυση του κβαντικού οικοσυστήματος και των προσπαθειών εκβιομηχάνισης και η παροχή κινήτρων στα κράτη-μέλη και τις επιχειρήσεις, τους επενδυτές και τους ερευνητές προκειμένου να επενδύσουν σε (πιλοτικές) εγκαταστάσεις παραγωγής, υπό την αιγίδα εθνικών ή περιφερειακών πρωτοβουλιών ευρείας κλίμακας σε επίπεδο ΕΕ, καθώς περνάμε από το εργαστήριο στις εφαρμογές στον πραγματικό κόσμο.